Làm Sao Để Dừng Lại Đúng Lúc

 

Hôm nay, giữa những ồn ào và vội va cuộc sống, ta hãy thử dừng lại một chút để cùng nhau suy ngẫm về một câu hỏi mà hầu như ai trong chúng ta cũng từng tự vấn:

Làm thế nào để đưa ra quyết định đúng đắn?
Làm sao biết mình đang chọn đúng giữa muôn vàn ngã rẽ của cuộc đời?

Cuộc sống thực chất là chuỗi dài của những lựa chọn. Từ khi ta mở mắt thức dậy cho đến lúc chìm vào giấc ngủ, ta luôn phải quyết định: nói hay im lặng, làm hay dừng lại, buông bỏ hay níu giữ. Có những quyết định nhỏ bé như hạt cát, nhưng cũng có những quyết định lớn lao như ngọn núi. Dù lớn hay nhỏ, tất cả đều âm thầm góp phần định hình cuộc đời ta.

Vậy đâu là kim chỉ nam để ta không rơi vào những hối tiếc muộn màng?

Để tìm lời giải, ta hãy quay về với trí tuệ xưa của Đức Phật. Trong bài kinh Giáo Giới La Hầu La (Ambalatthika-Rahulovada Sutta), Đức Phật đã dạy con trai mình – La Hầu La – một bài học sâu sắc về sự phản tỉnh thông qua hình ảnh rất giản dị: chiếc gương.

Ngài hỏi La Hầu La:
“Này con, chiếc gương dùng để làm gì?”

La Hầu La đáp:
“Bạch Thế Tôn, chiếc gương dùng để soi và nhìn lại chính mình.”

Câu trả lời tưởng chừng đơn giản ấy đã được Đức Phật nâng lên thành một nguyên tắc sống. Ngài dạy rằng:

Cũng như soi gương để thấy rõ khuôn mặt mình, trước khi làm bất kỳ điều gì – bằng thân, bằng lời nói hay bằng ý nghĩ – con cũng phải soi chiếu lại chính mình. Phải quán xét kỹ càng rồi mới hành động.

Đây chính là chìa khóa đầu tiên: sự phản tỉnh.

Chúng ta thường hành động theo cảm xúc bốc đồng hoặc theo thói quen vô thức, mà quên mất việc “soi gương” trước khi bước đi. Thay vì vội vàng, ta cần học cách dừng lại một nhịp. Chỉ một nhịp thôi – nhưng là nhịp của tỉnh thức.

Hãy tự hỏi:

• Hành động này có gây tổn hại cho chính tôi không?

• Nó có làm tôi đánh mất sự bình an hay giá trị của mình không?

Đôi khi ta nghĩ mình đang hy sinh vì điều tốt đẹp, nhưng thật ra lại đang tự bào mòn tâm hồn mình. Một quyết định đúng đắn không bao giờ dựa trên sự hủy hoại nội tâm.

Sau đó, hãy mở rộng tấm gương ấy để soi chiếu đến người khác:

• Lời nói này có làm ai đau lòng không?

• Việc làm này có lấy đi niềm vui hay sự an ổn của ai không?

• Nó có gây khổ cho cả tôi và người khác không?

Quán chiếu không chỉ là suy nghĩ hời hợt, mà là nhìn sâu vào bản chất của hành động. Đó là hành động khéo léo hay vụng về? Thiện lành hay bất thiện? Hạt giống ta đang gieo hôm nay sẽ nảy mầm thành hoa trái an vui, hay thành gai góc của ân hận và phiền não?

Nếu sau khi soi chiếu, ta nhận ra hành động ấy mang mầm mống của đau khổ – cho mình, cho người, hoặc cho cả hai – thì Đức Phật dạy: hãy kiên quyết không làm. Dù ham muốn lúc đó có mãnh liệt đến đâu, ta vẫn cần đủ dũng khí để dừng lại. Bởi đó là ngã rẽ dẫn đến bất an.

Ngược lại, nếu tấm gương lương tâm phản chiếu một hình ảnh trong sáng; nếu hành động ấy mang lại lợi lạc, nuôi dưỡng sự bình an cho mình và cho người; nếu nó xuất phát từ thiện tâm và trí tuệ – thì hãy thực hiện với tất cả sự chân thành và nhiệt thành.

Biết dừng lại đúng lúc không phải là yếu đuối. Đó là biểu hiện của trí tuệ.
Biết hành động đúng lúc không phải là bốc đồng. Đó là sự tỉnh thức.

Khi ta tập soi gương nội tâm trước mỗi quyết định, ta sẽ không còn quá hoang mang giữa những ngã rẽ của cuộc đời. Vì khi ấy, hướng đi không còn được chọn bởi cảm xúc nhất thời, mà được dẫn dắt bởi chánh niệm và lòng thiện lành.

Và đó chính là con đường giúp ta sống mà không phải ngoái nhìn lại với sự hối tiếc.

Viết theo pháp thoại của Đại Đức Pothehera Mahidastthi Thero