Ai trả lời được câu hỏi này?

Có một anh sinh viên có thành tích học tập rất tốt. Anh lại vô cùng ham học hỏi, thấy gì hay là muốn học liền… Một ngày nọ, anh ta đọc được vài trang trong cuốn sách Talmud - Trí tuệ của người Do Thái, thấy hay quá, bèn quyết định tìm một giáo sĩ Do Thái nổi tiếng ở thành phố nơi anh ta sống để xin được giảng dạy thêm ....

Trước khi giúp anh Sinh viên, Giáo sĩ nói: đây là quyển sách sâu sắc nhất về trí tuệ của người Do Thái, do đó ông sẽ thử kiểm tra trí thông minh của anh chàng bằng một câu hỏi, rồi mới quyết định có giúp anh ta nghiên cứu cuốn sách hay không ?

Anh Sinh viên đồng ý, và vị giáo sĩ đặt câu hỏi:

- Hai người đàn ông cùng leo ra khỏi một ống khói, một người mặt mũi sạch sẽ, còn một người lại nhem nhuốc, dính đầy muội than. Ai sẽ rửa mặt?

Anh sinh viên nhanh nhẩu đáp:

- Người có mặt bẩn sẽ đi rửa mặt! Đây mà cũng được gọi là một câu hỏi ư?

Giáo sĩ thủng thẳng trả lời:

- Sai rồi !. Người mặt sạch sẽ đi rửa mặt !. Người mặt bẩn nhìn thấy người mặt sạch nên nghĩ mặt mình cũng sạch. Người mặt sạch nhìn người mặt bẩn nghĩ rằng: mặt mình cũng bẩn, nên anh ta đi rửa mặt !

Anh sinh viên há miệng ngạc nhiên, xin thêm một cơ hội nữa. Giáo sĩ vẫn đưa ra câu hỏi y hệt như ban đầu. Lần này, anh sinh viên trả lời: "Không phải vừa mới nói người mặt sạch đi rửa mặt đấy sao ?"

Giáo sĩ chỉ cười rồi đáp:

- Cả hai cùng đi rửa mặt !. Người mặt sạch nhìn thấy người mặt bẩn, nghĩ mặt mình cũng bẩn, nên đi rửa mặt !. Sau đó, người mặt bẩn thấy người mặt sạch đi, liền đi theo ....

Anh sinh viên không biết nói năng ra làm sao nữa, bèn năn nỉ xin một câu hỏi khác. Vị giáo sĩ vẫn chỉ hỏi lại câu hỏi ban đầu. - Trời ơi, rõ ràng Ngài đã nói hai người cùng đi rửa mặt mà!

Giáo sĩ lại lắc đầu, đáp:

- Vẫn chưa đúng !. Chẳng ai trong số họ đi rửa mặt cả. Người mặt bẩn nhìn thấy người mặt sạch nên anh ta cũng nghĩ mình không bị nhem nhuốc, không cần rửa mặt. Còn người mặt sạch thấy người mặt bẩn không rửa mặt, thế thì mình cũng cần gì phải rửa nữa ? ....

Anh sinh viên không còn tin vào tai mình nữa. Tất cả câu trả lời của anh ta đều sai, Anh ta cố đấm ăn xôi, năn nỉ giáo sĩ cho anh ta thêm một cơ hội cuối cùng. Giáo sĩ đồng ý và vẫn chỉ hỏi câu hỏi y hệt như cũ. Anh sinh viên tuyệt vọng gào lên: “Không ai đi rửa mặt cả! Thầy vừa nói thế rồi mà!

Vị giáo sĩ cười ha hả đáp lời:

- Đây là một câu hỏi vô nghĩa, chẳng có lý gì khi hai người cùng chui ra từ một ống khói, lại có người dính bẩn, người sạch sẽ cả!!! Bài học rút ra là: dù bạn có thông minh đến đâu, nhưng nếu bạn dùng cả đời để theo đuổi những câu hỏi sai lầm, thì cuối cùng câu trả lời cũng chẳng đưa bạn đi đến đâu cả…

Sưu tầm trên Internet

Lời bàn: Đừng mất cả đời để tìm câu trả lời cho một câu hỏi sai

Câu chuyện về hai người chui ra khỏi ống khói nghe có vẻ chỉ là một câu đố vui, nhưng phía sau sự hài hước ấy lại chứa đựng một bài học khá sâu sắc về cách con người suy nghĩ và nhìn nhận cuộc đời.

Anh sinh viên rất thông minh. Anh biết suy luận, biết phân tích và luôn cố gắng tìm ra câu trả lời hợp lý. Nhưng điều anh không nhận ra là mình đang bị cuốn vào một cái bẫy: anh chỉ tập trung tìm câu trả lời mà không bao giờ đặt câu hỏi liệu câu trả lời đó có đúng hay không.

Đó cũng là điều rất dễ xảy ra trong cuộc sống.

Nhiều khi chúng ta dành rất nhiều thời gian để tìm lời giải cho một vấn đề, cố gắng phân tích đúng – sai, được – mất, hơn – thua. Chúng ta tranh luận với người khác, tự dằn vặt mình, thậm chí mất nhiều năm để tìm ra câu trả lời. Nhưng có khi điều cần làm trước tiên lại là dừng lại và hỏi:

“Vấn đề này có thật sự cần được giải quyết theo cách tôi đang nghĩ hay không?”

Bởi nếu điểm xuất phát đã sai, thì càng thông minh, càng phân tích nhiều, chúng ta đôi khi lại càng đi xa khỏi sự thật.

Trong câu chuyện này, vị giáo sĩ cuối cùng đã chỉ ra điều vô lý: nếu hai người cùng chui ra từ một ống khói, tại sao một người lại sạch sẽ còn một người lại đầy muội than? Chính giả định ban đầu đã có vấn đề. Vì vậy, tất cả những câu trả lời phía sau, dù nghe có vẻ logic đến đâu, cũng trở nên vô nghĩa.

Trong cuộc sống cũng vậy.

Có những câu hỏi chúng ta không cần phải tìm câu trả lời, mà cần phải học cách đặt lại câu hỏi.

Có khi ta hỏi:

“Vì sao người ấy không yêu tôi?”

Trong khi câu hỏi quan trọng hơn có thể là:

“Tại sao tôi lại cần tình yêu của một người không còn muốn ở bên tôi?”

Ta hỏi:

“Vì sao cuộc đời tôi không được như người khác?”

Nhưng có lẽ nên hỏi:

“Tôi có đang sống cuộc đời của mình hay đang cố sống theo tiêu chuẩn của người khác?”

Ta hỏi:

“Làm sao để giữ được tất cả những gì mình đang có?”

Trong khi một câu hỏi sâu sắc hơn có thể là:

“Điều gì thật sự đáng để tôi giữ lại trong những năm tháng còn lại của cuộc đời?”

Vì vậy, trí thông minh không chỉ nằm ở khả năng tìm ra câu trả lời. Trí tuệ còn nằm ở khả năng nhận ra câu hỏi nào đáng để mình tìm câu trả lời.

Đôi khi, trưởng thành không phải là biết thêm thật nhiều, mà là biết điều gì không cần phải biết; không phải là giải quyết mọi vấn đề, mà là biết vấn đề nào không đáng để mình tiêu hao cả cuộc đời.

Và có lẽ đó mới là điều vị giáo sĩ muốn dạy anh sinh viên:

Đừng vội chứng minh mình thông minh bằng cách tìm ra câu trả lời. Hãy đủ tỉnh táo để nhìn lại câu hỏi trước khi đi tìm lời giải.

Một câu hỏi sai có thể khiến chúng ta đi một vòng rất dài mà vẫn không tìm thấy lối ra.

Trong cuộc đời, đôi khi điều quan trọng nhất không phải là “Tôi đã tìm được câu trả lời chưa?”, mà là “Tôi có đang hỏi đúng câu hỏi hay không?”

Khi cảm thấy chán đời, bạn nên làm gì?

 Khi cảm thấy chán đời, bạn nên làm gì?

Có những ngày chúng ta thức dậy mà chẳng muốn làm gì cả. Không hẳn vì đã xảy ra một chuyện quá lớn, cũng không nhất thiết vì cuộc sống đang gặp một biến cố nghiêm trọng, nhưng trong lòng bỗng nhiên cảm thấy buồn bã, trống rỗng và mệt mỏi. Chúng ta chỉ muốn nằm yên một chỗ, không muốn nói chuyện với ai, ăn uống cũng không ngon, ngủ cũng không yên. Điều đáng nói là ngay cả những người vốn lạc quan, yêu đời cũng không thể tránh khỏi những lúc như vậy. Buồn chán là một phần rất bình thường của cuộc sống con người. Điều quan trọng không phải là làm sao để chúng ta không bao giờ buồn, mà là học cách nhận biết, chăm sóc và bước ra khỏi những ngày u ám ấy.

Vậy khi cảm giác chán đời đến, chúng ta nên làm gì?

1. Trước hết, hãy chăm sóc cơ thể

Tâm và thân có mối liên hệ rất chặt chẽ. Khi cơ thể mệt mỏi, thiếu ngủ hoặc ăn uống không điều độ, tinh thần cũng dễ trở nên tiêu cực hơn. Vì vậy, trong những ngày tâm trạng xuống dốc, đừng bỏ bê bản thân. Hãy cố gắng ăn những bữa ăn đầy đủ chất dinh dưỡng, uống đủ nước, ăn thêm rau xanh và trái cây, đồng thời duy trì một giấc ngủ tương đối ổn định. Một chế độ ăn uống lành mạnh có thể hỗ trợ sức khỏe thể chất và tinh thần, nhưng không nên xem vitamin, thực phẩm bổ sung hay các loại gummy như một phương pháp chữa trị trực tiếp cho nỗi buồn.

2. Hãy đứng dậy và vận động

Một trong những điều đơn giản nhất nhưng thường bị bỏ quên khi chúng ta buồn là vận động cơ thể. Khi buồn chán, chúng ta thường nằm yên. Nhưng càng nằm lâu, cơ thể càng trì trệ, tinh thần càng nặng nề và chúng ta lại càng không muốn làm gì. Vì vậy, hãy thử đứng dậy.

Không nhất thiết phải chạy vài cây số hay tập luyện quá sức. Chỉ cần đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, làm vài động tác thể dục hoặc dọn dẹp nhà cửa cũng có thể giúp cơ thể thay đổi trạng thái. Nếu sức khỏe cho phép, bạn có thể vận động mạnh hơn một chút để cơ thể thật sự được giải phóng năng lượng. Sau đó tắm rửa sạch sẽ, mặc một bộ quần áo thoải mái và nghỉ ngơi. Đôi khi, sau một giấc ngủ ngon, chúng ta thức dậy và nhận ra rằng vấn đề vẫn còn đó, nhưng tâm trí của chúng ta đã khác. Khi đầu óc bớt căng thẳng, chúng ta có thể nhìn nhận một vấn đề rõ ràng hơn và tìm ra cách giải quyết mà ngày hôm trước không nghĩ tới.

3. Hãy để âm nhạc bước vào tâm hồn

Âm nhạc có một sức mạnh rất đặc biệt đối với cảm xúc của con người. Khi tâm trạng buồn, hãy chọn những bản nhạc bạn yêu thích. Nếu muốn thư giãn hoặc dễ ngủ, hãy nghe những giai điệu nhẹ nhàng, du dương. Nếu muốn lấy lại năng lượng, hãy chọn những bản nhạc vui vẻ, sôi động.Bạn có thể đeo tai nghe, đi bộ và để âm nhạc đưa mình ra khỏi những suy nghĩ đang quanh quẩn trong đầu. Nếu có thời gian, hãy rủ một vài người bạn đi hát karaoke. Còn nếu không, cứ hát một mình ở nhà, thậm chí hát trong phòng tắm cũng được.

Hát đôi khi giống như một cách “khóc” hoặc “thét” có nghệ thuật. Những điều nghẹn lại trong lòng có thể được giải phóng qua một bài hát. Sau khi hát xong, có khi chính chúng ta lại bật cười vì nhận ra mình vừa trải qua một khoảng thời gian quá nghiêm trọng hóa nỗi buồn của mình.

4. Hãy tìm một người có thể lắng nghe

Có những nỗi buồn không cần lời khuyên. Chúng chỉ cần một người chịu ngồi bên cạnh và lắng nghe. Nếu bạn có một người bạn thật sự tin tưởng, hãy thử nói với họ rằng hôm nay bạn đang cảm thấy không ổn. Không cần phải kể tất cả mọi chuyện nếu bạn chưa sẵn sàng. Chỉ cần được nói ra những điều đang đè nặng trong lòng cũng đã là một sự giải tỏa.

Và nếu muốn khóc, hãy cứ khóc. Khóc không phải là yếu đuối. Đàn ông hay đàn bà đều có quyền khóc. Có những lúc nước mắt chính là cách tự nhiên nhất để cơ thể giải tỏa những cảm xúc mà lời nói không thể diễn tả. Sau khi khóc xong, chúng ta thường cảm thấy nhẹ lòng hơn. Và đôi khi, điều kỳ lạ nhất là sau những giọt nước mắt ấy, chúng ta lại có thể mỉm cười với chính mình.

5. Nếu theo Phật giáo, hãy thử nhìn thẳng vào nỗi buồn

Đối với người thực hành Phật pháp, một cách rất quan trọng để đối diện với buồn khổ là không chạy trốn cảm xúc của mình. Khi buồn, thay vì lập tức tìm cách xua đuổi nỗi buồn, hãy bình tĩnh nhìn nó và tự hỏi:

“Tại sao tôi đang buồn?”

Điều gì đã khiến tôi đau khổ?

Tôi đang buồn vì sự việc thật sự đang xảy ra, hay vì những suy nghĩ và phán đoán của chính mình?

Tôi đang đau khổ vì những gì đã xảy ra, hay vì tôi muốn mọi chuyện diễn ra theo ý mình?

Hãy quan sát thật kỹ. Có khi chúng ta phát hiện ra rằng điều làm mình đau khổ không hoàn toàn là sự việc, mà chính là cách mình suy nghĩ về sự việc ấy. Phật giáo dạy chúng ta nhìn sự vật như nó đang là, thay vì liên tục thêm vào đó những phán đoán, tưởng tượng và những câu chuyện của riêng mình.

6. Hãy tự hỏi: “Tôi có thật sự có lý do để buồn không?”

Đôi khi chúng ta buồn vì một sự việc có thật. Nhưng cũng có những lúc chúng ta buồn vì một điều mình suy diễn, một lời nói mình hiểu sai, một sự việc chưa xảy ra hoặc một kỳ vọng không được đáp ứng. Đừng vội tin tất cả những gì tâm trí nói với mình khi đang ở trong trạng thái tiêu cực. Hãy dành cho bản thân một chút thời gian. Khi tâm đã bình tĩnh hơn, hãy nhìn lại sự việc một lần nữa. Có thể chúng ta sẽ nhận ra rằng chuyện tưởng như rất lớn hôm qua, hôm nay đã không còn đáng sợ như vậy.

Khi buồn, chúng ta không nhất thiết phải làm điều gì lớn lao để thay đổi cuộc đời. Đôi khi chỉ cần tắm nước ấm, thay bộ quần áo sạch, đi bộ một vòng, chăm sóc bản thân, đi massage hoặc ngồi uống một tách trà cũng đủ để cảm thấy mình đang dần trở lại với cuộc sống. Hãy cho phép bản thân được chiều chuộng, không phải để chạy trốn nỗi buồn, mà để nhắc mình rằng: “Tôi vẫn quan trọng. Tôi vẫn xứng đáng được yêu thương và chăm sóc, kể cả trong những ngày tôi không vui.”

Đừng quên rằng buồn chán là một phần tự nhiên của cuộc sống. Không ai có thể tránh khỏi nghịch cảnh: có ngày thành công, cũng có ngày thất bại; có lúc được yêu thương, cũng có lúc bị tổn thương. Có những buổi sáng thức dậy với niềm vui, nhưng cũng có những đêm nằm xuống với trái tim nặng trĩu. Đó là điều bình thường. Vì vậy, khi nỗi buồn tìm đến, chúng ta không cần hoảng sợ hay tự trách mình. Hãy bình tĩnh đón nhận nó. Khi tâm đã lắng xuống, hãy nhìn lại mọi chuyện bằng một đôi mắt bình tĩnh hơn. Nếu nỗi buồn kéo dài, trở nên quá nặng nề hoặc khiến chúng ta không còn muốn sống, đừng âm thầm chịu đựng một mình. Hãy tìm đến người thân, bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần để được hỗ trợ.

Cuộc đời vốn vô thường: buồn rồi sẽ vui, mệt rồi sẽ khỏe, đêm rồi sẽ sáng. Chúng ta không cần phải chiến thắng cả cuộc đời chỉ trong một ngày. Đôi khi, mạnh mẽ đơn giản là kiên nhẫn sống thêm một ngày, chăm sóc bản thân thêm một chút và tin rằng ngày mai có thể sẽ khác so với hôm nay. Mọi cơn buồn rồi cũng sẽ qua, và điều quan trọng nhất là học cách ở lại với chính mình cho đến khi nó qua đi. Đôi khi, mạnh mẽ chỉ đơn giản là kiên nhẫn sống thêm một ngày, chăm sóc bản thân thêm một chút và tin rằng ngày mai sẽ khác so với hôm nay.

Và điều chúng ta cần làm là học cách ở lại với chính mình cho đến khi cơn buồn đi qua.

SỰ GIẢI THOÁT KHỎI CON ĐƯỜNG THẾ TỤC

Mỗi ngày, nếu chúng ta biết dừng lại, nhìn sâu vào chính mình và đưa ánh sáng của chánh niệm vào đời sống, chúng ta sẽ dần nhận ra bản chất vô thường, duyên sinh và tương tức tương nhập của mọi sự vật. Khi ấy, chúng ta không còn dễ dàng nhìn cuộc đời như một điều gì cố định, bất biến, hay tin rằng mọi thứ đều có một cái “ta” riêng biệt và tồn tại độc lập.

Chúng ta nhìn thấy người sinh ra, người già đi, người bệnh, người chết. Chúng ta cũng chứng kiến những người hôm nay còn khỏe mạnh nhưng ngày mai có thể đối mặt với bệnh tật hoặc cái chết. Những điều ấy diễn ra trước mắt chúng ta mỗi ngày, nhưng phần lớn chúng ta vẫn sống như thể mình có thể giữ mãi tuổi trẻ, sức khỏe, tiền bạc, danh vọng, tình cảm và những gì mình đang sở hữu.

Đó chính là một trong những biểu hiện của sự mắc kẹt trong đời sống thế tục.

Trí tuệ thế tục thường hướng chúng ta đến những gì có thể nhìn thấy, nghe thấy, chạm vào, sở hữu và tận hưởng. Một người có thể rất thông minh, nhưng sự thông minh ấy vẫn có thể chỉ phục vụ cho những mục tiêu của thế gian. Một điều có thể rất hấp dẫn, nhưng sự hấp dẫn ấy rồi cũng sẽ thay đổi. Một niềm vui có thể rất lớn, nhưng niềm vui ấy cũng không tồn tại mãi mãi.

Hạnh phúc thế tục không phải là điều xấu. Chúng ta vẫn có thể tận hưởng những niềm vui bình thường của cuộc sống. Nhưng nếu chúng ta nhầm lẫn những niềm vui ấy với hạnh phúc của sự giải thoát, chúng ta sẽ tiếp tục tìm kiếm, tiếp tục nắm giữ và tiếp tục sợ mất.

Bởi vì bất cứ thứ gì còn phụ thuộc vào điều kiện đều có thể thay đổi

Là những cư sĩ tại gia, chúng ta không nhất thiết phải rời bỏ gia đình hay đời sống xã hội để tu tập. Chúng ta vẫn có thể đi làm, chăm sóc gia đình, học tập, kiếm tiền và sống giữa cuộc đời. Điều quan trọng là cách chúng ta nhìn nhận những điều ấy và mức độ chúng chi phối chúng ta. Tu tập không phải là cố gắng trở thành một con người lạnh lùng, không còn tình cảm hay không còn yêu thương cuộc sống. Tu tập là học cách sống giữa cuộc đời mà không để những điều của cuộc đời trói buộc tâm trí mình.

Chúng ta có thể yêu thương nhưng không chiếm hữu. Có thể có tiền nhưng không để tiền làm chủ.Có thể sử dụng vật chất nhưng không trở thành nô lệ của vật chất.

Có thể tận hưởng cuộc sống nhưng không tuyệt vọng khi những điều mình yêu thích thay đổi. Đó mới là ý nghĩa sâu sắc của buông bỏ. Buông bỏ không phải là vứt bỏ tất cả những gì mình đang có. Buông bỏ trước hết là buông bỏ sự chấp trước trong tâm.

Khi nhìn sâu hơn, sự chấp trước tự nhiên sẽ yếu đi. Tôi nhớ một câu chuyện từ thời thơ ấu mà mẹ tôi đã dạy cho anh em chúng tôi một cách rất đơn giản. Mỗi lần mẹ gọt dứa, anh chị em chúng tôi thường ngồi xung quanh và tranh nhau nhặt những phần mắt dứa mà mẹ cắt bỏ. Thấy chúng tôi thích ăn dứa như vậy, có lần mẹ mua cả một rổ dứa về, gọt và cắt cho chúng tôi ăn rất nhiều. Nhưng dứa ngon đến đâu cũng không thể ăn mãi. Ăn quá nhiều sẽ khiến miệng bị rát và đau.

Từ đó, riêng tôi lại trở nên rất sợ ăn dứa. Câu chuyện nhỏ ấy khiến tôi nghĩ đến một điều rất sâu sắc trong đời sống: khi chúng ta tiếp xúc quá nhiều với một điều mà mình từng ham muốn, đôi khi chính trải nghiệm ấy giúp chúng ta nhìn thấy giới hạn của nó. Tuy nhiên, trong tu tập, chúng ta không cần phải chạy theo mọi ham muốn rồi chờ đến khi đau khổ mới chịu buông bỏ. Chánh niệm giúp chúng ta nhận ra ngay từ đầu rằng mọi ham muốn đều vô thường, và nếu bám chặt vào chúng, chính chúng ta sẽ trở thành người phải chịu khổ. Khi thấy rõ, sự buông bỏ sẽ đến một cách tự nhiên hơn. Nếu trong tâm chúng ta vẫn còn nghĩ rằng một món đồ, một con người, một địa vị hay một điều gì đó của thế gian nhất định phải thuộc về mình, thì sự tự do vẫn còn rất xa.

Tu tập cần sự quyết tâm và những người đồng hành

Chúng ta không phải là tu sĩ. Chúng ta vẫn sống giữa xã hội, vẫn có gia đình, công việc và rất nhiều trách nhiệm. Vì vậy, con đường tu tập của người cư sĩ đôi khi còn nhiều thử thách. Chúng ta đọc sách, nghe pháp, thiền định, niệm Phật, giữ giới và cố gắng quan sát tâm mình. Nhưng hiểu bằng lý thuyết và thực sự sống được với điều mình hiểu lại là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.

Có những lúc chúng ta quyết tâm thay đổi, nhưng chỉ vài ngày sau, những thói quen cũ lại quay trở lại. Vì vậy, bên cạnh sự quyết tâm của chính mình, chúng ta cũng cần tri thức và những người cùng tu tập. Một môi trường lành mạnh, một người bạn biết nhắc nhở, một lời pháp đúng lúc đôi khi có thể giúp chúng ta đứng vững trong những lúc tâm mình dao động.  Nhưng cuối cùng, không ai có thể tu thay cho chúng ta. Người khác có thể chỉ đường, nhưng chính chúng ta phải bước đi. Nếu sự thực hành của chúng ta giống như một con đập được xây dựng quá yếu, thì khi dòng nước của tham, sân, si và những thói quen cũ tràn đến, con đập ấy rất dễ bị phá vỡ. Vì vậy, chúng ta phải từng ngày củng cố tâm mình bằng chánh niệm, tỉnh thức và sự thực tập liên tục.

Những thói quen cũ luôn kéo chúng ta trở lại

Tâm chúng ta không dễ dàng bình an vì bên trong mỗi người đều có những thói quen đã hình thành từ rất lâu.

Chúng ta quen với việc tìm kiếm sự công nhận.

Quen với việc so sánh bản thân với người khác.

Quen với việc muốn có nhiều hơn.

Quen với việc giữ lại những điều mình yêu thích.

Quen với việc chống lại những điều mình không muốn.

Những thói quen ấy được nuôi dưỡng bởi những hành động, suy nghĩ và phản ứng lặp đi lặp lại trong cuộc sống. Trong giáo lý Phật giáo, những hành động có chủ ý ấy tạo thành nghiệp, và nghiệp tiếp tục ảnh hưởng đến cách chúng ta suy nghĩ, cảm nhận và hành xử.

Vì vậy, dù đôi khi chúng ta rất muốn thay đổi, những thói quen cũ vẫn kéo chúng ta trở lại. Chúng ta muốn sống đơn giản nhưng lại muốn có thêm. Muốn bình an nhưng lại giữ quá nhiều lo lắng. Muốn tự do nhưng lại sợ mất những gì mình đang có. Muốn buông bỏ nhưng trong lòng vẫn mong mọi thứ diễn ra theo ý mình. Đó chính là sự ràng buộc.

Muốn được tự do, trước hết phải thấy được giá trị của tự do. Chúng ta không thể thực sự buông bỏ nếu chưa nhìn thấy nỗi khổ của sự chấp trước và giá trị của sự tự do. Nhiều người tu tập bằng cách cố gắng chịu đựng, ép mình vào khuôn khổ, giữ hình thức hoặc làm thật nhiều việc thiện, nhưng bên trong vẫn đầy lo lắng, tham muốn và bất an. Kỷ luật trong tu tập là cần thiết, nhưng nếu chỉ giữ hình thức mà không hiểu mục đích của việc thực hành thì chúng ta rất dễ biến tu tập thành một gánh nặng khác.

Tu tập không phải để chúng ta chịu khổ.

Tu tập là để thấy rõ nguyên nhân của khổ và học cách thoát khỏi nó.

Khi chúng ta thật sự nhìn thấy sự ràng buộc của tham ái và chấp trước, việc buông bỏ không còn là sự ép buộc. Chúng ta buông vì đã hiểu. Chúng ta buông vì không còn muốn tiếp tục mang theo những thứ khiến mình đau khổ.

Đó là sự buông bỏ xuất phát từ trí tuệ. Bình an đến từ sự tỉnh thức. Nhiều khi chúng ta không bình an vì trong tâm còn quá nhiều việc chưa hoàn tất.

Chúng ta lo lắng về những điều đã xảy ra.

Lo lắng về những điều chưa xảy ra.

Muốn sửa lại quá khứ.

Muốn kiểm soát tương lai.

Muốn mọi người hiểu mình.

Muốn mọi việc diễn ra theo ý mình.

Nhưng cuộc đời không bao giờ hoàn toàn nằm trong sự kiểm soát của chúng ta.

Có những việc chúng ta làm hết sức nhưng vẫn không thể hoàn thành. Có những người chúng ta yêu thương nhưng không thể giữ mãi bên mình. Có những điều chúng ta mong muốn nhưng cuối cùng vẫn phải chấp nhận sự thay đổi. Nếu cứ cố nắm giữ tất cả, tâm chúng ta sẽ luôn mang theo gánh nặng.  Bình an không phải là khi cuộc đời không còn vấn đề. Bình an là khi tâm chúng ta không còn bị cuốn theo mọi vấn đề xảy ra trong cuộc đời.

Khi làm một việc, hãy làm với sự tỉnh thức.

Khi yêu thương, hãy yêu thương bằng sự thấu hiểu.

Khi cho đi, hãy cho đi mà không đòi hỏi.

Khi mất mát, hãy học cách chấp nhận.

Khi thành công, đừng quá say mê.

Khi thất bại, đừng vội tuyệt vọng.

Làm mọi việc bằng sự hiện diện trọn vẹn của thân và tâm, rồi biết lúc nào nên tiếp tục và lúc nào nên buông xuống. Đời sống đơn giản là một bước đầu của tự do. Nếu chúng ta đã quyết tâm tu tập, hãy bắt đầu từ những điều rất gần gũi trong đời sống. Hãy tập suy nghĩ tích cực nhưng không phải là phủ nhận những khó khăn. Hãy học cách nhìn mọi việc bằng sự tỉnh táo, thay vì phản ứng ngay theo cảm xúc.

Hãy đơn giản hóa cuộc sống.

Không phải vì vật chất là xấu, mà vì quá nhiều vật chất và quá nhiều ham muốn có thể khiến tâm trí chúng ta ngày càng bận rộn. Chúng ta có thể mua thêm rất nhiều thứ, nhưng không thể mua thêm thời gian.Có thể sở hữu một căn nhà lớn, nhưng không thể sở hữu sự vô thường. Có thể tích lũy rất nhiều tiền, nhưng không thể mang theo khi rời khỏi cuộc đời này.

Cuối cùng, khi chết, chúng ta không thể mang theo tài sản, danh vọng hay những thứ mình từng sở hữu. Điều chúng ta mang theo, theo cách nhìn của Phật giáo, chính là nghiệp do chính mình tạo tác qua thân, khẩu và ý.

Mỗi suy nghĩ, mỗi lời nói, mỗi hành động đều góp phần tạo nên hướng đi của chính chúng ta. Vì vậy, thay vì chỉ lo tích lũy cho cuộc sống hiện tại, hãy học cách tích lũy những điều có giá trị cho tâm mình: lòng từ bi, sự hiểu biết, sự tỉnh thức, lòng bao dung và khả năng buông bỏ.

Đó mới là những tài sản không nằm trong tay thế gian.

Giải thoát bắt đầu từ một tâm biết buông

Giải thoát không phải là chạy trốn khỏi cuộc đời.

Giải thoát là sống giữa cuộc đời nhưng không còn bị cuộc đời trói buộc.

Chúng ta vẫn yêu thương, nhưng không chấp giữ.

Vẫn làm việc, nhưng không để danh lợi làm chủ.

Vẫn sử dụng vật chất, nhưng không để vật chất chi phối.

Vẫn sống giữa những biến động của thế gian, nhưng không để những biến động chi phối.

Khi trí tuệ dần sáng lên, chúng ta sẽ hiểu rằng mọi thứ đến rồi đi, hợp rồi tan, sinh rồi diệt theo những điều kiện của nó. Không có gì để chúng ta nắm giữ mãi mãi. Và khi nhìn thấy điều ấy thật rõ ràng, chúng ta không còn cần phải chạy theo cuộc đời để tìm kiếm một hạnh phúc bền vững. Đến một lúc nào đó, chúng ta nhận ra rằng điều mình tìm kiếm bấy lâu không nằm ở bên ngoài. Sự bình an không phải là thứ chúng ta đi tìm ở cuối con đường. Nó bắt đầu ngay từ khoảnh khắc chúng ta nhìn thấy rõ tâm mình, hiểu được sự chấp trước và học cách buông xuống. Đó chính là bước đầu tiên trên con đường đi từ ràng buộc đến tự do, từ mê lầm đến tỉnh thức, và từ những bất an của thế tục trở về với sự bình an trong chính tâm mình.

11 CÂU NÓI NÊN GHI NHỚ KHI BẠN GẶP VẤN ĐỀ TRONG CUỘC SỐNG

 Sống trên đời chắc chắn sẽ có những vấn đề xảy ra – điều này hầu như ai cũng đồng ý. Không ai có thể tránh khỏi những thử thách, nhưng chúng ta có thể học cách đối mặt với chúng một cách tốt hơn. Với bao trách nhiệm trên vai và áp lực cuộc sống hằng ngày, chúng ta rất dễ bị choáng ngợp và để cảm xúc lấn át. Tuy nhiên, lần tới khi bạn cảm thấy mệt mỏi vì những vấn đề đang gặp phải, hãy nhớ những câu nói sau để giúp bạn vượt qua ngày khó khăn.

1. Bạn không thể làm cơn bão dịu lại, nên đừng cố nữa. Điều bạn có thể làm là bình tĩnh chính mình. Bão rồi sẽ qua.

Không có gì tồn tại mãi mãi – mọi thứ đều tạm thời, kể cả nỗi đau. Hãy chấp nhận tình huống thay vì chống lại nó, bạn sẽ thấy cuộc sống trôi chảy hơn. Điều gì ta chống lại thì sẽ kéo dài. Khi bạn chấp nhận thực tại và thuận theo dòng chảy, bạn sẽ dễ dàng vượt qua thử thách hơn.

2. “Bạn không thể kiểm soát mọi thứ. Đôi khi bạn chỉ cần thư giãn và tin rằng mọi chuyện sẽ ổn. Hãy buông bỏ một chút và để cuộc sống diễn ra.” – Kody Keplinger

Cố kiểm soát tất cả là điều vô ích. Thứ duy nhất bạn thực sự kiểm soát được là chính mình, vì vậy hãy buông bỏ phần còn lại. Tập trung vào những gì bạn có thể làm, và đừng bận tâm quá nhiều về những điều nằm ngoài khả năng của bạn.

3. Một ngày nào đó bạn sẽ nhìn lại và bật cười về tất cả những điều này.

Chúng ta thường quá nghiêm trọng hóa cuộc sống mà quên mất nó trôi qua rất nhanh. Thay vì căng thẳng vì từng chuyện nhỏ, hãy mỉm cười qua những cơn bão và trân trọng những điều giản dị. Đó mới là những điều bạn sẽ nhớ về sau. Cuối đời, bạn sẽ không còn quan tâm đến hóa đơn tiền điện, số tiền trong tài khoản hay những cuộc tranh cãi vớ vẩn với bạn bè. Hãy nhớ điều thật sự quan trọng.

4. Bạn càng yêu bản thân, bạn càng ít chấp nhận những điều vô nghĩa.

Yêu bản thân là chìa khóa mở ra mọi điều tốt đẹp trong cuộc sống. Nếu không yêu chính mình, bạn khó thu hút được các mối quan hệ lành mạnh, cơ hội tốt hoặc hạnh phúc lâu dài. Khi bạn tập trung cải thiện bản thân, thế giới xung quanh cũng sẽ trở nên tốt đẹp hơn.

5. Hôm nay tôi từ chối tự gây căng thẳng vì những điều tôi không thể kiểm soát hoặc thay đổi.

Căng thẳng chỉ khiến chúng ta kiệt quệ cả tinh thần lẫn thể chất. Thay vì để stress chi phối, hãy đưa tâm trí về trạng thái tĩnh lặng. Tập trung vào những điều bạn có thể thay đổi và buông bỏ phần còn lại.

6. Những điều tốt đẹp đang ở phía trước. Chỉ cần đừng dừng lại.

Cuộc sống đôi khi khó khăn, nhưng mỗi thử thách đều mang theo những bài học quý giá. Hãy tiếp tục bước đi, bất kể bạn đang phải đối mặt với điều gì. Nếu giữ vững niềm tin, bạn sẽ thấy ánh sáng cuối đường hầm.

7. Nỗi đau bạn đang cảm nhận không thể so sánh với niềm vui đang đến.

Chúng ta thường nghĩ mọi chuyện tồi tệ sẽ kéo dài mãi, nhưng tất cả chỉ là tạm thời. Nỗi đau sẽ đưa bạn đến nơi bạn luôn mong muốn – trạng thái bình yên và nhẹ nhõm. Hãy tin vào hành trình và nhớ rằng mỗi trở ngại đều mang theo một bài học.

8. Đôi khi bạn phải ngã thật đau để biết mình đang ở đâu.

Khi gặp vấn đề, hãy nhớ rằng đôi lúc bạn phải ngã để đứng dậy mạnh mẽ hơn. Vấn đề không định nghĩa bạn; thái độ của bạn mới là điều quyết định. Sau những thời điểm khó khăn, bạn sẽ hiểu mình hơn, vì vậy đừng xem nhẹ những giá trị ấy.

9. “Bạn là sự kết hợp tuyệt đẹp giữa bụi sao và sóng biển; bạn là con người và việc mắc sai lầm là hoàn toàn bình thường.” – Katherine Murphy

Đừng đặt tiêu chuẩn quá cao cho bản thân hay tự trách mình khi mắc lỗi. Không ai sinh ra đã hoàn hảo. Hãy chấp nhận những điểm chưa hoàn hảo – chính những điểm ấy là điều khiến bạn trở nên đẹp đẽ.

10. Bạn có thể đã có một quá khứ tồi tệ, nhưng bạn không cần phải có một tương lai tồi tệ. Hãy bỏ lại phía sau và giữ tinh thần tích cực.  Đừng để quá khứ định nghĩa bạn. Hãy nhìn về tương lai với sự lạc quan và sống trọn vẹn trong hiện tại với lòng biết ơn.

11. Thật kỳ diệu khi bạn có thể nhìn nhận mọi thứ khác đi sau khi rời xa nó một thời gian rồi quay lại.Vấn đề thường trở nên nghiêm trọng khi ta tập trung quá mức vào chúng. Nhưng khi lùi lại một chút, bạn sẽ thấy mọi thứ rõ ràng hơn.

Nguyên tác bài viết tiếng Anh https://sutamphap.com/11-quotes-to-remember-when-you-have-problems/

MỌI CHUYỆN XẢY RA ĐỀU CÓ LÝ DO CỦA NÓ

Bài viết này dành cho những ai đã đi qua một chặng đường khá dài của cuộc đời, đã từng trải qua những vui buồn, được mất, thành công và thất bại. Khi tuổi đời càng nhiều, chúng ta càng có cơ hội nhìn lại những gì đã xảy ra và nhận ra rằng, có những điều trước đây tưởng như là bất hạnh, nhưng sau một thời gian lại trở thành một bài học quý giá. Vì thế, thay vì chỉ nhìn lại quá khứ bằng sự tiếc nuối hay trách móc, có lẽ chúng ta nên cùng nhau suy ngẫm về những điều đã xảy ra, để từ những kinh nghiệm ấy, những tháng ngày còn lại của cuộc đời có thể trở nên bình an, trọn vẹn và hạnh phúc hơn.

Vì sao lại là tôi?

Đã bao giờ bạn tự hỏi:

“Tại sao chuyện này lại xảy ra với tôi mà không phải với người khác?”

“Tại sao cuộc đời lại bất công với tôi như vậy?”

Đó là những câu hỏi rất con người. Khi gặp một biến cố đau buồn, mất mát, thất bại hay một điều bất công, phản ứng đầu tiên của chúng ta thường là than trách: trách bản thân, trách người khác, trách hoàn cảnh, thậm chí trách cả cuộc đời. Nhưng càng sống lâu, càng trải qua nhiều thăng trầm, chúng ta càng có thể nhận ra một điều: không phải tất cả những gì xảy đến đều nằm trong sự kiểm soát của chúng ta, nhưng cách chúng ta đối diện với những điều ấy lại nằm trong tay chúng ta.

Câu nói “Mọi chuyện xảy ra đều có lý do của nó” không nhất thiết có nghĩa là mọi biến cố đều đã được ai đó sắp đặt từ trước. Cũng không có nghĩa là chúng ta phải chấp nhận mọi thứ một cách thụ động. Đôi khi, “lý do” không nằm ở nguyên nhân khiến sự việc xảy ra, mà nằm ở ý nghĩa chúng ta có thể rút ra từ sự việc ấy. Một biến cố có thể không mang lại điều tốt đẹp ngay từ đầu. Nhưng sau khi đi qua nó, chúng ta có thể trở nên trưởng thành hơn, hiểu mình hơn, biết trân trọng những gì đang có và biết điều gì thực sự quan trọng trong cuộc đời.

Khi cuộc đời không đi theo điều chúng ta mong muốn, những người có niềm tin tôn giáo thường tìm thấy trong đức tin một điểm tựa tinh thần để vượt qua những bất trắc của cuộc sống. Niềm tin giúp con người có thêm sức mạnh khi đứng trước những điều mà lý trí không thể giải thích hoặc kiểm soát. Tuy nhiên, không phải chỉ những người có tôn giáo mới có cách nhìn như vậy. Nhiều người không theo tôn giáo vẫn tin rằng cuộc đời có một trật tự nào đó, hoặc tin rằng những gì xảy ra có thể mang đến một ý nghĩa nhất định cho hành trình sống của mỗi người.

Dù gọi đó là số phận, nhân quả, định mệnh hay đơn giản là những quy luật của cuộc sống, điều quan trọng không nằm ở cái tên gọi. Điều quan trọng hơn là chúng ta sẽ làm gì với những gì đã xảy ra. Có người cho rằng câu nói “mọi chuyện xảy ra đều có lý do” mang màu sắc tâm linh và có thể khiến con người trở nên an phận, phó mặc cho số phận. Nếu hiểu theo nghĩa “đã được định sẵn thì mình không cần cố gắng”, thì quả thật đó không phải là một cách sống tích cực. Nhưng nếu hiểu câu nói ấy như một lời nhắc nhở rằng cuộc đời luôn có những điều nằm ngoài khả năng kiểm soát của chúng ta, thì nó lại mang một ý nghĩa rất khác.

Người trẻ thường muốn chiến thắng mọi thứ bằng ý chí. Họ muốn thay đổi hoàn cảnh, chinh phục cuộc đời và chứng minh rằng mình có thể làm được mọi thứ. Đó là một nguồn năng lượng đáng quý. Nhưng khi đã đi qua nhiều năm tháng, chúng ta sẽ hiểu rằng có những chuyện dù cố gắng đến đâu cũng không thể thay đổi. Có những người chúng ta rất muốn giữ lại nhưng vẫn phải chia xa. Có những kế hoạch đã được chuẩn bị rất lâu nhưng cuối cùng vẫn phải hủy bỏ. Có những điều chúng ta cho rằng chắc chắn thuộc về mình, nhưng rồi lại mất đi. Lúc ấy, trưởng thành không còn chỉ là biết cách chiến đấu, mà còn là biết khi nào cần chấp nhận.

Đại dịch COVID-19 là một ví dụ rất rõ ràng. Chỉ trong một khoảng thời gian ngắn, cuộc sống của hàng triệu người trên thế giới đã bị đảo lộn. Những kế hoạch công việc bị hủy bỏ, những chuyến đi phải dừng lại, những cuộc gặp gỡ trở nên khó khăn. Đau lòng hơn, có những người mất đi người thân nhưng không thể tổ chức một tang lễ bình thường để nói lời từ biệt. Đó là những mất mát mà không ai mong muốn. Nhưng khi biến cố đi qua, nhiều người bắt đầu nhìn lại cuộc sống của mình. Họ nhận ra rằng những thứ từng được xem là quan trọng — tiền bạc, địa vị, vật chất hay những kế hoạch dài hạn — đôi khi có thể biến mất rất nhanh. Ngược lại, những điều tưởng như rất bình thường lại trở nên quý giá: một bữa cơm cùng gia đình, một cuộc trò chuyện với người thân, một sức khỏe tốt, một ngày bình yên và đơn giản được sống bên những người mình thương.  Có người sau đại dịch đã thay đổi cách sống. Họ bớt chạy theo vật chất, bớt tranh giành, bớt đặt nặng những điều không thật sự cần thiết. Họ bắt đầu biết trân trọng hiện tại hơn. Như vậy, chúng ta có thể không lựa chọn được biến cố, nhưng chúng ta có thể lựa chọn bài học mà chúng ta nhận được từ biến cố ấy.

Nếu nhìn cuộc đời dưới góc nhìn nhân quả theo giáo lý Phật giáo, chúng ta càng không nên hiểu “mọi chuyện xảy ra đều có lý do” theo nghĩa là một số phận đã được viết sẵn và con người chỉ việc đi theo. Phật giáo nhấn mạnh nhân quả. Những gì xảy ra trong đời chịu ảnh hưởng bởi rất nhiều điều kiện và nguyên nhân, trong đó có hành động, lời nói, suy nghĩ của chính chúng ta, nhưng cũng có những yếu tố khách quan mà chúng ta không thể kiểm soát. Vì vậy, nhân quả không phải là một lời giải thích đơn giản rằng “chuyện gì xảy ra với bạn cũng là vì bạn đáng nhận như vậy.” Cách hiểu ấy có thể trở thành sự phán xét và đôi khi khiến con người thêm đau khổ. Điều quan trọng hơn của nhân quả là giúp chúng ta hiểu rằng mỗi hành động đều để lại hậu quả, và những gì chúng ta gieo hôm nay sẽ góp phần tạo nên cuộc sống ngày mai.

Niềm tin không phải là phó mặc cho số phận và nếu chúng ta có niềm tin tôn giáo, niềm tin ấy có thể trở thành một điểm tựa rất lớn. Nhưng niềm tin không nên được hiểu là ngồi yên chờ đợi mọi thứ tự giải quyết. Nếu tin vào nhân quả, chúng ta càng phải hiểu rằng chính mình cũng đang tạo ra những nhân trong từng ngày sống. Nếu tin vào điều thiện, chúng ta phải thực hành điều thiện. Nếu mong muốn một xã hội công bằng, chúng ta phải góp phần tạo nên sự công bằng ấy. Nếu mong muốn cuộc sống bình an, chúng ta cũng phải học cách điều chỉnh tâm mình.

Bởi trên thế giới này, chúng ta không thể chỉ ngồi chờ một sức mạnh nào đó giải quyết mọi bất công. Một cuộc sống tốt đẹp cần đến sự nỗ lực của mỗi con người. Công bằng không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay trước mắt chúng ta. Người tốt đôi khi vẫn gặp bất hạnh, người xấu đôi khi vẫn có những ngày tháng thuận lợi. Vì thế, nếu chỉ nhìn vào những gì xảy ra trước mắt để kết luận rằng cuộc đời hoàn toàn công bằng hay hoàn toàn bất công, chúng ta rất dễ rơi vào thất vọng.

Phật giáo nhắc chúng ta nhìn sâu hơn vào nhân, duyên và quả, đồng thời chịu trách nhiệm về những gì mình tạo ra. Cuối cùng, điều quan trọng là cách chúng ta bước tiếp. Có lẽ sau một đời người, chúng ta sẽ hiểu rằng không phải chuyện gì xảy ra cũng cần một lời giải thích hoàn hảo.

Có những câu hỏi mà chúng ta sẽ không bao giờ có câu trả lời.

Có những mất mát, dù đã trôi qua bao nhiêu năm, vẫn còn để lại một khoảng trống.

Có những chuyện từng khiến chúng ta đau khổ nhưng về sau lại trở thành bước ngoặt giúp chúng ta trưởng thành.

Vì vậy, thay vì luôn hỏi “Tại sao lại là tôi?”, có lẽ chúng ta nên học cách hỏi:

“Bây giờ tôi có thể làm gì?”

Quá khứ không thể thay đổi. Những gì đã xảy ra không thể quay lại. Nhưng cách chúng ta nhìn về quá khứ, cách chúng ta sống trong hiện tại và cách chúng ta chuẩn bị cho tương lai vẫn nằm trong khả năng của mình.

“Mọi chuyện xảy ra đều có lý do” có thể không phải là một chân lý tuyệt đối để chúng ta dùng để giải thích mọi biến cố trong cuộc đời. Nhưng nếu hiểu nó như một lời nhắc nhở, thì đó là một lời nhắc rất đáng quý:

Mỗi biến cố đều có thể trở thành một bài học.

Mỗi mất mát đều có thể giúp ta hiểu hơn về tính vô thường.

Mỗi lần vấp ngã đều cho ta cơ hội nhìn lại chính mình.

Và mỗi ngày còn được sống đều là một cơ hội để chúng ta gieo những hạt giống tốt đẹp hơn. Đến một lúc nào đó, chúng ta sẽ không còn quá bận tâm về việc cuộc đời đã lấy đi của chúng ta những gì. Điều quan trọng hơn là sau tất cả những gì đã xảy ra, chúng ta còn lại điều gì trong tâm mình — sự oán trách hay sự bình an, sự tiếc nuối hay lòng biết ơn, sự chấp giữ hay khả năng buông xuống.

Có lẽ đó mới là ý nghĩa sâu xa nhất của việc chúng ta đang đi qua một cuộc đời dài.

Vì sao có người không muốn tái sinh?

Người Á Đông, đặc biệt là những người chịu ảnh hưởng của Phật giáo, thường quen thuộc với khái niệm luân hồi và tái sinh. Theo giáo lý nhà Phật, chúng sinh do nghiệp và ái nhiễm mà tiếp tục trôi lăn trong vòng luân hồi sinh tử. Vì vậy, một câu hỏi rất đáng suy ngẫm là: Nếu được lựa chọn, tại sao có người lại không muốn tái sinh?

Có phải vì họ chán cuộc đời không? Sợ đau khổ? Hay vì họ không còn thiết tha với cuộc sống mới?

Thật ra, ý nghĩa sâu xa của việc không muốn tái sinh trong Phật giáo không nằm ở sự chán ghét cuộc sống, mà nằm ở một nhận thức sâu sắc hơn: đã thấy rõ bản chất của sinh tử thì không còn muốn tiếp tục bị nghiệp và tham ái dẫn dắt từ đời này sang đời khác.

Cuộc đời rất dài nhưng cũng rất ngắn . Một đời người có thể kéo dài tám mươi, chín mươi, thậm chí một trăm năm, nhưng khi nhìn lại, chúng ta thường có cảm giác thời gian trôi qua nhanh đến không ngờ.

Cha mẹ tôi đã qua đời hơn hai mươi năm. Vậy mà mỗi khi nhìn di ảnh của họ trên bàn thờ, tôi vẫn có cảm giác như họ vừa rời xa tôi hôm qua.

Và câu hỏi đôi khi tự nhiên xuất hiện trong lòng:

“Họ đã đi đâu?”

Nếu tin vào giáo lý nhân quả và luân hồi, chúng ta hiểu rằng cái chết không phải là sự chấm dứt hoàn toàn của dòng nghiệp. Tùy theo nghiệp đã tạo, chúng sinh tiếp tục đi đến một đời sống khác. Chính vì vậy, điều đáng suy ngẫm không phải chỉ là chết rồi sẽ đi đâu, mà còn là:

“Nếu còn phải sinh trở lại, chúng ta sẽ tiếp tục sống như thế nào?”

Tại sao người ta lại sợ tái sinh?

Theo giáo lý Phật giáo, nếu chúng sinh còn bị chi phối bởi vô minh, tham ái và nghiệp lực thì vẫn tiếp tục luân hồi trong sáu cõi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ và địa ngục. Mỗi cõi có những hoàn cảnh khác nhau, nhưng chưa có cõi nào hoàn toàn vượt khỏi sự vô thường và khổ đau của sinh tử.

Cõi trời có nhiều phước báo và hưởng thụ, nhưng phước báu cũng có lúc suy giảm, và khi phước hết, chúng sinh vẫn phải đối diện với sự mất mát và tái sinh.

Cõi người tuy được xem là một cảnh giới quý báu vì có điều kiện thuận lợi để tu tập, nhưng con người vẫn không tránh khỏi sinh, già, bệnh, chết. Có yêu thương thì có chia lìa; có oán ghét thì có khi phải sống cùng nhau; có mong cầu thì có lúc không được toại nguyện.

Cõi A-tu-la thường gắn với tranh đấu, hơn thua và sân hận.

Chúng sinh trong cõi súc sinh chịu nhiều giới hạn, sợ hãi và bị sát hại.

Cõi ngạ quỷ chịu sự đói khát và thiếu thốn.

Cõi địa ngục là cảnh giới chịu những quả khổ nặng nề do nghiệp bất thiện gây ra.

Nhìn sâu vào sáu nẻo luân hồi, chúng ta sẽ nhận ra rằng dù sinh vào cảnh giới nào, nếu chưa đoạn tận vô minh và ái nhiễm thì vẫn chưa ra khỏi vòng sinh tử.

Ngay cả được làm người, một đời sống tưởng như rất đáng quý, cũng không thể bảo đảm rằng chúng ta sẽ luôn được bình an. Con người vẫn có thể phải đối diện với bệnh tật, nghèo khổ, mất mát, chiến tranh, thiên tai, gia đình tan vỡ, thất bại và những nỗi đau không thể lường trước. Điều đáng sợ nhất không phải chỉ là những khổ đau của một đời, mà là chúng ta có thể tiếp tục lặp lại những nguyên nhân tạo khổ ấy qua vô số đời sống.

Hôm nay tham lam, ngày mai vẫn tham lam.

Hôm nay sân hận, đời sau vẫn có thể tiếp tục sân hận.

Hôm nay, vì vô minh mà làm tổn thương người khác; nếu không tỉnh thức thì ngày mai chúng ta vẫn có thể tiếp tục tạo ra những nghiệp tương tự.

Đó mới là điều đáng sợ của luân hồi.Không muốn tái sinh không có nghĩa là không muốn sống

Có một điều rất dễ bị hiểu lầm.

Khi một người học Phật nói:

“Tôi không muốn tái sinh nữa.”

Điều đó không có nghĩa là họ muốn chết, càng không có nghĩa là họ chán ghét cuộc đời.

Ngược lại, một người thật sự hiểu Phật pháp sẽ càng trân trọng sự sống hơn, bởi họ biết rằng làm người là một cơ hội quý báu để tu tập, chuyển hóa nghiệp và giải thoát. Không muốn tái sinh có nghĩa là không muốn tiếp tục bị tham, sân, si và nghiệp lực dẫn dắt trong vòng sinh tử.

Đây là một sự khác biệt rất lớn.

Người đời thường nghĩ rằng hạnh phúc là được sống lâu, có nhiều tiền, có quyền lực, có gia đình, có những điều mình mong muốn. Nhưng người học Phật dần nhận ra rằng, nếu tâm vẫn còn tham cầu thì dù có được bao nhiêu cũng chưa chắc thấy đủ. Có quyền lực vẫn sợ mất quyền lực. Có tài sản vẫn sợ mất tài sản. Có tình yêu vẫn sợ chia lìa. Có sức khỏe vẫn sợ bệnh tật. Có sự sống vẫn sợ cái chết. Vì vậy, vấn đề không nằm ở việc chúng ta có bao nhiêu, mà nằm ở chỗ tâm chúng ta còn bị những thứ ấy trói buộc đến mức nào.

Phật giáo không dạy chúng ta chạy trốn cuộc đời

Có người nghe nói người tu hành mong thoát khỏi luân hồi thì cho rằng đạo Phật bi quan, vì không muốn tiếp tục sống.  Thật ra hoàn toàn không phải vậy. Đức Phật không dạy chúng ta chạy trốn cuộc đời. Ngài dạy chúng ta nhìn thẳng vào cuộc đời để thấy rõ bản chất của nó, thấy được nguyên nhân của khổ đau và con đường chấm dứt khổ đau. Sinh tử tiếp tục không phải vì chúng ta bị một thế lực nào đó bắt buộc, mà vì vô minh, tham ái và nghiệp vẫn còn.

Còn tham ái thì còn chấp thủ.

Còn chấp thủ thì vẫn tạo nghiệp.

Còn nghiệp và những điều kiện tương ứng thì dòng sinh tử vẫn tiếp tục.

Cho nên, muốn chấm dứt luân hồi không phải là cầu xin một nơi nào đó để đi đến, mà là chuyển hóa ngay chính tâm mình.  Đó là lý do tại sao Phật giáo được gọi là đạo giải thoát.

Tu tập là trở về với chính mình

Nhiều người nhìn thấy một người ngồi thiền hàng giờ hoặc niệm Phật rất lâu thì nghĩ rằng:

“Ngồi yên như vậy thì có ích gì?”

Nhưng người tu hiểu rằng công phu ấy không phải để chạy trốn cuộc đời. Đó là cách quay trở về để quan sát chính mình, nhận diện những vọng tưởng, tham muốn, sân hận và chấp trước đang vận hành trong tâm trí.

Khi tâm được định tĩnh, chúng ta bắt đầu nhìn thấy rõ hơn những gì trước đây mình không nhìn thấy.

Ta thấy một lời nói có thể bắt nguồn từ sân hận.

Một hành động có thể bắt nguồn từ tham muốn.

Một sự tổn thương có thể bắt nguồn từ chấp ngã.

Và khi thấy rõ nguyên nhân, chúng ta mới có thể chuyển hóa nguyên nhân ấy.

Vì vậy, thiền, niệm Phật, giữ giới, làm việc thiện và quán chiếu tâm không phải là những hình thức để tìm một đời sống khác tốt đẹp hơn, mà là những phương tiện giúp chúng ta từng bước làm nhẹ tham, sân, si và phát triển trí tuệ. Khi nguyên nhân của sinh tử được chuyển hóa, quả của sinh tử cũng dần được chuyển hóa.

Đó mới là ý nghĩa sâu xa của con đường giải thoát.

Đừng sợ con đường phía trước, hãy chuẩn bị ngay từ hôm nay

Nếu chúng ta tin rằng có nhân quả và tái sinh, thì điều quan trọng nhất không phải là lo sợ mình sẽ đi về đâu sau khi chết.

Điều quan trọng hơn là hôm nay mình đang tạo nghiệp gì.

Một người thường xuyên nuôi dưỡng lòng tham sẽ tạo ra một đời sống bị tham ái chi phối.

Một người thường xuyên nuôi dưỡng sân hận sẽ tự làm tâm mình bất an.

Một người sống trong vô minh sẽ dễ tạo ra những hành động khiến bản thân và người khác đau khổ.

Ngược lại, nếu biết giữ giới, hành thiện, biết thương người, biết tha thứ, biết buông bỏ và thường xuyên soi lại chính mình, chúng ta đang từng bước thay đổi hướng đi của dòng nghiệp.

Vì vậy, nếu đã tin vào nhân quả và luân hồi, chúng ta càng không nên sống trong sợ hãi.

Hãy dùng chính đời sống này để chuẩn bị cho con đường phía trước. Không ai biết sau khi chết mình sẽ đi về đâu, nhưng chúng ta có thể thấy rất rõ hôm nay tâm mình đang hướng về đâu. Tâm tham dẫn ta vào những ràng buộc. Tâm sân đưa ta đến khổ đau. Tâm si khiến ta lạc lối. Và lòng từ bi, sự tỉnh thức, trí tuệ lại mở ra một hướng đi khác — nhẹ nhàng, sáng suốt và tự do. Đó mới là những điều đáng để suy ngẫm.

Không muốn tái sinh là một lời nguyện, không phải sự chối bỏ cuộc sống. Khi người học Phật phát nguyện không muốn tái sinh, đó là lời nguyện giải thoát, chứ không phải thái độ phủ nhận cuộc đời. Ta vẫn sống, vẫn làm việc, vẫn yêu thương, vẫn chăm sóc gia đình, vẫn giúp đỡ người khác. Nhưng trong khi sống, ta học cách không để cuộc đời trói buộc mình.

Ta thương nhưng không chiếm hữu.

Ta cho đi nhưng không mong đền đáp.

Ta làm việc nhưng không để danh lợi chi phối tâm trí.

Ta gặp mất mát nhưng biết chấp nhận tính vô thường.

Ta gặp người làm mình tổn thương nhưng không tạo thêm nghiệp oán hận.

Đó mới là sự tu tập chân thật.

Nếu không hiểu Phật pháp, ta có thể nghĩ rằng mục đích của cuộc đời là tìm kiếm một đời sống tốt đẹp hơn. Nhưng khi hiểu sâu hơn, ta sẽ thấy Phật pháp hướng chúng ta đến một điều cao hơn: không phải tìm một nơi tốt hơn để tiếp tục sinh, mà là tìm con đường để không còn bị sinh tử chi phối.

Vì vậy, nếu đã chọn con đường học Phật, chúng ta cần học cho đúng, hiểu cho đúng và tu cho đúng. Không nhất thiết ai cũng phải tu cùng một phương pháp. Người thích hợp với thiền có thể thực hành thiền; người có duyên với pháp môn niệm Phật có thể niệm Phật; người thích hợp với việc hành trì giới luật, bố thí, làm việc thiện cũng có thể bắt đầu từ đó.

Điều quan trọng nhất là phải chuyển hóa chính mình. Bởi sau cùng, con đường giải thoát không nằm ở đâu xa; nó bắt đầu ngay từ một tâm trí biết tỉnh thức. Từ một cơn giận được buông xuống. Một lòng tham được nhận diện. Một sự chấp trước đã được tháo gỡ. Một việc thiện được làm mà không mong cầu báo đáp.

Và từng ngày, từng ngày, chúng ta học cách sống mà không tiếp tục tạo ra những nguyên nhân khiến mình quay lại vòng luẩn quẩn sinh tử. Không muốn tái sinh, xét cho cùng, không phải là không muốn sống. Đó là khi ta đã nhìn đủ sâu để hiểu rằng: điều đáng mong cầu nhất không phải là sống thêm bao nhiêu đời, mà là trong đời này, ta có thể tỉnh thức được bao nhiêu.  Nếu một ngày nào đó, tham, sân, si thật sự được đoạn trừ, trí tuệ thật sự được khai mở, thì điều ta tìm kiếm sẽ không còn là một kiếp sống khác nữa. Đó chính là ý nghĩa của sự giải thoát khỏi luân hồi sinh tử.

ĐỊNH MỆNH NÊN ĐƯỢC HIỂU NHƯ THẾ NÀO THEO PHẬT GIÁO?

Trong cuộc sống, có những lúc chúng ta gặp một người, trải qua một biến cố, có được một cơ hội hoặc bất ngờ mất đi một điều rất quý giá. Khi những sự việc ấy xảy ra ngoài dự tính, chúng ta thường nói: “Có lẽ đó là số phận”, hoặc “Đó là định mệnh.”

Nhưng định mệnh thực sự là gì? Con người có số phận đã được an bài từ trước hay chúng ta vẫn có khả năng thay đổi cuộc đời mình?

Đây là câu hỏi đã được đặt ra từ rất lâu trong triết học, tôn giáo và đời sống con người. Mỗi truyền thống có một cách lý giải khác. Nếu hiểu định mệnh là một chuỗi sự kiện đã được sắp đặt hoàn toàn từ trước và con người không thể thay đổi, thì cách hiểu ấy không phù hợp với tinh thần căn bản của Phật giáo.

Bởi nếu mọi thứ đã được định sẵn và không thể thay đổi, thì việc tu tập, làm thiện, chuyển hóa tâm thức hay con đường giác ngộ sẽ không còn ý nghĩa.

Định mệnh và số phận dưới góc nhìn triết học

Trong cách hiểu thông thường, số phận thường được dùng để nói về những gì một người đang phải trải qua hoặc những kết quả đã xảy đến với họ; còn định mệnh thường hướng đến ý niệm rằng những điều sẽ xảy ra trong tương lai đã được xác định từ trước.

Một số trường phái triết học cho rằng con người bị chi phối bởi những quy luật vượt quá ý muốn cá nhân. Chủ nghĩa định mệnh nhìn các sự kiện như một chuỗi nguyên nhân và điều kiện tất yếu, trong đó khả năng lựa chọn của con người có thể bị giới hạn bởi những hoàn cảnh.

Schopenhauer nhìn đời sống con người trong mối liên hệ với ý chí sống, một sức mạnh sâu xa thúc đẩy con người ham muốn, tranh đấu và tìm kiếm sự thỏa mãn. Ông cho rằng con người có thể tìm được một mức độ giải thoát khỏi sự chi phối của ý chí ấy thông qua nghệ thuật, đạo đức và sự từ bỏ.

Nietzsche lại đưa ra khái niệm Amor fati – yêu lấy định mệnh, khuyến khích con người không chỉ chấp nhận những gì xảy đến mà còn học cách đón nhận chính cuộc đời mình, kể cả những khó khăn và nghịch cảnh, như một phần của quá trình trở thành chính mình.

Những tư tưởng ấy cho thấy định mệnh không chỉ là câu hỏi về tương lai, mà sâu xa hơn còn là câu hỏi: Con người có thể sống như thế nào trước những điều mình không thể kiểm soát?

Đây cũng là điểm mà chúng ta có thể tìm thấy một sự tương đồng nhất định với tinh thần Phật giáo, nhưng giáo lý nhà Phật lại đi theo một hướng rất khác.

Phật giáo có tin vào định mệnh hay không?

Phật giáo không phủ nhận rằng con người có thể mang theo những nghiệp đã tạo từ quá khứ và những nghiệp ấy có thể trở thành điều kiện dẫn đến những hoàn cảnh hiện tại.

Nhưng cần phân biệt rất rõ:

Nghiệp không phải là định mệnh bất biến.

Nghiệp, theo nghĩa căn bản của Phật giáo, liên quan đến những hành vi có chủ ý của thân, khẩu và ý. Những gì chúng ta suy nghĩ, nói năng và hành động tạo nên những nguyên nhân và điều kiện có khả năng dẫn đến quả tương ứng. Vì vậy, nếu muốn dùng một cách nói gần gũi, chúng ta có thể xem nghiệp như một phần nguyên nhân tạo nên hoàn cảnh sống, chứ không nên hiểu nghiệp như một bản án đã được viết sẵn cho cả cuộc đời. Chúng ta có thể hình dung đơn giản rằng: quá khứ là những gì đã gieo, hiện tại là nơi những hạt giống ấy đang gặp điều kiện để phát triển, còn tương lai vẫn đang được tạo dựng bởi những gì chúng ta làm ngay trong giây phút này.

Do đó, con người vừa chịu ảnh hưởng của quá khứ, vừa có khả năng tạo ra tương lai.

Nghiệp và định mệnh khác nhau như thế nào?

Nếu định mệnh được hiểu là:

“Mọi thứ đã được an bài, con người không thể làm gì để thay đổi.” thì đó không phải là cách nhìn của Phật giáo.

Phật giáo nhìn đời sống qua nhân và duyên.

Một kết quả không chỉ xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất. Nó còn phụ thuộc vào rất nhiều điều kiện khác nhau. Chính vì vậy, cùng một hoàn cảnh nhưng hai người có thể phản ứng khác nhau; cùng gặp một nghịch cảnh nhưng một người trở nên oán hận, trong khi người khác lại trưởng thành và hiểu biết hơn.

Điều đó cho thấy hoàn cảnh bên ngoài không hoàn toàn quyết định con người.

Nghiệp quá khứ có thể ảnh hưởng đến hiện tại, nhưng cách chúng ta sống trong hiện tại lại góp phần tạo nên tương lai.

Đây chính là điểm rất quan trọng để hiểu đúng về nghiệp.

Nếu một người tin rằng mình “số khổ”, “số nghèo”, “số cô độc” hoặc “số phải chịu bất hạnh” rồi buông xuôi, họ có thể vô tình biến niềm tin ấy thành một sợi dây trói buộc chính mình. Ngược lại, nếu hiểu rằng cuộc sống luôn vận hành trong sự tương tác của nhân, duyên và quả, chúng ta sẽ nhận ra rằng mỗi suy nghĩ thiện lành, mỗi lời nói chân thật, mỗi hành động tử tế đều có thể trở thành một nhân mới cho tương lai.

Phật giáo nói đến chuyển nghiệp, nhưng chuyển nghiệp không có nghĩa là chúng ta muốn gì cũng có thể thay đổi ngay lập tức. Có những quả đã hình thành và đang đến lúc trổ. Có những hoàn cảnh mà chúng ta không thể thay đổi ngay lập tức. Có những mất mát, bệnh tật, tuổi già, chia ly và những biến động của cuộc đời mà không ai có thể hoàn toàn tránh khỏi. Điều chúng ta có thể thay đổi trước hết chính là tâm trí và cách mình đáp lại những gì đang xảy ra. Một người có thể không thay đổi được việc mình đã từng bị tổn thương, nhưng có thể thay đổi cách nhìn về vết thương ấy.

Không thể quay lại quá khứ để sửa một lời nói đã làm người khác đau lòng, nhưng có thể từ hôm nay học cách nói lời từ ái hơn.

Không thể xóa bỏ những việc mình đã làm trong quá khứ, nhưng có thể thành tâm nhận ra sai lầm, sửa đổi hành vi và tạo thêm nhiều nhân lành.

Đó chính là ý nghĩa thiết thực của việc tu tập và chuyển hóa nghiệp.

Đừng biến nghiệp thành một lý do để buông xuôi

Một trong những cách hiểu sai về nghiệp là cho rằng:

“Tôi khổ vì nghiệp của tôi, nên tôi đành chịu.”

Nếu hiểu như vậy, nghiệp trở thành một lý do để con người đầu hàng trước hoàn cảnh. Nhưng tinh thần Phật giáo không nhằm khiến con người trở nên bất lực trước cuộc đời. Ngược lại, giáo pháp hướng chúng ta đến sự tỉnh thức và trách nhiệm.

Nếu hôm nay chúng ta đang có một hoàn cảnh khó khăn, thay vì chỉ hỏi:

“Tại sao số phận lại đối xử với tôi như vậy?”

Chúng ta có thể hỏi:

“Trong hoàn cảnh này, tôi có thể làm gì tốt đẹp hơn?”

Câu hỏi thứ hai quan trọng hơn, bởi nó đưa chúng ta từ tâm thế của một người bị động sang tâm thế của một người có khả năng chuyển hóa cuộc đời.

Không phải mọi điều xảy ra đều là “định mệnh”

Trong đời sống, chúng ta thường có xu hướng gán cho những sự kiện đặc biệt một ý nghĩa định mệnh: một cuộc gặp gỡ tình cờ, một cuộc chia tay, một cơ hội bất ngờ hoặc một biến cố lớn. Nhưng dưới góc nhìn Phật giáo, thay vì vội vàng gọi tất cả những điều ấy là “định mệnh”, chúng ta có thể nhìn nhận chúng qua con mắt của nhân duyên.

Một người xuất hiện trong đời chúng ta có thể là một nhân duyên.

Một cuộc gặp có thể mang đến niềm vui, bài học hoặc sự trưởng thành.

Một mất mát có thể khiến chúng ta hiểu sâu hơn về tính vô thường.

Một nghịch cảnh có thể giúp chúng ta nhìn lại chính mình.

Điều quan trọng không phải là cố tìm xem “ai đã an bài tất cả những điều này cho tôi?”, mà là nhận ra “tôi đang làm gì với những nhân duyên đã đến?”

Đó mới là tinh thần chủ động của người học Phật. Định mệnh cuối cùng nằm ở chính cách chúng ta sống. Có lẽ cách hiểu sâu sắc nhất về “định mệnh” theo tinh thần Phật giáo không phải là một con đường đã được ai đó vạch sẵn. Cuộc đời chúng ta là sự tiếp nối của rất nhiều nhân duyên: những gì đã gieo trong quá khứ, những điều kiện hiện có trong hiện tại và những gì chúng ta tiếp tục tạo ra hằng ngày.

Quá khứ, chúng ta không thể quay lại.

Nhưng hiện tại vẫn còn trong tay chúng ta.

Có thể chúng ta không thể thay đổi tất cả những gì cuộc đời mang đến, nhưng chúng ta có thể thay đổi cách mình đón nhận và chuyển hóa những điều ấy. Và chính trong quá trình chuyển hóa ấy, con người dần bước ra khỏi sự trói buộc của những thói quen và nghiệp lực cũ. Vì vậy, Phật giáo không dạy chúng ta tin rằng cuộc đời đã được định đoạt hoàn toàn. Phật giáo dạy chúng ta nhìn sâu vào nhân duyên, hiểu nghiệp, sống tỉnh thức và chịu trách nhiệm về từng suy nghĩ, lời nói và hành động của mình.

Nếu gọi đó là “thay đổi số phận”, thì sự thay đổi ấy không đến từ một phép màu bên ngoài, mà bắt đầu từ sự chuyển hóa bên trong của chính mỗi con người.

Và có lẽ đây cũng là điều đẹp nhất mà giáo lý nhà Phật trao cho chúng ta:

Quá khứ có thể đã tạo nên con người của ngày hôm nay, nhưng chính cách chúng ta sống hôm nay đang góp phần tạo nên con người của ngày mai.

Bởi vậy, đừng sợ quá định mệnh.

Hãy tự hỏi mỗi ngày:

“Hôm nay, tôi đang gieo hạt giống nào cho ngày mai?”

Thiên Lan