Khái niệm về trí tuệ ba la mật trong đạo phật

Trí tuệ ba la mật được hiểu là trí tuệ hoàn hảo, là hạnh cuối cùng trong lục độ ba la mật. Với nó, ta sẽ phân tích kỹ càng và phân biệt chính xác, với sự xác tín về bản chất và chi tiết tinh vi của tất cả mọi sự mà ta cần phải biết, để đạt giác ngộ và tạo lợi lạc cho tất cả chúng sinh một cách chu toàn.

Chúng ta cần phải thực tập trí tuệ ba la mật để hiểu biết rỏ ràng và đúng đắn mà trong đạo Phật thường hay nhắc đến đó là sự thấu triệt chân tướng của mọi sự việc xuyên qua ba đặc tướng : vô thường, khổ và vô ngã. Chúng ta không phải là các vị bồ tát hay các vị A La Hán, họ là nhứng người đã thấu hiểu lý lẽ của cuộc đời. Nếu thiếu trí tuệ có thể phân biệt giữa thực tế và ảo tưởng một cách chính xác thì chúng ta thiếu công cụ quan trọng nhất để hoàn thành các mục tiêu thế tục và tâm linh của riêng mình và người khác. Trong trạng thái vô minh và mê lầm, chúng ta chỉ có thể ước đoán những điều sẽ giúp ích cho mình, hay cho người khác, và thường đoán sai. Với bát nhã ba la mật - trí tuệ hoàn hảo - kết hợp với tâm bi và bồ đề tâm, ta có thể trở thành một vị Phật và thấu rõ đầy đủ các phương tiện hiệu quả và phù hợp nhất, để tạo lợi lạc cho mỗi một chúng sinh.

Trí tuệ có ba loại:

1.    Trí tuệ phát sanh bằng cách nghe lời dạy của người khác là loại đầu tiên. Xưa kia, chưa có sách vở, ấn loát, nên đi học có nghĩa là đến nghe lời thầy giảng dạy rồi ghi nhớ nằm lòng. Cũng như trong thời Phật còn tại thế , các môn đệ của ngày cũng chỉ ghi nhớ lợi Phật dạy mà không ghi chép. Sau này những điều nghe thấy được gọi là những người có nhiều đa văn.

2.  Lối hiểu biết thứ nhì phát sanh do sự suy luận. Những kiến thức khoa học có tánh cách thực dụng ngày nay của người phương Tây là sản phẩm của lối hiểu biết nầy.

3.    Cách thứ ba để trở nên sáng suốt là khai thông trí tuệ bằng lối thực hành thiền tập.Hai phương pháp đầu chỉ mở mang kiến thức trong phạm vị luận lý của thế gian. Nhờ thiền tập, chúng ta có thể trực giác chứng nghiệm những chân lý ngoài phạm vi của lý trí. Thiền tập, hay phương cách trau giồi tâm trí, không phải là tâm trạng mơ màng tiêu cực mà là một nỗ lực linh động và tích cực. Nhờ hành thiền chúng ta có thể vượt qua khỏi cảnh giới vật chất, tự đặt mình vào đời sống kỹ cương, tự kiểm xoát thân tâm, tự mình giác ngộ và trở nên sáng suốt hoàn toàn. Thiền tập là thuốc bổ cho cả tâm lẫn trí.

Theo trang web Study Buddhism, để đạt được trí tuệ ba la mật, ta cần kết hợp với tâm bi và bồ đề tâm. Với trí tuệ ba la mật này, chúng ta sẽ phân biệt một cách chính xác và dứt khoát về các mục tiêu tích cực mà mình nhắm vào để đạt được, lợi ích khi đạt được những mục tiêu này, những điểm bất lợi khi không đạt được mục tiêu, phương tiện hữu hiệu nhất để đạt những mục tiêu này. Nói cách khác trí tuệ là yếu tố cực kỳ quan trọng không chỉ trong giáo lý Phật Giáo mà ngay trong đời thường trí tuệ cũng là một phần quan trọng giúp chúng ta chọn đúng con đường mình nên đi và giải quyết mọi sự việc sảy ra luôn chính xác từ tình và lý.