Hạnh phúc chân thật – gia tài bị lãng quên

 Dưới ánh sáng lời dạy của Đạt Lai Lạt Ma, hạnh phúc chân thật không phải là điều gì xa vời, cũng không phải là phần thưởng nằm ở cuối con đường thành công. Nó là khả năng làm chủ tâm mình và khơi dậy nguồn an bình vốn đã có sẵn bên trong.

Con người giống như một đứa trẻ sinh ra trong gia đình giàu có nhưng lại bỏ nhà ra đi, lang thang tìm kiếm tương lai. Ta miệt mài chạy theo danh vọng, tiền bạc, sự công nhận, những cảm xúc mạnh mẽ… mà quên rằng trong chính mình đã có sẵn một “gia tài” quý báu: tâm từ bi, sự bình an và trí tuệ.

Chỉ khi trải qua đủ thất vọng, tổn thương và vỡ mộng, ta mới bắt đầu quay về. Nhưng dù có quay về tiếp nhận “gia tài” ấy, nếu những thói quen cũ – tham lam, sân hận, ganh tị, sợ hãi – vẫn còn chi phối, thì ta vẫn chưa thật sự tự do. Ta có điều kiện hạnh phúc, nhưng chưa chắc đã có hạnh phúc.

Theo lời Đạt Lai Lạt Ma, vấn đề không nằm ở hoàn cảnh bên ngoài, mà ở cách tâm ta phản ứng với hoàn cảnh ấy.

Hạnh phúc tương đối và hạnh phúc bền vững

Một tách trà thơm, một bữa cơm ngon, một bước chân thong thả, một nụ cười hiền… đều là những biểu hiện đẹp của hạnh phúc. Nhưng nếu bên trong ta đang đầy ắp giận dữ, lo âu hay tuyệt vọng, thì ta không thể thực sự thưởng thức những điều ấy.

Thông thường, khi buồn chán hay căng thẳng, ta tìm cách “chuyển kênh”: xem phim, nghe nhạc, mua sắm, trò chuyện, đi chơi… Những cách này giúp ta tạm quên nỗi buồn. Nhưng khi cuộc vui kết thúc, khổ đau lại quay về.

Đạt Lai Lạt Ma dạy rằng: nếu chỉ dựa vào điều kiện bên ngoài, hạnh phúc sẽ luôn mong manh. Hạnh phúc chân thật phải được xây dựng từ bên trong – bằng việc chuyển hóa tâm mình.

Đối diện thay vì trốn tránh

Theo dõi hơi thở, thực tập chánh niệm, nuôi dưỡng lòng từ bi… là những phương pháp giúp ta làm dịu tâm ngay trong hiện tại. Khi chú tâm vào hơi thở, ta tạo ra một khoảng dừng. Khoảng dừng ấy giúp ta không bị cuốn theo cơn giận hay nỗi buồn.

Nhưng thực tập không phải để trốn chạy cảm xúc, mà để hiểu chúng.

Phiền não không tự nhiên biến mất; chúng chỉ chuyển từ dạng biểu hiện mạnh mẽ thành những “hạt giống” ngủ yên trong tâm. Nếu ta không hiểu rõ nguồn gốc của tham, sân, si và bản ngã, chúng sẽ tiếp tục chi phối đời ta.

Chỉ khi ta đủ can đảm nhìn thẳng vào nỗi sợ, sự tổn thương, lòng ích kỷ của mình – với thái độ tỉnh thức và từ bi – ta mới thực sự giải phóng được mình.

Hạnh phúc không điều kiện

Hạnh phúc chân thật, theo tinh thần Phật giáo, không phụ thuộc vào việc mọi thứ phải diễn ra đúng như ý ta. Nó không đòi hỏi hoàn cảnh hoàn hảo, không cần cảm xúc lúc nào cũng dễ chịu.

Đó là trạng thái nội tâm tự do – không bị nô lệ bởi tham muốn hay sợ hãi.

Khi tâm được nuôi dưỡng bằng từ bi và trí tuệ, ta có thể giữ được sự bình an ngay cả giữa nghịch cảnh. Đây chính là sự giàu có lớn nhất. Không ai có thể lấy mất được.

Ta đã có hạnh phúc chưa?

Nhiều người nghĩ hạnh phúc là điều gì rất lớn lao trong tương lai: một sự nghiệp thành công, một ngôi nhà đẹp, một gia đình hoàn hảo. Nhưng hãy nhìn lại: ngay lúc này, ta có sức khỏe, có đôi mắt để nhìn, có đôi chân để đi, có người thân bên cạnh, có cơ hội học hỏi và trưởng thành.

Chỉ khi mất đi một điều nhỏ bé – như một cơn đau bỗng xuất hiện hay một ngày không khỏe – ta mới nhận ra trước đó mình đã hạnh phúc biết bao. Hạnh phúc không phải là điều phải tạo ra từ đầu. Nó là khả năng nhận diện và trân trọng những điều kiện đang có mặt.

Càng ít điều kiện, càng nhiều tự do

Đạt Lai Lạt Ma thường nhấn mạnh rằng sự hài lòng nội tâm quan trọng hơn sự dư dả vật chất. Khi ta phụ thuộc quá nhiều vào điều kiện bên ngoài, ta trở nên yếu đuối và dễ tổn thương. Nhưng khi ta học cách quay về nuôi dưỡng tâm mình, hạnh phúc trở nên vững vàng hơn.

Càng bớt đòi hỏi, ta càng nhẹ nhàng. Càng biết đủ, ta càng giàu có.

Hạnh phúc chân thật không nằm ở cuối con đường tìm kiếm. Nó nằm trong chính khả năng yêu thương, tha thứ và hiểu biết của ta ngay bây giờ. Ta không phải kẻ nghèo khó đang van xin hạnh phúc từ thế giới.Ta là người vốn đã giàu có – chỉ cần quay về nhận lại gia tài của mình. Khi ta hiểu và chuyển hóa được tâm mình, khi ta sống với lòng từ bi và sự tỉnh thức, thì dù ở bất cứ hoàn cảnh nào, ta vẫn là người giàu có bậc nhất.Và lúc ấy, hạnh phúc không còn là điều ta đi tìm.

Nó là điều ta đang sống hàng ngày.

Làm Sao Để Dừng Lại Đúng Lúc

 

Hôm nay, giữa những ồn ào và vội va cuộc sống, ta hãy thử dừng lại một chút để cùng nhau suy ngẫm về một câu hỏi mà hầu như ai trong chúng ta cũng từng tự vấn:

Làm thế nào để đưa ra quyết định đúng đắn?
Làm sao biết mình đang chọn đúng giữa muôn vàn ngã rẽ của cuộc đời?

Cuộc sống thực chất là chuỗi dài của những lựa chọn. Từ khi ta mở mắt thức dậy cho đến lúc chìm vào giấc ngủ, ta luôn phải quyết định: nói hay im lặng, làm hay dừng lại, buông bỏ hay níu giữ. Có những quyết định nhỏ bé như hạt cát, nhưng cũng có những quyết định lớn lao như ngọn núi. Dù lớn hay nhỏ, tất cả đều âm thầm góp phần định hình cuộc đời ta.

Vậy đâu là kim chỉ nam để ta không rơi vào những hối tiếc muộn màng?

Để tìm lời giải, ta hãy quay về với trí tuệ xưa của Đức Phật. Trong bài kinh Giáo Giới La Hầu La (Ambalatthika-Rahulovada Sutta), Đức Phật đã dạy con trai mình – La Hầu La – một bài học sâu sắc về sự phản tỉnh thông qua hình ảnh rất giản dị: chiếc gương.

Ngài hỏi La Hầu La:
“Này con, chiếc gương dùng để làm gì?”

La Hầu La đáp:
“Bạch Thế Tôn, chiếc gương dùng để soi và nhìn lại chính mình.”

Câu trả lời tưởng chừng đơn giản ấy đã được Đức Phật nâng lên thành một nguyên tắc sống. Ngài dạy rằng:

Cũng như soi gương để thấy rõ khuôn mặt mình, trước khi làm bất kỳ điều gì – bằng thân, bằng lời nói hay bằng ý nghĩ – con cũng phải soi chiếu lại chính mình. Phải quán xét kỹ càng rồi mới hành động.

Đây chính là chìa khóa đầu tiên: sự phản tỉnh.

Chúng ta thường hành động theo cảm xúc bốc đồng hoặc theo thói quen vô thức, mà quên mất việc “soi gương” trước khi bước đi. Thay vì vội vàng, ta cần học cách dừng lại một nhịp. Chỉ một nhịp thôi – nhưng là nhịp của tỉnh thức.

Hãy tự hỏi:

• Hành động này có gây tổn hại cho chính tôi không?

• Nó có làm tôi đánh mất sự bình an hay giá trị của mình không?

Đôi khi ta nghĩ mình đang hy sinh vì điều tốt đẹp, nhưng thật ra lại đang tự bào mòn tâm hồn mình. Một quyết định đúng đắn không bao giờ dựa trên sự hủy hoại nội tâm.

Sau đó, hãy mở rộng tấm gương ấy để soi chiếu đến người khác:

• Lời nói này có làm ai đau lòng không?

• Việc làm này có lấy đi niềm vui hay sự an ổn của ai không?

• Nó có gây khổ cho cả tôi và người khác không?

Quán chiếu không chỉ là suy nghĩ hời hợt, mà là nhìn sâu vào bản chất của hành động. Đó là hành động khéo léo hay vụng về? Thiện lành hay bất thiện? Hạt giống ta đang gieo hôm nay sẽ nảy mầm thành hoa trái an vui, hay thành gai góc của ân hận và phiền não?

Nếu sau khi soi chiếu, ta nhận ra hành động ấy mang mầm mống của đau khổ – cho mình, cho người, hoặc cho cả hai – thì Đức Phật dạy: hãy kiên quyết không làm. Dù ham muốn lúc đó có mãnh liệt đến đâu, ta vẫn cần đủ dũng khí để dừng lại. Bởi đó là ngã rẽ dẫn đến bất an.

Ngược lại, nếu tấm gương lương tâm phản chiếu một hình ảnh trong sáng; nếu hành động ấy mang lại lợi lạc, nuôi dưỡng sự bình an cho mình và cho người; nếu nó xuất phát từ thiện tâm và trí tuệ – thì hãy thực hiện với tất cả sự chân thành và nhiệt thành.

Biết dừng lại đúng lúc không phải là yếu đuối. Đó là biểu hiện của trí tuệ.
Biết hành động đúng lúc không phải là bốc đồng. Đó là sự tỉnh thức.

Khi ta tập soi gương nội tâm trước mỗi quyết định, ta sẽ không còn quá hoang mang giữa những ngã rẽ của cuộc đời. Vì khi ấy, hướng đi không còn được chọn bởi cảm xúc nhất thời, mà được dẫn dắt bởi chánh niệm và lòng thiện lành.

Và đó chính là con đường giúp ta sống mà không phải ngoái nhìn lại với sự hối tiếc.

Viết theo pháp thoại của Đại Đức Pothehera Mahidastthi Thero

Yêu thương người khác đúng như họ đang là theo cách tu tập

Trong đời sống, có lẽ điều khó nhất không phải là yêu người dễ thương, mà là học cách thương người làm mình tổn thương. 

Ta nhìn anh chị em, người thân, hay bất cứ ai đó và nghĩ:

“Họ sai.”

“Họ quá cố chấp.”

“Họ thiếu tôn trọng.”

“Họ làm mình đau.”

Và có thể… họ thật sự như vậy. Nhưng theo lời Phật dạy, mỗi con người là kết quả của nghiệp và duyên. Họ hành xử theo những gì họ đã tích lũy: thói quen, môi trường, tổn thương, hiểu biết hạn hẹp. Khi một người thô lỗ hay hung hăng, đó không phải là “bản chất cố định” của họ, mà là biểu hiện của vô minh và khổ đau bên trong.

Người khổ mới làm người khác khổ. Đạo Phật không dạy ta chấp nhận bạo lực hay lạm dụng và Tha thứ không phải là dung túng. Giữ ranh giới là cần thiết. Nói rõ điều sai là cần thiết. Nhưng điều quan trọng là:

Ta làm điều đó với tâm gì?

Nếu trong lòng đầy giận dữ, ta đang tự thiêu đốt mình.

Nếu trong lòng có hiểu biết và từ bi, ta vừa bảo vệ mình, vừa không nuôi hận thù. Tha thứ trong Phật học không có nghĩa là quên hết hay cho phép mọi thứ xảy ra.Tha thứ là buông bỏ sự oán hận trong chính mình.

Câu hỏi là vì sao ta không thể yêu “phần xấu” của người khác? Bởi vì ta đang chấp vào ý niệm:

“Họ phải khác đi thì tôi mới thương.”

Nhưng vô thường dạy ta rằng:

Con người luôn thay đổi.

Tính cách không cố định.

Hôm nay họ như vậy, nhưng không ai mãi mãi như vậy. Một ngày nào đó họ sẽ thay đổi. Tuy nhiên, vấn đề là: ta có thể chờ họ thay đổi không? Hay ta chọn thay đổi cách nhìn của mình trước?

Khi ta chỉ yêu phần “tốt”, ta đang yêu theo điều kiện. Khi ta thấy cả phần “chưa tốt” mà vẫn khởi được tâm hiểu và thương, đó mới là từ bi.

Bạn hãy thử nghỉ xem khi mở lòng ra thì điều gì xảy đến? Khi ta khép tim lại, ta nghĩ mình đang bảo vệ mình. Nhưng thật ra, ta đang tự giam mình trong khổ.

Khi ta mở lòng ra — không phải để chịu đựng, mà để hiểu — ta sẽ thấy:

Họ cũng là những người đang học bài học của họ.

Họ cũng bị nghiệp dẫn dắt như ta.

Họ cũng vô thường như ta.

Và điều mở ra trước tiên không phải là họ thay đổi mà là ta thay đổi và lòng nhẹ nhàng hơn.

Yêu thương người khác đúng như họ vốn có là gì?

Là nhìn họ như những chúng sinh đang trên đường học hỏi.

Là hiểu rằng họ chưa đủ trí tuệ để cư xử tốt hơn.

Là biết rằng mình không thể kiểm soát ai ngoài chính mình.

Từ nền tảng đó, ta vẫn có thể đặt lại ranh giới và nói rõ điều mình không chấp nhận.Giữ khoảng cách nếu cần. Nhưng trong lòng không còn nuôi oán hận.

Sau đây là những bài thực tập nhỏ

Mỗi khi ai đó làm ta khó chịu, thử tự hỏi:

Người này đang khổ ở đâu?

Nếu họ thật sự bình an, họ có hành xử như vậy không?

Ta muốn tiếp tục mang cơn giận này bao lâu nữa?

Tha thứ không phải cho họ.

Tha thứ là giải phóng chính mình.

Cuối cùng, câu hỏi không phải là:

“Họ có thay đổi không?”

Mà là:

“Ta có muốn sống bình an không?”

Khi ta học cách yêu thương người khác đúng như họ đang là, ta không chỉ giúp họ có cơ hội chuyển hóa, mà trước hết, ta đã bước một bước dài trên con đường tự do nội tâm của chính mình.

7 Bí Quyết Để Trở Thành Người Bạn Đời Tốt Hơn

 Hãy bắt đầu ngay hôm nay để gìn giữ một cuộc hôn nhân hạnh phúc và lành mạnh — mọi thứ bắt đầu từ chính bạn.

Nếu bạn đã kết hôn, thì hôn nhân là một trong những mối quan hệ quan trọng nhất trong cuộc đời bạn. Sự thành công của hôn nhân thường ảnh hưởng đến hầu hết các khía cạnh khác trong cuộc sống, và mức độ hài lòng bạn cảm nhận được từ mối quan hệ này cũng tác động lớn đến cảm giác hạnh phúc chung của bạn.

Để có một cuộc hôn nhân bền vững và sâu sắc hơn, trước hết, bạn cần trở thành một người bạn đời tốt hơn. Thay vì cố gắng thay đổi người kia, hãy bắt đầu từ việc thay đổi chính mình. Không có sự thuyết phục nào mạnh mẽ hơn tấm gương sống của một người sẵn sàng bước đi trước.

Việc hoàn thiện bản thân trong vai trò người bạn đời không hề phức tạp. Danh sách dưới đây chỉ mang tính gợi ý — bạn hoàn toàn có thể tự xây dựng cho mình một danh sách tương tự. Câu hỏi quan trọng là: Bạn thật sự mong muốn điều này đến mức nào? Bạn có sẵn sàng đầu tư công sức vì bạn hiểu rằng giá trị nhận lại là rất lớn không? Nếu câu trả lời là có, thì bạn hoàn toàn có thể làm được. Điều cốt lõi là bạn phải tin rằng hôn nhân của mình xứng đáng, và sự thay đổi thực sự là điều có thể.

Khi đã có niềm tin đó, việc còn lại là xây dựng một kế hoạch, thực hiện nó mỗi ngày, và thỉnh thoảng nhìn lại để đánh giá sự tiến bộ của mình.

Dưới đây là bảy điều tôi đang thực hành để trở thành một người chồng tốt hơn với vợ tôi — Mollie:

1. Hãy tò mò về thế giới nội tâm của người bạn đời

Cũng như bạn, người bạn đời của bạn có những ước mơ, nỗi sợ về tương lai, những điều khiến họ vui thích và một dòng suy nghĩ không ngừng chảy. Khi bạn quan tâm đến đời sống nội tâm ấy, bạn đang thể hiện mong muốn được hiểu con người sâu thẳm nhất của họ.

2. Tìm cách cùng nhau vui vẻ

Tình bạn thường được xây dựng từ những sở thích và hoạt động chung. Tuy nhiên, ngay cả những cuộc hôn nhân tốt đẹp cũng có thể để những điều này bị lấn át bởi nhịp sống bận rộn. Khi thời gian bên nhau gắn liền với những trải nghiệm dễ chịu, bạn sẽ thực sự cảm nhận người kia như một nguồn vui và niềm hạnh phúc.

3. Chia sẻ mục tiêu và hành trình chung

Nếu hai người không tiến gần lại với nhau, thì tự nhiên sẽ dần xa nhau. Không có cách nào gắn kết mạnh mẽ hơn việc cùng theo đuổi một ước mơ hay vượt qua một thử thách khó khăn. Điều đó mang lại tinh thần phiêu lưu, sự đồng hành và cảm giác hai người đang cùng nhau đối diện với cuộc đời.

4. Tạo dựng một mái ấm ấm áp và vui vẻ

Sự âu yếm, dưới nhiều hình thức khác nhau, là nền tảng của một cuộc hôn nhân lành mạnh. Tôn trọng và hợp tác là quan trọng, nhưng một cuộc hôn nhân đầy yêu thương còn được xây dựng trên sự yêu mến chân thành dành cho nhau. Những cử chỉ nhỏ như cái chạm tay, ánh nhìn ấm áp, nụ cười chung… đều nuôi dưỡng cảm giác rằng bạn không chỉ yêu người kia — mà còn thật sự thích họ.

5. Dùng lời nói để nâng đỡ nhau

Khi trở nên thân thiết, chúng ta thường dễ buông lỏng lời nói — dễ phê bình, góp ý thẳng thắn hơn so với khi nói chuyện với người lạ. Để cân bằng điều đó, hãy chủ động dùng lời nói để khích lệ, ghi nhận điểm mạnh và bày tỏ lòng biết ơn chân thành trước những điều bình dị mà người bạn đời mang lại cho cuộc sống của bạn.

6. Tìm cách san sẻ gánh nặng cho nhau

Chung sống trong hôn nhân nghĩa là mong muốn điều tốt đẹp nhất cho người kia. Điều đó bao gồm cả việc chia sẻ trách nhiệm để không ai phải gánh vác quá nhiều. Một nguyên tắc tôi tự nhắc mình là: buổi tối tôi chưa nghỉ ngơi nếu biết rằng vợ mình vẫn chưa thể nghỉ ngơi. Tất nhiên sẽ có ngoại lệ, nhưng trong một cuộc hôn nhân vị tha, sự cho đi luôn đến từ cả hai phía.

7. Nhanh chóng tha thứ và vượt qua những cảm xúc tiêu cực

Sống chung dưới một mái nhà khiến chúng ta khó che giấu tâm trạng xấu hay sự bực bội. Một người bạn đời tốt, theo tôi, là người cố gắng không đắm chìm trong sự tự thương hại hay u ám. Thay vào đó, hãy học cách chia sẻ, trò chuyện và xử lý cảm xúc một cách lành mạnh mà không kéo người kia xuống cùng mình.

Trở thành một người bạn đời tốt hơn không phải là điều xảy ra chỉ sau một đêm. Giống như mọi thói quen khác, cần thời gian để những lựa chọn này trở nên tự nhiên và chân thành. Tôi thường nhận ra rằng: càng đầu tư nhiều vào hôn nhân, tôi càng cảm nhận rõ hơn tình yêu và sự gắn bó dành cho vợ mình. Chúng ta có một cách rất thú vị — trái tim và tâm trí thường sẽ gắn bó sâu sắc với những điều mà ta coi là có giá trị.

Tác giả Mike Donghia

Mike Donghia và vợ, cô Mollie, viết blog trên trang This Evergreen Home, nơi họ chia sẻ kinh nghiệm sống tối giản, có chủ đích, và sự gắn kết trong thế giới hiện đại. Bạn có thể theo dõi các bài viết của họ bằng cách ghi danh nhận bản tin hai lần một tuần trên trang blog của họ bằng tiếng Anh

Bài viết này cũng có thể dành cho phụ nữ chúng ta nếu muốn có một cuộc hôn nhân  hạnh phúc và sau đây là cách chúng ta nhìn vào hôn nhân qua mắt nhìn của đạo Phật

1. Hiểu người là một pháp tu

Người bạn đời cũng mang trong mình những ước mơ, lo âu và dòng tâm niệm không ngừng trôi chảy. Khi ta lắng nghe và tò mò về thế giới nội tâm của họ, đó không chỉ là yêu thương mà còn là thực tập chánh niệm. Hiểu người, trước hết là học cách dừng lại và hiện diện.

2. Niềm vui chung nuôi dưỡng duyên lành

Niềm vui không tự nhiên mà có, nó cần được vun trồng. Những khoảnh khắc giản dị cùng cười, cùng đi, cùng làm một việc nhỏ… chính là cách nuôi lớn tình thân. Khi niềm vui có mặt, hôn nhân không còn là bổn phận mà trở thành nơi nương tựa.

3. Đồng hành là cùng đi về một hướng

Nếu mỗi người chỉ đi theo con đường riêng của mình, khoảng cách sẽ âm thầm lớn lên. Khi cùng chia sẻ một mục tiêu, một ước nguyện lành, hai người không chỉ là vợ chồng mà còn là bạn đạo trên đường đời. Cùng đi, cùng học, cùng trưởng thành.

4. Ái ngữ và thân hành tạo nên mái ấm

Một mái nhà ấm không được xây bằng vật chất, mà bằng sự dịu dàng. Một ánh nhìn hiền, một cái chạm nhẹ, một nụ cười đúng lúc — đó là những hình thức của từ bi trong đời sống gia đình. Yêu thương cần được biểu hiện, không chỉ cất giữ trong lòng.

5. Lời nói có thể chữa lành

Sống gần nhau, ta dễ quên giữ gìn lời nói. Nhưng mỗi lời khích lệ, mỗi sự ghi nhận chân thành đều là một hạt giống thiện lành gieo vào tâm người kia. Ái ngữ không làm mất gì, nhưng có thể nâng đỡ cả một đời sống chung.

6. San sẻ là thực tập vô ngã

Thương người là muốn người bớt khổ. Khi ta chủ động gánh bớt việc nặng, bớt mệt cho người kia, đó là lúc cái “tôi” được đặt xuống. Hôn nhân bền vững không nhờ ai hơn ai, mà nhờ cả hai cùng biết cho đi.

7. Buông xả để cùng nhẹ lòng

Sống chung, va chạm là điều không tránh khỏi. Người biết tu trong hôn nhân là người không nuôi dưỡng hờn giận lâu ngày, không chìm trong tâm trạng tiêu cực. Tha thứ không phải vì người kia hoàn hảo, mà vì ta chọn an ổn cho chính mình và cho nhau.

Hôn nhân, nhìn bằng con mắt Phật học, chính là một đạo tràng nhỏ — nơi ta học hiểu, học thương và học buông mỗi ngày.

Vô thường là lẽ sống

 Vô thường không phải là điều tiêu cực. Ngược lại, nó chính là lý do khiến cuộc sống có hy vọng. Nếu hạnh phúc không kéo dài mãi mãi, thì nỗi khổ cũng không tồn tại vĩnh viễn. Khi hết vui, ta buồn; khi hết buồn, niềm vui lại có mặt. Mọi trạng thái cứ thế chuyển hóa tự nhiên, không cần cưỡng ép.Tỉnh thức về vô thường, về sự mong manh nội tại của mọi vật, là một giai đoạn cần thiết của sự phát triển của chúng ta. Nếu bạn lơ là với sự thật này, bạn sẽ chỉ làm chậm sự tiến hóa cá nhân của mình, dù cho bạn có biết tiềm năng của trí tuệ đang mang trong bản thân. Thế nên trước tiên phải tìm hiểu vô thường này là gì, để học đối mặt với sự tạo hợp không thể tránh được của đời sống và tiếp theo áp dụng một cách có ích sự hiểu biết này vào cuộc sống hàng ngày. Hiểu vô thường giúp ta biết đón nhận cuộc sống đúng như nó đang là, thay vì cố níu giữ hay chống lại. Mỗi khoảnh khắc chỉ xuất hiện một lần rồi trôi qua. Không có khoảnh khắc nào lặp lại.

Vô thường hiện diện khắp nơi. Thiên nhiên thay đổi theo mùa, ngày nối tiếp đêm, nóng rồi lạnh. Ta không thể giữ mãi mùa hè cũng như không thể tránh mùa đông. Thay vì chống đối, ta có thể học cách thưởng thức vẻ đẹp riêng của mỗi mùa. Khi thấy được điều đó, ta nhận ra trong sự đổi thay liên tục ấy có một vẻ đẹp rất lớn. Đời sống con người cũng vậy. Hôm nay đủ đầy, ngày mai có thể thiếu thốn. Thành công rồi thất bại, gặp gỡ rồi chia xa. Không có gì đứng yên. Ngay cả cảm xúc của ta cũng thay đổi không ngừng: vui, buồn, yêu, ghét… chỉ trong một ngày.

Tâm ta giống như một con khỉ chuyền cành, luôn bị kéo đi bởi những điều xảy ra bên ngoài. Chính vì không thấy rõ sự vô thường này mà ta dễ khổ: ta tưởng mọi thứ phải ổn định, phải theo ý mình, trong khi bản chất của đời sống là luôn biến đổi.

Cái chết cũng là một phần tự nhiên của vô thường. Dù ta né tránh hay không muốn nhắc đến, nó vẫn đến. Ý thức về cái chết không phải để sợ hãi, mà để sống tỉnh thức hơn. Khi biết thời gian là hữu hạn, ta sẽ trân trọng con người trước mặt, lời nói đang nói, và khoảnh khắc đang sống.

Hiểu vô thường không khiến ta bi quan hay buông xuôi. Ngược lại, nó giúp ta:

bớt bám víu vào cái đang có

bớt tuyệt vọng trước cái đang mất

sống sâu sắc và chân thành hơn

Vô thường nhắc ta rằng: đừng đợi đến lúc chia tay mới nói lời thương, đừng đợi đến mất mát mới biết trân quý.

Ý nghĩa đúng của vô thường không phải là “mọi thứ rồi cũng qua, nên chẳng có gì quan trọng”, mà là: vì mọi thứ sẽ qua, nên từng giây phút đều đáng quý.

Khi ta nhìn thẳng vào vô thường và nhận rõ vô thường, mọi thứ bỗng trở nên nhẹ hơn. Ta bớt níu giữ, bớt vùng vẫy, và học cách thả mình theo dòng chảy tự nhiên của đời sống. Từ đó, sự đổi thay — vốn từng làm ta bất an — lại hóa thành nguồn nuôi dưỡng trí tuệ, lòng từ và sự bình yên rất mực dịu dàng.

Một tri giác lành về vô thường có lẽ là món quà quý nhất ta có thể trao cho chính mình. Trong những ngày ngắn ngủi của hiện tại, nó giúp ta trân trọng điều đang có mà không ràng buộc, và nhìn những điều chưa trọn vẹn bằng con mắt rộng lượng hơn. Ngay cả những biến cố tưởng như tệ nhất cũng có thể mở ra một lối đi mà ta chưa từng nghĩ tới.

Về lâu dài, hiểu vô thường giúp ta không còn chần chừ với những điều không thiết yếu. Ta đi thẳng vào cốt lõi của đời sống, bằng cách thuần hóa con cọp bên trong — những nỗi sợ, những thói quen cũ, những phản ứng khiến ta mệt mỏi. Và rồi, khi đối diện với những sự thật có sức thanh lọc, ta thường nhận lại nhiều hơn là mất.

Thiền sư AKONG TULKU RINPOCHE

Đừng để sự lười biếng tâm linh lấy mất cả một đời

Chúng ta thường nghĩ điều đáng sợ nhất trong đời là mất tiền, bệnh tật, tai nạn hay những hiểm nguy bên ngoài. Nhưng theo lời Đức Đạt Lai Lạt Ma, có một mối nguy âm thầm hơn rất nhiều, đó là sự sao nhãng và lười biếng trong đời sống tâm linh. Chúng ta thường sợ mất tiền , sợ bệnh tật, sợ những kẻ thù cầm dao hay súng đang rình rập ngoài kia. Nhưng tất cả những thứ đó không là gì cả so với một mối nguy hiểm đang nằm ngay trong lồng ngực của chúng ta, đó chính là sự sao nhãng .Các bạn có thể mất hết tài sản trong kiếp này, nhưng nếu tâm bạn tĩnh thức , bạn vẫn có thể tái sinh vào cõi lành. Ngược lại, nếu để tâm mình trôi theo thói quen buông xuôi, sống cho qua ngày, thì dù có địa vị hay thành công, ta cũng đang đứng rất gần bờ vực khổ đau mà không hề hay biết.

Lười biếng không phải là chuyện nhỏ

Nhiều người nghĩ:

“Tôi đâu làm điều ác gì lớn, chỉ là hơi lười tu một chút thôi.”

Nhưng trong đạo Phật, lười biếng tâm linh không phải là chuyện nhẹ. Nó giống như một liều thuốc độc uống từng chút một: không chết ngay, nhưng âm thầm làm suy yếu toàn bộ đời sống tinh thần. Khi ta đã từng phát khởi ý muốn sống tốt hơn, bớt ích kỷ hơn, biết thương người hơn – dù chỉ trong lòng – thì điều đó đã là một lời hứa với chính mình, với chư Phật Lời hứa rằng:

Tôi sẽ không sống chỉ cho bản thân, Tôi sẽ cố gắng bớt làm khổ mình và khổ người,Tôi sẽ học cách tỉnh thức mỗi ngày. Đó không phải là lời nói cho đẹp, mà là một cam kết sống.

Giữ lời hứa trong đời thường, huống gì lời hứa với cuộc đời

Trong đời sống bình thường, nếu ta hứa mời một người bạn đi ăn rồi quên mất, người đó có thể buồn, có thể giận, và ta mang tiếng là thất tín. Hậu quả đã không nhỏ. Vậy thì khi ta từng nguyện sống tử tế hơn, từ bi hơn, bớt gây khổ đau cho người khác – mà rồi lại buông xuôi, sống theo thói quen cũ, chỉ lo hưởng thụ, chỉ lo cho mình – thì cái giá phải trả nằm ở chính tâm thức của ta. Lời hứa này không phải trong phút bốc đồng cảm xúc khi bạn nhìn thấy tượng Phật và thốt lên những lời hoa mỹ mà đây là một bản hợp đồng thiêng liêng nhất mà một chúng sinh ký kết với vũ trụ này. khi bạn thất tín thì luật nhân quả rất thẳng thắn bạn gieo nhân nào thì sẽ gặt quả ây 

Tu tập là trách nhiệm với chính mình

Đức Đạt Lai Lạt Ma nhiều lần nhấn mạnh: tu tập không phải là chuyện lý tưởng xa vời, mà là việc rất thực tế:

mỗi ngày mình có tỉnh táo hơn không?

mình có bớt sân hận hơn hôm qua không?

mình có biết dừng lại trước khi làm tổn thương người khác không?

Nếu ta thấy chúng sinh khổ nhưng lại tự nhủ:

“Thôi để sau, giờ tôi mệt rồi, lo cho mình trước đã.”

Thì đó chính là lúc ta quay lưng với con đường đã chọn. Không ai bị hại trong khoảnh khắc đó – chỉ có chính ta. Ta tự cắt đứt con đường tiến hóa của tâm mình và để mặc nó trôi trở lại vào vòng cũ của vô minh.

“Kiếp sau tu tiếp” là một cái bẫy ngọt ngào

Một suy nghĩ rất nguy hiểm là:

“Kiếp này lười chút cũng không sao, kiếp sau tu tiếp.”

Không ai dám bảo đảm rằng ta còn được thân người, còn gặp được giáo pháp, còn đủ duyên để tu. Chỉ cần nhìn lại 24 giờ vừa qua:

Bao nhiêu thời gian dành cho lòng từ?

Bao nhiêu thời gian cho tham, sân, ganh tỵ, bực bội?

Nếu đem lên bàn cân, nghiệp nào đang nặng hơn?

Khi hơi thở cuối cùng chấm dứt, nếu nghiệp bất thiện mạnh hơn, thì muốn tu cũng không còn cơ hội.

Tu tập là việc của bây giờ, không phải của đời sau. Vì vậy, tu tập không phải để trở thành ai đó cao siêu. Tu tập là để không đánh mất chính mình.

Không cần làm điều gì lớn lao:

Mỗi ngày một chút tỉnh thức,

Một chút quay về nhìn vào tâm mình, một chút nhắc mình sống tử tế hơn hôm qua.

Điều đáng sợ nhất không phải là nghèo, bệnh hay mất mát, mà là sống một đời buông xuôi, để tâm mình ngủ quên trong lười biếng.

Cho nên tu tập là phải thực hiện ngay bây giờ và chớ có lười biếng 

Phỏng theo pháp thoại vủa Đức Đạt Lại Lạt Ma

Thân Phật, Khổ Đau và Con Đường Quay Về Nội Tâm

Theo quan điểm Phật giáo Theravāda, khi nói đến Đức Phật, chúng ta không chỉ nói về một con người lịch sử, mà còn nói đến ba “thể dạng” khác nhau – thường được gọi là Tam Thân (Trikāya).

Thứ nhất là thân vật lý – thân tứ đại gồm đất, nước, lửa, gió. Đây là thân mang hình tướng con người, sinh ra, già, bệnh và hoại diệt. Thân này chịu sự chi phối của nghiệp quá khứ, nên Đức Phật – dù đã giác ngộ – vẫn phải trải qua đói, khát, bệnh tật và những giới hạn của đời sống nhân sinh.

Thứ hai là thân tâm thần (manomayakāya). Khi còn tại thế, với thân này, Đức Phật có khả năng du hành trong các cõi giới, vượt khỏi giới hạn vật lý thông thường.

Thứ ba là Pháp thân (Dhammakāya) – không phải là một “thân” theo nghĩa vật chất, mà chính là Giáo Pháp Ngài để lại. Pháp thân vượt ngoài nghiệp, vượt ngoài sinh diệt, là trí tuệ thuần khiết còn hiện diện cho đến hôm nay.

Chỉ có thân tứ đại trong kiếp sống cuối cùng là kết quả của nghiệp cũ. Còn thân tâm thần và Pháp thân đã hoàn toàn vượt thoát khỏi nghiệp lực, trở thành biểu hiện của trí tuệ giải thoát.

Đức Phật cũng không tránh khỏi nghịch cảnh

Trong suốt cuộc đời hoằng pháp, Đức Phật không hề được “yên ổn” như nhiều người tưởng. Ngài bị chỉ trích, bị xuyên tạc, bị vu khống, bị chính đệ tử gây khó khăn. Người em họ Devadatta nhiều lần tìm cách ám hại Ngài và chia rẽ Tăng đoàn. Có lúc Ngài còn bị vu cáo là cha của một đứa trẻ – một âm mưu đã nhanh chóng bị lật tẩy trước đại chúng.

Nhìn lại, chúng ta có thể nói một cách nhẹ nhàng rằng: chúng ta hôm nay, trên nhiều phương diện, còn may mắn hơn cả Đức Phật. Điều đó cho thấy:

Tu tập không phải để tránh khỏi nghịch cảnh, mà là để hiểu rõ tâm mình và giải thoát nó khỏi vô minh.

Gốc rễ của khổ đau không nằm ở bên ngoài

Chúng ta thường nghĩ rằng khổ đau đến từ hoàn cảnh, con người, công việc, hay những điều không như ý. Nhưng Đức Phật chỉ ra rằng nguyên nhân sâu xa của khổ đau chính là “tanha” – sự thèm khát, bám víu.

“Tanha” không chỉ là ham muốn thô tháo, mà còn là:

khao khát cảm giác dễ chịu

né tránh cảm giác khó chịu

mong muốn mọi thứ phải theo ý mình

Chính tanha trói buộc chúng ta trong luân hồi, chứ không phải hoàn cảnh bên ngoài.

Một tâm thiếu chánh niệm sẽ dễ bám víu vào những điều rất nhỏ: một chỗ ngồi, một lời nói, một sự bất công rất nhẹ. Chỉ một bực bội buổi sáng cũng đủ làm hỏng cả ngày.

Nhiều người có thói quen nổi nóng nhưng lại không hề ý thức được điều đó. Chỉ khi thành thật nhìn vào cảm thọ của mình, ta mới bắt đầu được giải thoát – và nhẹ đi ngay trong khoảnh khắc ấy.

Không thể chạy trốn khổ đau bằng cách đổi hoàn cảnh

Khi không hạnh phúc, ta thường nghĩ:

“Nếu đổi công việc, đổi người yêu, đổi nơi sống… thì mình sẽ ổn hơn.”

Nhưng Đức Phật dạy rằng:

Dù có chạy đến tận cùng thế giới, ta vẫn mang theo tâm mình.

Khổ đau không nằm ở bên ngoài để ta chạy trốn – nó nằm trong cách tâm ta phản ứng.

Vì vậy, đời sống tu viện – nơi phải sống chung với những người không thể chọn lựa – lại là môi trường giúp thấy rõ khổ đau nhanh nhất. Không có chỗ trốn, ta buộc phải quay về chú tâm vào hiện tại, học nhẫn nhục và tự bảo vệ mình bằng chánh niệm.

Chánh niệm không dập tắt cảm xúc – mà giữ chúng không gây hại

Ni sư Ajahn Sundara từng kể rằng, có thời gian Ni sư nấu ăn cho một vị sư cả đau yếu. Có lúc tâm sân khởi lên rất mạnh, đến mức Ni sư tự thấy mình không còn đủ trong sáng để tiếp tục. Khi thưa với vị thầy, Ni sư nhận được câu trả lời giản dị:

“Hãy chú tâm vào sự giận dữ của mình. Giữ nó ở trong tâm. Nó sẽ không làm nhiễm độc thức ăn.”

Cảm xúc không làm hại ai nếu ta nhận biết và không phóng chiếu nó ra ngoài.

Người khác chỉ là cơ duyên – nghiệp nằm trong chính mình

Nếu ngày mai bạn đến công sở và không chịu nổi sếp của mình, hãy nhớ:

người sếp chỉ là cơ duyên, cảm xúc bực bội là nghiệp đang trổ quả trong tâm bạn

Chỉ cần chú tâm vào cảm thọ ấy, không cần đè nén, không cần bùng nổ – người khác thậm chí sẽ không hề hay biết.Chánh niệm chính là hàng rào bảo vệ nội tâm.

Đừng để tâm mình chỉ sống bằng tiêu cực.Chúng ta có rất nhiều điều kiện thuận lợi, nhưng lại dễ rơi vào than phiền. Thay vì nuôi dưỡng trí tuệ và từ bi, ta thường dùng năng lượng tâm cho lo âu, nghi ngờ, sợ hãi, tham cầu. Trong một thế giới thiếu vắng hình mẫu tâm linh, giáo pháp của Đức Phật nhắc ta:

Vị thầy quan trọng nhất nằm trong chính nội tâm mình.

Khó khăn trong đời không chỉ là chướng ngại – đó có thể là cơ hội để tỉnh thức.

Sự bám víu vào “điều tốt” cũng vẫn là khổ

Ngay cả việc cố gắng:

“đừng nổi giận”

“phải hoàn hảo hơn” … nếu đi kèm với ép buộc và căng thẳng, cũng là một dạng khổ đau. Ngay cả trường hợp bám víu vào điều tốt như là một thứ cứu cánh đi nữa, thì đấy cũng chỉ là một cách mang lại khổ đau cho mình mà thôi. Cố gắng "không muốn mình nổi giận" hay cố gắng "muốn mình trở nên hoàn hảo hơn" cũng là những hình thức dukkha/khổ đau. Đức Phật cho biết chỉ có duy nhất một thứ bám víu lành mạnh: ấy là sự mong muốn đạt được sự giải thoát cho mình. Vì thế, hãy phát huy trong thâm tâm mình bằng cách an trú trong sự chú tâm của mình, lòng quyết tâm giải thoát cho con tim mình khỏi mọi thứ khổ đau và tất cả những gì cản trở nó, không cho phép nó xóa bỏ tấm màn vô minh che khuất nó. Khi nào chúng ta đã nếm thấy được hương vị của cuộc sống và trút bỏ được gánh nặng của sự thèm khát và bám víu, thì tất cả mọi sự cũng sẽ trở nên thật dễ dàng. Sức mạnh đó trong con tim mình sẽ che chở cho mình: đấy là sức mạnh của sự nhẫn nhục, sự chú tâm, của tình thương yêu, lòng nhân từ và sự bình an.

(Theo tinh thần Phật giáo Theravāda – Ni sư Ajahn Sundara thuyết giảng)