Khi đi thuyết giảng khắp thế giới, Đức Đạt Lai Lạt Ma luôn nhấn mạnh một điều rất giản dị nhưng sâu sắc: lòng từ bi, sự độ lượng và tình thương không biên giới. Ngài thường nói rằng điều mình truyền đạt không chỉ là Phật giáo, mà là “đạo của tình thương và giác ngộ”. Tôn giáo có giá trị, nhưng không phải là điểm khởi đầu. Điểm khởi đầu chính là khát vọng hạnh phúc và mong muốn tránh khổ đau – điều có mặt trong tất cả con người.
Ngay từ khi còn là một hài nhi trong bụng mẹ, bản năng tự nhiên đã hướng về sự dễ chịu và né tránh đau đớn. Khi trưởng thành, bản năng ấy vẫn tiếp tục vận hành. Không chỉ con người, mà cả muôn loài động vật cũng đều mong muốn được dễ chịu. Điểm khác biệt là: con người có ngôn ngữ, có trí tuệ và có khả năng phản tỉnh, có thể hiểu sâu hơn về hạnh phúc và tự chuyển hóa đời sống của mình.
Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta thường nhầm lẫn hạnh phúc với sự thỏa mãn của giác quan. Theo tâm lý học cổ đại Ấn Độ, con người có năm giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân; và giác quan thứ sáu là ý thức. Phần lớn chúng ta tìm niềm vui qua năm giác quan bên ngoài: nhìn cái đẹp, nghe nhạc hay, ngửi mùi thơm, ăn món ngon, chạm vào những thứ êm ái. Nhưng loại hạnh phúc này rất ngắn ngủi. Bản nhạc tắt, món ăn hết, cảm giác dễ chịu cũng tan biến.
Đức Đạt Lai Lạt Ma từng kể câu chuyện về một người bạn theo Kitô giáo. Người này đã lên núi tu hành suốt năm năm, sống rất đơn sơ: thiền định, ăn bánh mì, uống trà, không có những kích thích của ngũ quan. Khi gặp lại, ngài nhận thấy trong ánh mắt của người bạn ấy có một sự rạng rỡ đặc biệt. Ông ta trông bình an và hạnh phúc hơn rất nhiều. Bởi vì ông đã tìm thấy niềm vui từ tâm thức – từ giác quan thứ sáu, chứ không lệ thuộc vào năm giác quan bên ngoài.
Câu chuyện ấy cho thấy một chân lý quan trọng:
Nếu tâm an, thì dù hoàn cảnh thiếu thốn, ta vẫn có thể hạnh phúc. Ngược lại, dù tiền bạc đầy đủ, danh vọng cao sang, nhưng tâm luôn bị dày vò bởi ganh tị, kiêu ngạo, giận dữ hay thù hận, thì con người ấy vẫn bất an và khổ sở. Tiền bạc không cứu được một tâm hồn đang rối loạn.
Vì vậy, Đức Đạt Lai Lạt Ma khuyên chúng ta hãy buông bỏ sự so sánh hơn–thua:
Đừng ganh tị khi người khác hơn mình.
Đừng kiêu mạn khi mình hơn người khác.
Những cảm xúc ấy chỉ làm tâm thêm bất ổn. Hãy tin vào bản chất tốt đẹp nơi con người, và chọn trở thành một người có trái tim ấm áp. Đừng để giận dữ và hận thù chiếm lĩnh đời sống nội tâm, bởi chúng sẽ âm thầm bào mòn con người ta từ bên trong.
Lý Duyên khởi và sự tháo gỡ bám chấp
Khi thấy một người “xấu”, ta thường cho rằng đó là bản chất cố định của họ. Chính sự suy diễn này tạo ra bám chấp, oán giận và chia rẽ. Nhưng giáo lý duyên khởi cho ta một cách nhìn khác:
Không có gì tồn tại độc lập, kể cả cái tôi, kẻ thù hay nỗi khổ.
Mọi thứ chỉ hiện hữu nhờ vào các điều kiện hội tụ. Khi các duyên thay đổi, thì hiện tượng cũng thay đổi. Vì khổ đau sinh từ duyên hợp, nên khi ta thay đổi nhận thức, hành vi và điều kiện sống, khổ đau không còn nền tảng để tồn tại.
Duyên khởi giúp chúng ta tránh rơi vào hai cực đoan nguy hiểm:
Thường kiến: tin rằng mọi thứ là vĩnh viễn, cố định. Duyên khởi phá bỏ điều này, vì mọi thứ đều phụ thuộc vào điều kiện.
Đoạn kiến: tin rằng chết là hết, không còn gì nữa. Duyên khởi cũng phá bỏ điều này, vì dòng vận hành của nhân–quả vẫn tiếp diễn.
Khi hiểu duyên khởi, ta không còn nhìn thế giới như một khối vật chất cứng nhắc, mà như một dòng chảy sống động của các mối quan hệ tương tác. Và khi thấy rõ điều đó, ta dần buông được sự bám víu vào tiền bạc, danh vọng, cái tôi – cũng như vào những khổ đau do chính mình tạo ra.
Tiền bạc có thể hỗ trợ đời sống, nhưng chỉ có hiểu biết về tâm và duyên khởi mới giúp con người chạm tới hạnh phúc bền vững.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét