Luật Nhân Quả – Con đường trở về sự bình an

Ai trong chúng ta cũng khao khát một đời sống bình an. Thế nhưng, ta thường rong ruổi tìm kiếm ở bên ngoài quá lâu, mà quên rằng gốc rễ của sự an ổn luôn nằm ngay trong cách ta sống từng ngày.

Khenpo Tsultrim Lodro từng dạy rằng:

“Con đường chuyển hóa nội tâm không nằm ở điều huyền bí, mà ở những phẩm chất rất bình thường nhưng vô cùng sâu sắc.”

Theo lời dạy của Khenpo Tsultrim Lodro, con đường chuyển hóa nội tâm không nằm ở những điều huyền bí, mà được xây dựng từ những phẩm chất rất căn bản:

Giữ giới để không làm tổn hại người khác.

Nhẫn nhịn để không chạy theo cảm xúc bốc đồng.

Tinh tấn để không buông xuôi trước khó khăn.

Thiền định để tâm có nơi an trú.

Và cuối cùng là trí tuệ, ánh sáng giúp ta thấy rõ bản chất của khổ đau và hạnh phúc.

Tu tập không phải để trở nên hoàn hảo, mà là lời nhắc nhẹ nhàng để ta quay về chăm sóc tâm mình đúng cách. Khi tâm được chăm sóc, con đường bình an tự nhiên mở ra.

Giữ giới và sự cần thiết của tự kềm chế

Trong đạo Phật, giữ giới nghĩa là tránh các hành động bất thiện và rèn luyện khả năng kiểm soát hành vi của mình. Trong xã hội, sự tự kềm chế là điều vô cùng cần thiết. Khi con người buông thả bản thân, không tôn trọng người khác, thì bất cứ chuyện gì cũng có thể xảy ra.

Dù ai cũng mong muốn tự do — đặc biệt ở những nơi xem tự do là quyền cơ bản — chúng ta vẫn phải cảnh giác trong cả suy nghĩ lẫn hành động. Hãy thử hình dung một thế giới không có luật pháp hay đạo đức, nơi ai cũng làm theo sở thích của mình, thì sự hỗn loạn sẽ lớn đến mức nào.

Luật nhân quả – nền tảng của đạo đức Phật giáo

Trong Phật giáo, sự tự kềm chế được xây dựng trên nền tảng luật nhân quả và lòng vị tha.

Luật nhân quả tồn tại dù ta có tin hay không. “Gieo gì gặt nấy”, “ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác” là những nguyên tắc không cần tranh luận.

Trong luật pháp thế gian, nếu một người phạm tội nhưng không bị phát hiện thì họ có thể thoát khỏi hình phạt. Nhưng với luật nhân quả, điều đó không thể xảy ra. Mỗi hành động đều tạo ra kết quả tương ứng, và người gây ra hành động ấy sẽ phải nhận lấy hậu quả, dù họ có tin hay không.

Luật pháp do con người tạo ra để ràng buộc con người.

Luật nhân quả là quy luật chi phối tất cả chúng sinh, không chỉ riêng con người. Vì vậy, khi hiểu luật nhân quả, ta sẽ biết cân nhắc hành động của mình, biết điều gì nên làm và điều gì nên tránh.

Hiền – Ác và ứng dụng trong đời sống

Trong câu “ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác”, hiền và ác có thể hiểu rất đơn giản:

Ác là những gì gây hại cho chúng sinh.

Hiền là những gì mang lại lợi ích cho chúng sinh.

Nếu lấy hiền – ác làm tiêu chuẩn đạo đức trong một công ty, điều đó sẽ thúc đẩy sự trung thực giữa quản lý và nhân viên. Nhân viên sẽ làm việc vì mục tiêu chung, có trách nhiệm với xã hội và khách hàng bằng cách cung cấp sản phẩm đúng nhu cầu.

Khi tuân theo luật nhân quả, ta chú trọng hơn đến sự trung thực và tin cậy. Nhờ đó, các mối quan hệ trở nên hài hòa và tạo ra tình huống “hai bên cùng có lợi”. Một công ty biết hành xử có đạo đức, không vì lợi ích riêng mà gây hại cho khách hàng, thì công ty ấy sẽ phát triển bền vững — đó cũng là kết quả của việc hiểu và sống theo luật nhân quả.

HIỂU “CÓ” VÀ “KHÔNG” TRONG TU TẬP – DÀNH CHO NGƯỜI MỚI BẮT ĐẦU

Cách chúng ta nhận thức “hiện hữu” và “không” có thể cho thấy sự tu tập của mình nông hay sâu. Chúng ta cần hiểu điều này để tránh bị kẹt và có thể tiến bộ.

Trước khi đạt được lợi ích thật sự từ sự tu tập, chúng ta thấy các pháp là thật và có tồn tại. Trong trạng thái tâm thông thường này, “cái tôi” vẫn còn bám chặt vào mọi thứ: “thân của tôi”, “nhà của tôi”, “bạn bè của tôi”, v.v.

Sau khi tu tập tốt, ta có thể đạt đến trạng thái định, nơi trong tâm chỉ còn rất ít niệm. Lúc này, cảm giác về cái tôi giảm bớt, và ta có thể cảm thấy như mình đã buông bỏ thế giới và mọi thứ trong đó.

“Tôi đã vứt bỏ hết mọi suy nghĩ.”

“Tôi đang hưởng niềm an lạc của giải thoát.”

“Tôi thấy nhẹ nhàng và tự tại.”

Nhưng trụ vào cảm giác giải thoát và hạnh phúc như vậy chỉ cho thấy rằng nhận thức về “không” của người ấy vẫn là giả, và họ vẫn còn thấy các pháp là thật có.

Khi đạt đến trạng thái chỉ còn một niệm, hay “nhất tâm”, người ta có thể cảm thấy mình hòa làm một với vũ trụ và năng lực của mình là vô hạn. Người ấy cũng cảm thấy lòng thương xót và từ bi lớn lao đối với tất cả chúng sinh. Đây là giai đoạn “song trùng khẳng định”, hay một mức độ hiện hữu sâu hơn. Tuy có cảm giác về cái tôi mở rộng, nhưng đó không phải là cái tôi ích kỷ; đúng hơn, đó là cảm giác về năng lượng và trách nhiệm.

Mức độ năng lực tâm linh tùy thuộc vào sức mạnh của sự tu tập trước đó. Người không có nền tảng tu tập vững chắc vẫn có thể đạt nhất tâm, nhưng sẽ không có cảm giác năng lượng và trách nhiệm mạnh mẽ — khó có thể khởi lên cảm giác như mình là người cứu độ. Vì vậy, những bậc lãnh đạo tôn giáo vĩ đại là điều hiếm hoi trong lịch sử nhân loại.

Ở giai đoạn tiếp theo — vô niệm hay vô tâm — người ta được nói là đang ở trạng thái “song trùng phủ định”, nghĩa là thấy ngay cả cái “không” cũng là không. Nếu một người chấp vào “không” (như ở giai đoạn hai), điều đó được gọi là “không cố chấp” hay “không huyễn”. Nhưng ở giai đoạn vô tâm, người ấy thật sự nhận ra rằng ngay cả cái không này cũng là rỗng không.

Khi đã làm rỗng cái “không”, thì “hữu” lại được hiển lộ, nhưng đó là một sự hiện hữu không dính mắc. Người ấy chắc chắn sẽ không cảm thấy thế giới này vô nghĩa, cũng không trả lời kiểu như: “Ồ, tu hay không tu cũng chẳng quan trọng.”

Thông thường, chúng ta cảm thấy một thứ “hiện hữu” khi ta có cảm xúc mạnh về nó. Nếu “không” cũng dựa trên cảm xúc và tình cảm, thì đó không phải là chân không. Chỉ khi không bị ràng buộc bởi cảm xúc và chấp trước, ta mới thật sự kinh nghiệm các pháp đúng như chúng là — vừa thật sự hiện hữu, vừa thật sự rỗng không.

Đối với hành giả, chỉ khi đạt đến đây mới được xem là bước đầu tiên bước vào cửa Thiền.

Sau đây cũng là một cách hiểu nhẹ nhàng hơn cho bài pháp thoại trên. Khi bước vào con đường tu tập, ai trong chúng ta cũng nghe nói đến “có”, “không”, “vô ngã”, “vô niệm”. Nhưng nếu không hiểu đúng, ta rất dễ bị kẹt — kẹt vào cái “có”, hoặc kẹt vào cái “không”.

1. Giai đoạn đầu: Thấy mọi thứ là thật có

Khi chưa tu, tâm chúng ta luôn bám vào mọi thứ:

“Thân của tôi”

“Nhà của tôi”

“Người thân của tôi”

“Ý kiến của tôi”

Cái “tôi” này rất mạnh. Vì vậy, hễ ai đụng đến là ta khổ.

Đây là trạng thái bình thường của con người, không có gì sai — nhưng nếu muốn giải thoát, ta phải đi xa hơn.

2. Khi tâm lắng xuống: Cảm giác nhẹ nhàng, an lạc

Khi tu tập thiền, niệm ít lại, tâm yên hơn. Lúc này ta có thể cảm thấy:

Nhẹ nhàng

Tự do

Như buông bỏ được thế gian

Nhiều người lầm tưởng đây là “giải thoát”.

Nhưng nếu ta bám vào cảm giác an lạc, thì đó chỉ là cái không giả.

Tâm vẫn còn chấp, chỉ là chấp vào sự dễ chịu.

3. Giai đoạn nhất tâm: Hòa với vũ trụ

Khi công phu sâu hơn, ta có thể đạt đến “nhất tâm”:

Cảm thấy mình hòa với vũ trụ

Tâm từ bi rộng lớn

Cảm giác có năng lượng mạnh mẽ

Muốn giúp đỡ tất cả chúng sinh

Đây là một bước tiến lớn, nhưng cái tôi vẫn còn, chỉ là nó đã mở rộng hơn.

Không phải ai cũng đạt được mức này, vì cần công phu tu tập bền bỉ.

4. Giai đoạn vô niệm: Thấy cả “không” cũng là không

Đây là bước ngoặt quan trọng.

Nếu ta còn chấp vào “không” — như kiểu:

“Không có gì quan trọng”

“Không cần tu cũng được”

“Tất cả đều rỗng không”

Thì đó là không cố chấp, chưa phải chân không.

Khi thật sự vô niệm, ta thấy:

“Không” cũng rỗng không

“Có” cũng không dính mắc

Lúc này, ta sống giữa đời mà tâm không bị lôi kéo.

Không trốn tránh cuộc đời, cũng không bám víu vào nó.

5. Thấy rõ: Các pháp vừa có vừa không

Đây là cửa ngõ thật sự bước vào Thiền.

Ta thấy mọi thứ:

Có: vì chúng đang hiện diện

Không: vì chúng không có tự tính, luôn thay đổi

Không bị cảm xúc chi phối, ta sống tự nhiên, sáng suốt, tự tại.

Cách Tìm Tín Hiệu Giữa Những Nhiễu Loạn

Cuộc sống của chúng ta chứa đầy quá nhiều đầu vào đến mức mọi thứ đôi khi chỉ như một mớ nhiễu loạn — email, tin nhắn, công việc, cuộc họp, tin tức, mạng xã hội và nhiều thứ khác. Chúng ta trở nên quá tải, rồi thường đóng băng hoặc né tránh.

Quá nhiều ưu tiên, quá nhiều thông tin, quá nhiều đầu vào, quá nhiều nhiễu loạn.

Bí quyết là tìm ra tín hiệu giữa tất cả những nhiễu loạn đó.

“Nhiễu” là mọi thứ có vẻ khẩn cấp, hoặc tất cả những gì liên tục đổ vào. Nó khiến chúng ta phản ứng một cách bị động khi cứ chạy theo những thứ đó.

“Tín hiệu” là những điều thực sự quan trọng. Đó là những việc có thể tạo ra thay đổi đáng kể, mang lại tác động bạn mong muốn, và thúc đẩy những điều quan trọng tiến lên theo cách ý nghĩa.

Nếu muốn vượt qua cảm giác quá tải và bớt phản ứng theo bản năng, chúng ta cần giỏi phân biệt đâu là tín hiệu và đâu là nhiễu.

Vậy làm thế nào để phân biệt được tín hiệu giữa những nhiễu loạn ấy?

Hãy cùng xem.

Tiêu Chí Để Nhận Ra Tín Hiệu

Không có câu trả lời tuyệt đối đúng, nhưng đây là một vài cách tôi dùng để tìm tín hiệu giữa vô số nhiễu loạn:

Điều gì sẽ giúp những việc quan trọng nhất của tôi tiến lên?

Điều gì tôi sẽ hối tiếc nếu bỏ qua?

Điều gì cứ liên tục xuất hiện khi tôi tĩnh lặng?

Và điều cuối cùng này là điều tôi đặc biệt khuyên bạn nên thực hành — dành một chút tĩnh lặng mỗi ngày. Đó có thể là thiền hằng ngày, nhưng cũng có thể chỉ đơn giản là dừng lại một hoặc hai phút, nhắm mắt, hít thở chậm và thư giãn. Lắng nghe.

Trong sự tĩnh lặng và yên yên như vậy, tín hiệu trở nên rõ ràng hơn.

Cách Thực Hành

Câu hỏi đầu tiên ở trên (điều gì giúp những việc quan trọng nhất tiến lên) đòi hỏi bạn phải biết điều gì là quan trọng nhất với mình. Vì vậy, tôi khuyên bạn nên dành một khoảng thời gian tĩnh lặng mỗi vài tháng — khoảng một hoặc hai giờ — để nhìn lại và xác định rõ các ưu tiên của mình. Chúng có thể thay đổi theo thời gian, vì thế hãy kiểm tra lại khoảng mỗi 3 tháng.

Sau đó, hãy thực hiện một “buổi kiểm tra tín hiệu” hằng tuần: dành 10 phút vào đầu tuần để tự hỏi điều gì thực sự quan trọng trong tuần này. Hãy viết chúng xuống, và lên lịch nếu có thể.

Tôi cũng rất khuyến khích việc thực hành tĩnh lặng mỗi ngày, vào đầu ngày hoặc cuối ngày (hoặc cả hai!) để giữ cho tín hiệu luôn hiện rõ. Giữa tất cả những nhiễu loạn, điều gì là quan trọng nhất cho hôm nay?

Và trong suốt cả ngày, nếu bạn cảm thấy quá tải hoặc phản ứng theo cảm xúc… hãy dành một khoảnh khắc để làm dịu bản thân, lấy lại sự cân bằng, và tìm lại tín hiệu của mình chỉ bằng một chút tĩnh lặng.

Sự rõ ràng không đến từ việc có thêm thông tin — nó đến khi ta cho phép bản thân thư giãn trong tĩnh

Tác giả: Leo Babauta

Bạn có thể vào trang web của tác giả để đọc nguyên bản tiếng Anh

https://zenhabits.net/signal/

Nghệ thuật uống trà dưói thời nhà Đường

Vào thời nhà Đường, trà đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của người Trung Hoa. Đây cũng là giai đoạn được xem là thời kỳ hoàng kim đầu tiên của trà đạo, khi nghệ thuật uống trà được nâng lên thành một nét tao nhã của giới quý tộc, thi nhân và tăng sĩ. Chính trong thời đại này, Lục Vũ đã viết nên “Trà Kinh” — cuốn sách đầu tiên trên thế giới nói về nghệ thuật thưởng trà, đặt nền móng cho văn hóa trà Á Đông sau này. Những loại trà nổi tiếng thời Đường không chỉ được yêu thích vì hương vị mà còn vì người xưa tin rằng trà có thể thanh lọc thân tâm và nuôi dưỡng tinh thần.

Nổi tiếng nhất thời ấy là trà bánh hay còn gọi là “đoàn trà”. Lá trà sau khi hấp chín sẽ được ép thành bánh tròn để dễ vận chuyển và bảo quản. Khi uống, người ta đem nướng nhẹ rồi nghiền thành bột trước khi nấu cùng nước nóng. Đây là cách uống trà rất phổ biến trong cung đình nhà Đường và cũng là tiền thân của phong cách trà đạo sau này ở Nhật Bản.

Trong số những loại trà danh tiếng, trà Mông Đỉnh ở vùng Tứ Xuyên được xem là một trong những loại trà quý nhất. Người xưa gọi đây là “tiên trà” vì được trồng trên núi cao quanh năm sương phủ. Trà có vị thanh nhẹ, hậu ngọt sâu và thường được tiến cống cho hoàng cung.

Bên cạnh đó còn có trà Cố Chử Tử Duẩn ở Hồ Châu, một loại trà nổi tiếng đến mức triều đình nhà Đường lập hẳn cơ quan chuyên quản lý việc sản xuất để dâng vua. Mỗi mùa xuân, hàng ngàn nhân công được huy động để hái trà trước tiết Thanh Minh vì người thời Đường tin rằng trà hái sớm sẽ giữ được tinh khí tinh khiết nhất của đất trời.

Một loại trà khác được giới thi nhân yêu thích là trà Dương Tiện ở vùng Giang Nam. Trà này nổi tiếng nhờ hương thơm thanh thoát và vị dịu nhẹ, thường xuất hiện trong những buổi đàm đạo thơ ca của các văn nhân mặc khách.

Ngoài các loại trà xanh nguyên bản, người thời Đường cũng bắt đầu kết hợp trà với hương hoa và thảo mộc. Trà hoa nhài, trà hoa cúc hay trà ướp hương quế thường được phụ nữ quý tộc dùng như một thức uống dưỡng nhan và giúp thư giãn tinh thần. Người xưa tin rằng hương hoa thanh tao có thể làm dịu khí huyết và giữ cho tâm hồn nhẹ nhàng hơn.

Điều đặc biệt của trà thời nhà Đường không chỉ nằm ở loại trà, mà còn ở cách thưởng trà. Người ta uống trà trong không gian tĩnh lặng, đôi khi giữa tiếng đàn cổ cầm hay bên cửa sổ nhìn mưa rơi. Một chén trà không đơn giản để giải khát, mà là cơ hội để con người sống chậm lại, lắng tâm và cảm nhận vẻ đẹp mong manh của cuộc đời.

Ngoài việc uống trà, phụ nữ quý tộc thời Đường còn dùng nước trà để rửa mặt. Sau khi trà nguội, họ dùng khăn lụa mềm thấm nước trà lau da nhằm làm sạch bụi phấn và giúp da mịn màng hơn. Một số ghi chép dân gian còn cho rằng nước trà giúp làm dịu vùng da bị nắng và giữ cho làn da có vẻ thanh khiết tự nhiên.

Người xưa cũng rất chú trọng việc kết hợp trà với hoa. Trà hoa nhài, trà hoa cúc hay trà hoa quế được xem là thức uống giúp an thần, ngủ ngon và làm dịu tâm trí. Theo quan niệm Đông phương, dung nhan đẹp không chỉ đến từ bên ngoài mà còn đến từ trạng thái tinh thần bên trong. Một người ít phiền muộn, tâm an và ngủ yên thì sắc diện tự nhiên sẽ nhẹ nhàng, tươi sáng hơn.

Có những mỹ nhân còn dùng bã trà trộn với mật ong hoặc bột ngọc trai để đắp mặt. Họ tin rằng trà giúp hút bớt dầu và làm sạch da, còn mật ong giữ độ mềm mại. Dù ngày nay khó biết hiệu quả đến đâu, nhưng điều đặc biệt là người thời Đường rất chuộng những phương pháp thuận tự nhiên, không quá cầu kỳ hay lệ thuộc vào hương liệu mạnh.

Điều thú vị nhất trong bí quyết dưỡng nhan của mỹ nhân đời Đường có lẽ không nằm hoàn toàn ở trà, mà ở phong thái uống trà. Họ xem việc pha trà như một cách nuôi dưỡng tâm hồn. Khi nước sôi, họ chờ đợi trong tĩnh lặng; khi nâng chén trà, họ uống chậm rãi và cảm nhận hương thơm lan nhẹ trong hơi thở. Người xưa tin rằng tâm bình thì khí hòa, khí hòa thì sắc đẹp mới bền lâu. Vì thế, trà không chỉ dưỡng da mà còn dưỡng tâm.

Có lẽ bởi vậy mà qua hàng nghìn năm, hình ảnh những mỹ nhân đời Đường ngồi bên án trà, giữa hương trầm nhè nhẹ và tiếng đàn xa xa, vẫn luôn gợi lên một vẻ đẹp rất khác — không chỉ đẹp bởi nhan sắc, mà còn đẹp bởi sự tĩnh tại và thanh tao trong tâm hồn. Và một trong số các mỹ nhân này là vào thời nhà Đường, khi Trường An còn là kinh đô phồn hoa bậc nhất thiên hạ, người đời thường truyền tai nhau về nhan sắc của Dương Quý Phi — người đẹp đến mức “hoa phải thẹn, nguyệt phải hờn”. Tương truyền rằng mỗi sớm khi ánh nắng còn đọng trên rèm ngọc, nàng đã ngồi bên án nhỏ trong cung, lặng lẽ nâng chén trà nóng đang tỏa khói mỏng như sương.

Đó không chỉ là thú uống trà của một mỹ nhân chốn hậu cung, mà còn là khoảng lặng hiếm hoi giữa cuộc đời đầy vinh hoa và sóng gió. Các cung nữ thường nói rằng Quý Phi rất yêu trà thanh mà ngày nay gọi là trà dữong nhan gồm có kỷ tử, nấm tuyết ,táo tầu và gừng. Dương quý phi còn thích những loại trà non hái vào đầu xuân, khi lá còn mềm như tơ lụa và hương trà còn mang theo hơi thở của núi rừng. Nước pha trà phải lấy từ dòng suối đầu nguồn, đun bằng lửa nhỏ cho đến khi nước vừa nổi bọt như mắt cua thì mới rót vào chén ngọc.

Có lẽ vì vậy mà suốt hơn một nghìn năm qua, nhắc đến thời nhà Đường người ta không chỉ nhớ đến thơ ca, lụa là hay mỹ nhân, mà còn nhớ đến hương trà thoảng nhẹ giữa những cung điện cổ xưa — nơi một chén trà nhỏ từng được xem là kết tinh của đất trời và nghệ thuật sống thanh tao của con người. Nhưng rồi thời gian vẫn trôi như nước qua cầu. Sắc đẹp từng khiến quân vương say đắm cuối cùng cũng không thắng nổi biến động của lịch sử. Chỉ còn lại những câu chuyện cũ lưu truyền trong dân gian về một mỹ nhân đời Đường ngồi bên khói trà bảng lảng, mái tóc dài buông xuống vai, đôi mắt xa xăm nhìn về khu vườn đầy hoa mẫu đơn đang nở.

Và cho đến hôm nay, mỗi khi nhắc về Dương Quý Phi, người ta không chỉ nhớ đến một giai nhân tuyệt sắc, mà còn nhớ đến hình ảnh một người phụ nữ nâng chén trà giữa cung son, như muốn giữ lại nét thanh xuân mong manh giữa cõi đời vô thường.

Luân hồi – hiểu đơn giản như một người mới học Phật

Bài viết này tôi muốn chia sẻ suy nghĩ của mình khi tìm hiểu về Luân Hồi. Có thể đây là vấn đề mà ai trong chúng ta cũng thắc mắc khi mới tìm hiểu về Phật pháp: “Luân hồi thật sự là gì? Có phải chết rồi thành người, thành thú, hay thành cái gì đó khác?” Sau khi đọc nhiều tài liệu, tôi nhận ra rằng ý nghĩa của hai chữ luân hồi rộng hơn mình tưởng rất nhiều.

Ngày xưa, không chỉ Phật giáo mà nhiều truyền thống tâm linh khác cũng tin rằng mọi thứ trong vũ trụ – từ con người, loài vật cho đến cây cỏ – đều có linh tính và đều chịu sự vận hành của nhân quả. Một tài liệu tôi đọc có câu: “Mọi sinh vật đều có linh hồn… và cũng chịu luân hồi nhân quả.” Nghe vậy, tôi chợt hiểu: hóa ra mình và muôn loài không hề xa lạ.

Con người và loài vật – khác mà giống

Một điều làm tôi suy nghĩ nhiều là quan sát những người xung quanh. Có người hiền lành, nhẹ nhàng như con nai. Có người lanh lợi như khỉ. Có người nóng nảy như cọp. Có người ăn uống, sinh hoạt… giống hệt một loài vật nào đó. Văn bản gốc có nói: “Có người cười như ngựa hí, có người đi như rắn bò…” – nghe thì buồn cười, nhưng thật ra cũng có lý. Theo quan điểm luân hồi, những “tập khí” ấy có thể là dấu vết của nhiều kiếp sống trước. Không phải để phán xét ai, mà để hiểu rằng mỗi người mang theo một hành trang rất dài từ quá khứ.

Tôi cũng đọc câu chuyện về tên sát nhân Jeffrey Dahmer – người giết và ăn thịt 17 người, cùng với một cuốn phim đạt năm giải oscar có tên là Silence of the lamps cũng đều nói đến những chuyện giết người này.  Tài liệu viết: “Mặc dầu là một con người nhưng rõ ràng hắn còn hơn con vật…” Điều này khiến tôi giật mình: hóa ra có những người mang thân người nhưng tâm tính còn thấp hơn cả loài vật hiền lành.

Vì sao người tin luân hồi thường kiêng sát sinh?

Khi hiểu rằng mọi sinh vật đều biết đau, biết sợ, biết khổ – và có thể từng là người thân của mình trong một kiếp nào đó – thì việc giết hại trở nên rất khó. Trong rất nhiều pháp thoại hay tài liệu gốc nói rõ hai lý do:

Sinh vật biết đau khổ, nên giết chúng là tạo nghiệp. Chúng có thể là hậu thân của ai đó, hoặc chính là người quen của mình trong kiếp trước.

Tôi thấy điều này không phải mê tín, mà là một cách sống có lòng trắc ẩn.

Loài vật cũng có tính cách – và đó là nghiệp riêng của chúng.

Cùng là loài chó, nhưng có con trung thành, có con phản chủ, có con hiền, có con dữ. Điều này khiến tôi nghĩ đến câu chuyện cảm động trong tài liệu: con chó ngày nào cũng ra ga đón chủ, dù chủ đã chết. Nó buồn đến mức bỏ ăn rồi chết trên đường đi. Người ta thương quá nên xây mộ cho nó, ghi: “Đây là nơi an nghỉ của con chó trung nghĩa.”

Đọc xong, tôi thấy lòng mình mềm lại. Hóa ra tình thương không chỉ có ở con người.

Luân hồi và thuyết tiến hóa – không hề mâu thuẫn

Darwin nói về tiến hóa theo nghĩa sinh học: phôi của cá, rùa, chim, thú, người… lúc mới hình thành đều giống nhau. Nhưng Darwin không bàn đến phần tâm linh. Còn thuyết luân hồi thì nhìn sâu vào sự tiến hóa của tâm thức – thứ mà khoa học chưa chạm tới. 

Tài liệu viết: “Thuyết tiến hóa chỉ phác họa được rằng con người đã trải qua nhiều giai đoạn… trong khi thuyết luân hồi cho thấy sự chuyển hóa liên quan đến tâm linh và luân lý.”

Tôi thấy hai thuyết này không hề đối nghịch. Một bên nói về thân, một bên nói về tâm. Ghép lại thì bức tranh mới đầy đủ.

Ngay trong đời sống, ta đã đi qua nhiều “cõi”

D.T. Suzuki có một nhận định rất hay: trong một đời người, ta đã trải nghiệm đủ các “cõi” rồi.

Khi hạnh phúc → như cõi trời

Khi đau khổ → như địa ngục

Khi sân hận → như A-tu-la

Khi si mê → như súc sinh

Tài liệu viết: “Khi ta vui vẻ… tương ứng với cõi thiên đàng; khi ta đau khổ… là như rơi vào địa ngục.”

Tôi đọc đến đây thì bật cười: đúng thật, đâu cần đợi chết mới biết thiên đường hay địa ngục. Chúng nằm ngay trong tâm minh. 

Giữa hai kiếp – linh hồn vẫn tiếp tục học

Một tác giả khác nói rằng trung bình mỗi linh hồn tái sinh khoảng 250 năm một lần. Trong thời gian đó, linh hồn “nhìn lại kiếp sống đã qua và chọn lựa cho lần tái sinh kế tiếp”. Nghe như một hành trình học tập dài vô tận.

Jean Francis Crolart kết luận rất rõ:

“Kiếp sống hiện nay tùy thuộc nhiều kiếp trước, nhưng chính kiếp hiện tại đặt nền tảng cho kiếp tương lai.”

Tôi đọc câu này mà thấy lòng nhẹ nhàng hơn. Hóa ra mình không bị trói buộc bởi quá khứ. Mình có thể gieo lại từ hôm nay và có khi mình làm điều gì không hay thì cũng còn kịp để sửa đổi.

Sau khi đọc hết những tài liệu này, tôi không còn nhìn luân hồi như một chuyện huyền bí nữa. Tôi thấy nó giống như một cách nhìn đời:

Mọi thứ đều có liên hệ với nhau.

Mỗi hành động đều để lại dấu vết.

Mỗi người đều đang học bài học của riêng mình.

Và ai cũng có cơ hội tiến hóa, dù chậm hay nhanh.

Hiểu vậy, tôi thấy mình nên tránh xa những sự việc khiến cho mình không vui  tôi đang tập để có thể  dễ thương hơn với người khác--có thể phải tập tha thứ nhiều hơn nữa. Vì biết đâu, họ cũng đang vật lộn với những nghiệp cũ mà mình không thấy được. Và khi viết đến đây, tôi mới chợt nhận ra: Luân hồi không phải chuyện của kiếp khác-mà là chuyện chúng ta đang trải nghiệm ngay trong đời sống này.

Phật Tánh và Vô Minh

Phật tánh vốn thanh tịnh và không thay đổi. Tuy nhiên, chúng ta có thể đặt câu hỏi: nếu chúng sinh vốn là Phật, vậy tại sao chúng ta lại trở nên ô nhiễm và rơi vào vô minh?

Khi nói rằng chúng sinh vốn là Phật, chúng ta đang nói đến một nguyên lý phổ quát rằng mọi người đều có khả năng khám phá Phật tánh sẵn có nơi mình. Chúng ta thường nghe câu: “Ai cũng có thể trở thành Tổng thống Hoa Kỳ.” Điều đó có nghĩa là bất kỳ công dân sinh ra tại Hoa Kỳ đều có tiềm năng trở thành tổng thống. Nhưng điều đó không có nghĩa là ai cũng đang là tổng thống. Tương tự như vậy, mọi chúng sinh đều có khả năng thành Phật, nhưng không phải mọi chúng sinh đều đã giác ngộ.

Vậy chúng sinh xuất hiện từ đâu ngay từ đầu?

Cho đến nay, chưa có tôn giáo hay triết học nào trả lời câu hỏi này khiến tất cả mọi người đều thỏa mãn. Dĩ nhiên sẽ rất tốt nếu chúng ta bắt đầu như những vị Phật và không phải chịu phiền não. Nhưng Phật giáo không đi sâu vào câu hỏi về nguồn gốc ấy, mà chỉ nói rằng không có một thời điểm cố định nào mà chúng sinh được tạo ra.

Nếu nói rằng Thượng Đế tạo ra chúng sinh, thì lại phát sinh thêm nhiều câu hỏi khác: Tại sao Ngài tạo ra thiên đường và địa ngục? Tại sao Ngài tạo ra khổ đau? Tại sao chúng sinh làm điều ác?

Phật giáo không cố trả lời những câu hỏi đó. Phật giáo chỉ cố gắng trả lời một điều: tại sao chúng sinh đau khổ, và làm sao để chấm dứt khổ đau.

Trong một bài kinh, Đức Phật kể câu chuyện về một người bị trúng tên độc. Người này bắt đầu đặt ra đủ loại câu hỏi: ai bắn mũi tên ấy, chất độc là gì, người bắn thuộc dòng dõi nào… Đức Phật nói rằng điều khôn ngoan hơn là hãy nhổ mũi tên ra và chữa trị vết thương, thay vì mãi truy tìm những câu hỏi như vậy.

Tương tự, Phật giáo cố gắng chữa căn bệnh khổ đau, chứ không chỉ để trả lời những câu hỏi triết học.

Còn lý do vì sao hiện nay chúng ta không có sự thanh tịnh của một vị Phật là bởi qua vô số đời sống, chúng ta đã tích lũy nghiệp, nghi ngờ và phiền não, khiến tâm bị che phủ bởi vô minh — hay trong tiếng Phạn gọi là avidya. Chính sự vô minh này làm chúng ta không nhận ra được Phật tánh nguyên sơ của mình.

Vậy vô minh là gì?

Phật giáo xem mọi hiện tượng đều tồn tại trong không gian và thời gian, đều vô thường và luôn thay đổi. Những đặc tính này liên hệ chặt chẽ với nhau. Chẳng hạn, một sự chuyển động trong không gian phải diễn ra theo thời gian, và cả hai điều kiện ấy đều tạo nên sự thay đổi trong môi trường vật chất cũng như tâm lý của chúng ta.

Ngược lại, cái gì mang tính phổ quát và vĩnh hằng thì không thay đổi. Nó không thể tồn tại “ở đây” mà không tồn tại “ở kia”.

Vì vậy, khi nói chúng sinh vốn là Phật, chúng ta đang nói đến Phật tánh bất biến của họ, chứ không phải những phiền não tạm thời, cục bộ và luôn thay đổi đang biểu hiện thành kinh nghiệm sống.

Hãy dùng ví dụ về không gian: không gian vốn không thay đổi, nhưng khi bị chứa trong một vật chứa — tròn hay vuông, lớn hay nhỏ — thì không gian dường như mang hình dạng của vật chứa ấy. Nó có vẻ trở thành tròn hay vuông, lớn hay nhỏ. Nhưng thật ra bản thân không gian không hề thay đổi; nó chỉ tạm thời mang dáng vẻ của vật chứa mà thôi.

Tương tự như vậy, khi tâm phàm phu phản ứng với các kích thích từ môi trường, nội dung của tâm thay đổi theo và từ đó phiền não có cơ hội sinh khởi. Đó chính là avidya — một trạng thái tâm luôn biến đổi từng sát-na và không nhận ra bản chất thật của các hiện tượng.

Vô minh đã hiện hữu từ vô thủy, khiến chúng sinh tiếp tục trôi lăn trong vòng sinh tử. Nhưng bản thân vô minh không phải là vĩnh cửu, phổ quát hay bất biến. Nó là một hiện tượng của không gian và thời gian, luôn luôn biến động.

Khi chúng ta dùng sự tu tập để đưa tâm về trạng thái bất động, thì avidya — dưới hình thức tham lam, sân hận và si mê — sẽ không còn cơ hội sinh khởi. Trong trạng thái ấy, Phật tánh bất biến của chúng ta mới có cơ hội hiển lộ.

Khi tâm không còn bị kích động hay lôi kéo bởi môi trường, vô minh không còn hiện hữu đối với chúng ta nữa. Chỉ còn lại Phật tánh.

Chừng nào chúng ta chưa hoàn toàn đoạn trừ vô minh, chúng ta vẫn còn phân biệt và còn dùng cái tâm bị giới hạn bởi avidya để cố chứa đựng cái vốn không giới hạn.

Khi vô minh và những “vật chứa” của nó bị loại bỏ, chỉ còn lại Phật tánh phổ quát và bất biến — còn gọi là Như Lai (tathagata).

Ngược lại, vô minh không có sự tồn tại nguyên thủy. Nó chỉ tồn tại do điều kiện mà có. Nếu nó thật sự có tự tánh, thì nó đã không luôn ở trong trạng thái thay đổi liên tục.

Trong các kinh điển, người ta thường dùng hình ảnh nước và sóng để minh họa điều này.

Khi không có gió, mặt nước phẳng lặng và yên tĩnh. Nhưng khi gió thổi, sóng xuất hiện. Sóng cũng chính là nước, nhưng ban đầu sóng không hề tồn tại.

Cũng vậy, vô minh vốn không hiện hữu từ đầu, cho đến khi bị “gió nghiệp” của mỗi cá nhân thổi động lên.

Trong ví dụ này, nước tượng trưng cho Như Lai thường hằng; còn sóng tượng trưng cho vô minh.

Nước có thể tồn tại mà không cần sóng, nhưng sóng thì phải nương vào nước mới có thể tồn tại.

Như đã nói trước đó, khi nói chúng sinh vốn là Phật, chúng ta đang nói trên phương diện nguyên lý và tiềm năng.

Nếu nói Đức Phật Thích Ca là Phật, và Ngài đã nhập diệt cách đây hơn hai ngàn năm trăm năm, thì chúng ta đang nói đến vị Phật lịch sử — người đã mang hình tướng của vô minh để giáo hóa chúng sinh.

Còn vị Phật chân thật — Như Lai — thì vĩnh hằng. Ngài chưa từng đến, cũng chưa từng đi.

Đức Phật thị hiện thân người để có thể nói chuyện ở cấp độ của chúng sinh. Vì hoàn toàn thoát khỏi avidya, Đức Phật chỉ phản chiếu lại vô minh của chúng sinh mà thôi.

Để đạt đến cái phổ quát, vĩnh hằng và bất biến ấy, cần có rất nhiều niềm tin và sự tu tập.

Dựa trên niềm tin, người ta có thể nói rằng mình đã gặp Phật. Điều này cũng đúng khi ta đạt được một số lợi ích từ sự thực hành.

Tuy nhiên, đa số khi nói như vậy chỉ mới hiểu bằng trí năng về ý nghĩa của việc “gặp Phật”.

Nếu niềm tin tâm linh của bạn chưa đủ mạnh, bạn sẽ khó trực tiếp trải nghiệm được Phật tánh.

Phần lớn Phật tử tìm kiếm đời sống tâm linh, nhưng không nhất thiết muốn thấy Phật.

Những ai chỉ tìm sự hiểu biết sẽ chỉ thấy Phật như ánh sáng hay âm thanh. Nhưng những ai có niềm tin sâu sắc thì chắc chắn sẽ thấy Phật.

(Từ Chan Newsletter No.21, tháng 5 năm 1982)

Tiểu sử của Master Sheng Yen

Sheng Yen (22 tháng 1 năm 1931 – 3 tháng 2 năm 2009) là một tu sĩ Phật giáo, học giả tôn giáo và nhà văn người Đài Loan. Ông là một trong những giáo viên chính thống của Phật giáo Chan. Ông là người thừa kế pháp thế hệ thứ 57 của Linji Yixuan ở trường Linji (tiếng Nhật: Rinzai) và là người thừa kế pháp thế hệ thứ ba của Hsu Yun. Trong dòng truyền thừa Cao Đông (tiếng Nhật: Sōtō), Sheng Yen là người thừa kế Pháp đời thứ 52 của Dongshan Liangjie (807-869), và là người thừa kế Pháp trực tiếp của Dongchu (1908–1977).

Sheng Yen là người sáng lập Dharma Drum Mountain, một tổ chức Phật giáo có trụ sở tại Đài Loan. Trong thời gian ở Đài Loan, Sheng Yen nổi tiếng là một vị thầy Phật giáo tiến bộ, người tìm cách truyền bá Phật giáo trong một thế giới hiện đại và chịu ảnh hưởng của phương Tây. Tại Đài Loan, ông là một trong bốn bậc thầy Phật giáo hiện đại nổi bật, cùng với Hsing Yun, Cheng Yen và Wei Chueh, thường được gọi là "Tứ Thiên Vương" của Phật giáo Đài Loan. Năm 2000, ông là một trong những diễn giả chính tại Hội nghị Thượng đỉnh Hòa bình Thế giới Thiên niên kỷ của các nhà lãnh đạo tôn giáo và tinh thần được tổ chức tại Liên Hợp Quốc.

Hãy tử tế với chính mình trứơc

 Có những ngày chúng ta thấy mình rất mệt. Không phải mệt vì làm quá nhiều việc, mà là mệt trong lòng. Một kiểu mệt không dễ nói thành lời. Ngồi giữa mọi người mà vẫn thấy trống rỗng. Làm mọi thứ vẫn bình thường nhưng trong tâm cứ nặng xuống như có một đám mây xám phủ ngang qua.

Và lạ nhất là, những lúc yếu lòng như vậy, người đầu tiên quay sang trách mình… lại chính là mình. Ban sẽ trách mình trách bản thân sao không mạnh mẽ hơn.

Trách mình sao cứ suy nghĩ nhiều. Trách mình sao chưa đủ giỏi, chưa đủ tốt, chưa đủ bình an như người khác. Có khi chỉ vì một chuyện nhỏ thôi, mình cũng âm thầm mang bản thân ra xét xử.

Thiền sư Ajahn Brahm thường nhắc một câu rất dịu dàng: “Hãy tử tế với chính mình trước.”

Nghe thì đơn giản, nhưng lại là điều khó nhất.

Vì chúng ta thường dễ bao dung với người khác hơn với chính mình. Người khác sai, ta còn hiểu được. Người khác mệt, ta còn biết an ủi. Nhưng đến khi chính mình yếu đuối một chút, ta lại không cho phép.

Bản ngã — hay tâm lý rất người — luôn muốn mình phải mạnh, phải giỏi, phải bình tĩnh, phải hoàn hảo.

Trong khi sự thật là… ta cũng chỉ là một con người đang học cách đi qua cuộc đời này.

Ajahn Brahm từng nói:

“Tâm không thể chữa lành nếu nó cứ bị đánh đập mỗi ngày.”  

Nghe vừa buồn cười, vừa rất đúng với con người. Ngài nói giống như bị thương mà cứ lấy tay ấn vào vết thương rồi hỏi,“Sao chưa lành?”

Nhiều người nghĩ tu tập là phải nghiêm khắc với bản thân. Nhưng đôi khi, điều tâm cần nhất không phải là thêm áp lực, mà là một chút dịu dàng với bản thân-một hơi thở chậm, một giấc ngủ đủ hoặc một buổi chiều ngồi yên uống trà mà không cảm thấy tội lỗi vì mình đang nghỉ ngơi.

Đôi khi trong đời, bạn sẽ gặp những va chạm nhỏ: một hiểu lầm, một khác biệt trong cách nghĩ, hay chỉ đơn giản là một ngày tâm mình mệt mỏi. Và rồi bạn phải đi qua một chu kỳ rất người: nhìn lại xem trong lòng mình đang có những gì.

Cảm xúc đầu tiên thường là giận. Rồi nó lắng xuống thành buồn. Rồi thành thất vọng.

Ajahn Brahm nói rằng: đừng sợ những cảm xúc ấy. Chúng không phải dấu hiệu của yếu đuối, mà là dấu hiệu của một người đang biết quay về nhìn chính mình.

Và khi bạn để cho những “cơn sốt cảm xúc” ấy đi qua, không chống, không đè nén… bạn sẽ thấy tâm mình bắt đầu yên lại. Rồi một cảm xúc cuối cùng, rất đẹp, rất khó, sẽ xuất hiện: lòng từ bi. Nghĩa là bạn bắt đầu học cách tha thứ cho những người đã vô tình khiến bạn đau.

Có những ngày tâm mình giống như một ly nước bị khuấy liên tục. Càng cố bắt nó yên, mình lại càng khuấy mạnh hơn bằng sự lo lắng, trách móc và thất vọng về bản thân.

Hãy tự nói với mình:

“Không sao đâu. Mình đã cố gắng nhiều rồi.”

Vì khi mình thôi đánh nhau với chính mình, tâm bắt đầu thanh thản.

Và lạ lắm… Khi biết thương mình đúng cách, mình lại dễ thương người khác hơn.

Người trong lòng đầy gai nhọn thì khó trao đi bình an. Nhưng người hiểu nỗi đau của chính mình sẽ dễ hiểu nỗi đau của người khác.

Cho nên lòng từ không bắt đầu từ việc cứu cả thế giới.

Nó bắt đầu từ khoảnh khắc bạn ngồi xuống, thở một hơi thật nhẹ, và dịu dàng ở bên chính mình hôm nay.

Ajahn Brahm hay nói rằng:

“Khi tâm bạn đang rối, đừng cố làm anh hùng. Hãy làm… một tách trà.”  

Vì chỉ khi mình dừng lại, mình mới thấy được điều gì đang thật sự diễn ra bên trong. Những cảm xúc mạnh không phải kẻ thù.

Chúng chỉ là những vị khách ồn ào ghé thăm rồi đi.

Bạn không cần đuổi họ, cũng không cần pha trà mời họ ở lại lâu.

Và khi cơn bão ấy qua rồi, bạn sẽ cảm nhận một điều kỳ lạ đó chính là tâm bạn bình yên hơn, và… dễ thương hơn.

Từ bi không phải chuyện lớn lao.

Nó chỉ là khoảnh khắc bạn mỉm cười với chính mình và nói:

“Không sao đâu. Mình cũng chỉ là con người.”

Và chính từ chỗ hiền lành đó, bạn mới thật sự có thể hiền lành với người khác.