Theo quan điểm Phật giáo Theravāda, khi nói đến Đức Phật, chúng ta không chỉ nói về một con người lịch sử, mà còn nói đến ba “thể dạng” khác nhau – thường được gọi là Tam Thân (Trikāya).
Thứ nhất là thân vật lý – thân tứ đại gồm đất, nước, lửa, gió. Đây là thân mang hình tướng con người, sinh ra, già, bệnh và hoại diệt. Thân này chịu sự chi phối của nghiệp quá khứ, nên Đức Phật – dù đã giác ngộ – vẫn phải trải qua đói, khát, bệnh tật và những giới hạn của đời sống nhân sinh.
Thứ hai là thân tâm thần (manomayakāya). Khi còn tại thế, với thân này, Đức Phật có khả năng du hành trong các cõi giới, vượt khỏi giới hạn vật lý thông thường.
Thứ ba là Pháp thân (Dhammakāya) – không phải là một “thân” theo nghĩa vật chất, mà chính là Giáo Pháp Ngài để lại. Pháp thân vượt ngoài nghiệp, vượt ngoài sinh diệt, là trí tuệ thuần khiết còn hiện diện cho đến hôm nay.
Chỉ có thân tứ đại trong kiếp sống cuối cùng là kết quả của nghiệp cũ. Còn thân tâm thần và Pháp thân đã hoàn toàn vượt thoát khỏi nghiệp lực, trở thành biểu hiện của trí tuệ giải thoát.
Đức Phật cũng không tránh khỏi nghịch cảnh
Trong suốt cuộc đời hoằng pháp, Đức Phật không hề được “yên ổn” như nhiều người tưởng. Ngài bị chỉ trích, bị xuyên tạc, bị vu khống, bị chính đệ tử gây khó khăn. Người em họ Devadatta nhiều lần tìm cách ám hại Ngài và chia rẽ Tăng đoàn. Có lúc Ngài còn bị vu cáo là cha của một đứa trẻ – một âm mưu đã nhanh chóng bị lật tẩy trước đại chúng.
Nhìn lại, chúng ta có thể nói một cách nhẹ nhàng rằng: chúng ta hôm nay, trên nhiều phương diện, còn may mắn hơn cả Đức Phật. Điều đó cho thấy:
Tu tập không phải để tránh khỏi nghịch cảnh, mà là để hiểu rõ tâm mình và giải thoát nó khỏi vô minh.
Gốc rễ của khổ đau không nằm ở bên ngoài
Chúng ta thường nghĩ rằng khổ đau đến từ hoàn cảnh, con người, công việc, hay những điều không như ý. Nhưng Đức Phật chỉ ra rằng nguyên nhân sâu xa của khổ đau chính là “tanha” – sự thèm khát, bám víu.
“Tanha” không chỉ là ham muốn thô tháo, mà còn là:
khao khát cảm giác dễ chịu
né tránh cảm giác khó chịu
mong muốn mọi thứ phải theo ý mình
Chính tanha trói buộc chúng ta trong luân hồi, chứ không phải hoàn cảnh bên ngoài.
Một tâm thiếu chánh niệm sẽ dễ bám víu vào những điều rất nhỏ: một chỗ ngồi, một lời nói, một sự bất công rất nhẹ. Chỉ một bực bội buổi sáng cũng đủ làm hỏng cả ngày.
Nhiều người có thói quen nổi nóng nhưng lại không hề ý thức được điều đó. Chỉ khi thành thật nhìn vào cảm thọ của mình, ta mới bắt đầu được giải thoát – và nhẹ đi ngay trong khoảnh khắc ấy.
Không thể chạy trốn khổ đau bằng cách đổi hoàn cảnh
Khi không hạnh phúc, ta thường nghĩ:
“Nếu đổi công việc, đổi người yêu, đổi nơi sống… thì mình sẽ ổn hơn.”
Nhưng Đức Phật dạy rằng:
Dù có chạy đến tận cùng thế giới, ta vẫn mang theo tâm mình.
Khổ đau không nằm ở bên ngoài để ta chạy trốn – nó nằm trong cách tâm ta phản ứng.
Vì vậy, đời sống tu viện – nơi phải sống chung với những người không thể chọn lựa – lại là môi trường giúp thấy rõ khổ đau nhanh nhất. Không có chỗ trốn, ta buộc phải quay về chú tâm vào hiện tại, học nhẫn nhục và tự bảo vệ mình bằng chánh niệm.
Chánh niệm không dập tắt cảm xúc – mà giữ chúng không gây hại
Ni sư Ajahn Sundara từng kể rằng, có thời gian Ni sư nấu ăn cho một vị sư cả đau yếu. Có lúc tâm sân khởi lên rất mạnh, đến mức Ni sư tự thấy mình không còn đủ trong sáng để tiếp tục. Khi thưa với vị thầy, Ni sư nhận được câu trả lời giản dị:
“Hãy chú tâm vào sự giận dữ của mình. Giữ nó ở trong tâm. Nó sẽ không làm nhiễm độc thức ăn.”
Cảm xúc không làm hại ai nếu ta nhận biết và không phóng chiếu nó ra ngoài.
Người khác chỉ là cơ duyên – nghiệp nằm trong chính mình
Nếu ngày mai bạn đến công sở và không chịu nổi sếp của mình, hãy nhớ:
người sếp chỉ là cơ duyên, cảm xúc bực bội là nghiệp đang trổ quả trong tâm bạn
Chỉ cần chú tâm vào cảm thọ ấy, không cần đè nén, không cần bùng nổ – người khác thậm chí sẽ không hề hay biết.Chánh niệm chính là hàng rào bảo vệ nội tâm.
Đừng để tâm mình chỉ sống bằng tiêu cực.Chúng ta có rất nhiều điều kiện thuận lợi, nhưng lại dễ rơi vào than phiền. Thay vì nuôi dưỡng trí tuệ và từ bi, ta thường dùng năng lượng tâm cho lo âu, nghi ngờ, sợ hãi, tham cầu. Trong một thế giới thiếu vắng hình mẫu tâm linh, giáo pháp của Đức Phật nhắc ta:
Vị thầy quan trọng nhất nằm trong chính nội tâm mình.
Khó khăn trong đời không chỉ là chướng ngại – đó có thể là cơ hội để tỉnh thức.
Sự bám víu vào “điều tốt” cũng vẫn là khổ
Ngay cả việc cố gắng:
“đừng nổi giận”
“phải hoàn hảo hơn” … nếu đi kèm với ép buộc và căng thẳng, cũng là một dạng khổ đau. Ngay cả trường hợp bám víu vào điều tốt như là một thứ cứu cánh đi nữa, thì đấy cũng chỉ là một cách mang lại khổ đau cho mình mà thôi. Cố gắng "không muốn mình nổi giận" hay cố gắng "muốn mình trở nên hoàn hảo hơn" cũng là những hình thức dukkha/khổ đau. Đức Phật cho biết chỉ có duy nhất một thứ bám víu lành mạnh: ấy là sự mong muốn đạt được sự giải thoát cho mình. Vì thế, hãy phát huy trong thâm tâm mình bằng cách an trú trong sự chú tâm của mình, lòng quyết tâm giải thoát cho con tim mình khỏi mọi thứ khổ đau và tất cả những gì cản trở nó, không cho phép nó xóa bỏ tấm màn vô minh che khuất nó. Khi nào chúng ta đã nếm thấy được hương vị của cuộc sống và trút bỏ được gánh nặng của sự thèm khát và bám víu, thì tất cả mọi sự cũng sẽ trở nên thật dễ dàng. Sức mạnh đó trong con tim mình sẽ che chở cho mình: đấy là sức mạnh của sự nhẫn nhục, sự chú tâm, của tình thương yêu, lòng nhân từ và sự bình an.
(Theo tinh thần Phật giáo Theravāda – Ni sư Ajahn Sundara thuyết giảng)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét