(Theo tinh thần pháp thoại của Đức Đạt Lai Lạt Ma)
Khi nhìn sâu vào thế giới hôm nay, điều hiện ra không phải là sự thiếu hiểu biết hay thiếu thông minh của con người. Trái lại, chúng ta đang sống trong một thời đại mà tri thức chưa bao giờ dồi dào đến thế. Công nghệ phát triển nhanh chóng, thông tin lan truyền gần như tức thì.
Thế nhưng, song song với sự bùng nổ ấy, nỗi sợ cũng lan rộng không kém. Sự nghi kỵ, giận dữ và chia rẽ xuất hiện khắp nơi — từ những gia đình nhỏ bé cho đến các mối quan hệ xã hội rộng lớn, thậm chí lan ra toàn cầu. Điều này cho thấy một sự thật rất rõ ràng: nếu tri thức không đi cùng với trí tuệ nội tâm, nó không mang lại ổn định mà còn làm cho thế giới thêm bất an.
Trong truyền thống trí tuệ cổ xưa của Ấn Độ, có hai giá trị không được xem là lý tưởng xa vời hay khái niệm mơ hồ, mà là nền tảng sống vô cùng thực tiễn: lòng bi mẫn và bất bạo động.
Hai giá trị này không sinh ra từ tôn giáo, mà từ sự quan sát sâu sắc bản chất con người. Mọi sinh vật đều mong cầu hạnh phúc và đều sợ hãi khổ đau. Ngay từ khi còn nhỏ, ta đã hiểu điều ấy. Một đứa trẻ không cần triết lý cao siêu; chỉ cần đau là biết đau.
Vì vậy, karuṇā — lòng bi mẫn — không phải là điều áp đặt từ bên ngoài, mà là điều được đánh thức từ bên trong. Ta không tránh bạo lực chỉ vì luật lệ cấm đoán, mà vì ta thấy rất rõ rằng bạo lực, sớm hay muộn, cũng sẽ quay lại làm tổn thương chính mình.
Khi lớn lên, xã hội dạy ta những sự phân biệt: của tôi và của anh, quốc gia của tôi và quốc gia của anh. Chính sự phân biệt ấy đã nuôi dưỡng chia rẽ và dẫn đến xung đột, chiến tranh. Khi không có lòng bi mẫn, quyền lực dễ dàng biến thành áp bức. Khi không có bất bạo động, sức mạnh sẽ trở thành hủy diệt.
Một xã hội chỉ thực sự lành mạnh khi biết chăm sóc đời sống nội tâm như một phần căn bản của giáo dục. Khi đó, bạo lực sẽ không được tôn vinh, không được xem là điều bình thường. Bởi bạo lực không chỉ nằm ở hành vi cụ thể. Ngay cả khi không có tiếng súng, con người vẫn có thể sống trong sợ hãi vì bị đe dọa. Bạo lực nằm trong cách ta suy nghĩ, cách ta tổ chức đời sống, cách ta phân chia giá trị và phẩm giá con người.
Điều quan trọng là học cách dừng lại trước khi hành động. Khoảng dừng ấy, dù rất nhỏ, cũng có thể ngăn sự việc leo thang. Có những lúc ta cần lên tiếng, cần phản đối. Nhưng điều cốt lõi là: ta phản đối trong tỉnh táo hay từ cơn giận bị dồn nén? Phản đối trong giận dữ chỉ làm tăng thêm bóng tối. Khi ta dừng lại và nhìn sâu, ta có thể thấy rằng người làm tổn thương ta cũng đang khổ đau, vì họ đã hiểu lầm hoặc bị chi phối bởi nỗi sợ của chính họ.
Chúng ta cần rất nhiều kiên nhẫn — đặc biệt là kiên nhẫn với sự bất toàn của con người. Không ai chuyển hóa hoàn toàn. Không ai có thể sống trọn vẹn với lý tưởng của mình. Mỗi ngày, ta vẫn vấp ngã, vẫn phản ứng, đôi khi làm tổn thương người khác dù không hề mong muốn. Nếu ta không cho mình và người khác một không gian để học từ những sai sót ấy, thì lòng bi mẫn sẽ biến thành một tiêu chuẩn khắc nghiệt và lạnh lùng.
Con đường giáo hóa của triết lý đạo Phật không nhằm tạo ra những con người hoàn hảo, mà tạo ra những con người giảm dần khổ đau không cần thiết. Ta không cần ghi nhớ lý thuyết để thực hành karuṇā. Lòng bi mẫn sẽ thấm dần vào tâm ta, vào cách ta nhìn, cách ta nghe và cách ta phản ứng.
Khi điều ấy xảy ra, ta bắt đầu sống nhẹ hơn — không phải vì thế giới bớt khó khăn, mà vì ta không còn tạo ra bạo lực trong chính mình.
Không phải thế giới làm ta giận dữ, mà chính sự thiếu an tĩnh trong nội tâm mới nuôi lớn cơn giận.
Chú thích
Karuna thường được dịch là "lòng từ bi" trong tiếng Anh và là một khái niệm được sử dụng trong các con đường tâm linh của Ấn Độ giáo, Phật giáo và Kỳ Na giáo. Từ này bắt nguồn từ tiếng Phạn kara, có nghĩa là "làm" hoặc "tạo ra", cho thấy một hình thức từ bi dựa trên hành động, chứ không phải là sự thương hại hay buồn bã thường thấy trong từ tiếng Anh. Karuna là việc làm điều gì đó để giảm bớt đau khổ.
Karuna là một yếu tố then chốt của con đường yoga, mở ra cánh cửa dẫn đến giác ngộ và sự hợp nhất với vũ trụ.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét