Mười Một Cách Giúp Đỡ Người Khác

Mỗi ngày, có quá nhiều người và thú vật phải chịu đau khổ. Có nhiều cách để giúp đỡ họ, nhưng điều này còn tùy thuộc vào việc nhận thức hoàn cảnh của họ và hiểu biết về cách tốt nhất để giúp họ. Nếu chỉ có lòng bi mẫn và sự thiện xảo thì chưa đủ, mà chúng ta còn phải bỏ ra thì giờ, có kỷ luật tự giác, lòng kiên nhẫn, kiên trì, định tâm và trí tuệ. Có mười một cách để giúp đỡ người khác. Chúng không chỉ tạo lợi lạc cho những người gặp khó khăn, mà còn giúp ta thoát khỏi sự cô đơn và mang lại ý nghĩa cho đời mình:

1. Chăm Sóc Những Người Đau Khổ

Cần phải chăm sóc cho những người bị bệnh, có khuyết tật hay đau đớn. Nếu như có ai ở trong nghịch cảnh vì một gánh nặng, hay công việc khó khăn thì hãy giúp họ một tay, để chia sẻ gánh nặng của họ.

2. Giúp Người Đang Bối Rối, Không Biết Cách Giải Quyết Vấn Đề

Đối với những ai đang bối rối vì hoàn cảnh khó khăn thì hãy cho lời khuyên, nếu họ hỏi ý kiến của mình, hay ít nhất là lắng nghe vấn đề của họ. Nếu con chó hay con mèo của mình mắc kẹt ở trong phòng thì hãy mở cửa cho chúng đi ra. Thậm chí, nếu như có con ruồi bay chập chờn quanh cửa sổ thì mình cũng áp dụng lời chỉ dẫn này. Nếu con ruồi không muốn ở trong phòng và muốn ra ngoài thì hãy mở cửa sổ để cho nó bay ra.

3. Trả Ơn Những Người Đã Giúp Đỡ Mình

Điều quan trọng là biết ơn công sức của những ai đang giúp cho thế giới hoạt động, và cố giúp đỡ những người đã giúp ích rất nhiều cho mình, chẳng hạn như cha mẹ của chúng ta. Nên giúp họ với lòng biết ơn chân thành, chứ không chỉ vì cảm giác tội lỗi hay bổn phận.

4. An Ủi Và Bảo Vệ Những Kẻ Sợ Hãi

Nên cố gắng hết sức để an ủi những người và thú vật sống trong sợ hãi. Nếu có ai cần đi đến nơi nào nguy hiểm thì ta nên cùng đi với họ và bảo vệ họ. Đối với những người tỵ nạn đã thoát khỏi cảnh bạo lực trong quá khứ thì hãy đem lại cho họ sự an toàn và giúp họ định cư. Những người bị khủng hoảng tinh thần vì chiến tranh, hay bị hành hạ bằng bất cứ hình thức nào thì đặc biệt cần có sự cảm thông và giúp đỡ của chúng ta, để nguôi ngoai vết thương lòng.

5. An Ủi Người Đau Buồn

Khi người ta đau buồn vì việc ly dị hay người thân qua đời thì hãy cố an ủi họ bằng tấm lòng bi mẫn. Không nên có thái độ kẻ cả và nghĩ rằng “Tội nghiệp bạn quá”, mà hãy tự đặt mình trong hoàn cảnh của họ và chia sẻ nỗi đau.

6. Giúp Đỡ Vật Chất Cho Người Nghèo

Giúp đỡ hội từ thiện là điều tốt, nhưng bố thí cho người ăn xin ngoài đường cũng là việc quan trọng. Nên bớt sự dè dặt, nếu có, đặc biệt là với những người ăn xin vô gia cư dơ bẩn và khó nhìn đến nỗi mình không muốn ngó ngàng tới họ, nói gì đến việc nở một nụ cười và đối xử với họ bằng lòng tôn trọng. Hãy tưởng tượng nếu người đang sống trên vỉa hè kia là mẹ hay con trai của mình thì làm sao ta có thể lạnh lùng đi qua mà không đếm xỉa đến họ, như thể họ là rác rưởi hôi thối?

7. Giúp Những Người Gần Gũi Đến Với Phật Pháp

Ta còn phải hành động để giúp những người luôn luôn muốn gần gũi với mình. Tuy không muốn họ phụ thuộc vào mình, nhưng nếu có mối liên hệ rất chặt chẽ với họ thì mình có thể giúp đỡ bằng cách dạy họ về các phương pháp căn bản trong đạo Phật để tạo ra hạnh phúc và giúp đỡ người khác, với điều kiện là họ phải thích thú với điều này. Đó không phải là việc cải đạo người khác, mà nói chung là giúp đỡ và khuyên nhủ họ. Nhờ vậy mà ta có thể giúp cho mối quan hệ với họ có ý nghĩa.

8. Giúp Đỡ Người Khác Theo Ước Muốn Của Họ

Nên cố giúp người khác theo cách phù hợp với họ. Nếu có ai nhờ mình dạy họ điều gì, dù đó không phải là điều ta thích thú, nhưng nếu có khả năng và nó phù hợp với họ thì ta cũng nên cố gắng hết sức mình. Giống như khi đi ăn nhà hàng với bạn bè, nếu ta luôn luôn muốn gọi thức ăn mà mình thích thì đó là thái độ không quan tâm đến bạn bè và ích kỷ. Đôi khi, mình cũng có thể chiều ý người khác, giống như trong một mối tình, phải có sự quân bình giữa những gì mình và người kia muốn. Không phải lúc nào bản thân mình và những gì mình thích cũng là điều quan trọng.

9. Khuyến Khích Những Người Sống Ngay Thẳng

Ta có thể giúp đỡ bằng cách khen ngợi những người sống ngay thẳng, theo đuổi con đường tích cực và làm việc tốt, nhưng cũng nên cẩn thận, để không khiến họ trở nên kiêu căng. Đặc biệt đối với những người mang mặc cảm tự ty thì điều này rất thích hợp. Đối với những người có phẩm chất tốt nhưng lại kiêu căng thì ta có thể khen ngợi họ với những người khác, nhưng không nên khen trước mặt họ. Ta vẫn khuyến khích họ sử dụng khả năng để giúp ích cho người khác, nhưng cũng giúp họ bớt tự hào bằng cách chỉ ra những sai lầm mà họ vấp phải.

10. Dạy Hành Vi Tích Cực Cho Những Người Sống Đời Tiêu Cực

Không nên xua đuổi, chối bỏ hay kết tội những người sống đời vô cùng tiêu cực. Thay vì phê phán họ thì nên cố chỉ cho họ cách khắc phục hành vi tiêu cực, nếu như họ chịu cởi mở để thay đổi.

11. Hãy Sử Dụng Khả Năng Phi Thường, Nếu Như Không Còn Cách Khác

Một số người trong chúng ta có những khả năng vượt bực. Ta có thể là một người giỏi võ, nhưng không thích khoe khoang với người khác. Tuy nhiên, nếu như thấy ai bị tấn công thì ta nên dùng khả năng võ thuật để khống chế kẻ tấn công, nếu như không còn cách nào khác để ngăn chận họ.

Có rất nhiều cách để giúp ích cho người khác. Sự khéo léo không chỉ là ở chỗ biết cách giúp đỡ hay làm điều gì để giúp ai, mà là khi nào nên giúp và khi nào thì nên để người khác học cách tự lo cho họ. Những người đau khổ về thể chất hay tinh thần sẽ cần sự giúp đỡ của ta ngay lập tức, nhưng phải giúp đúng mức, không quá nhiều và không quá ít. Cần phải giúp những người bất hạnh phục hồi sự sống, nhưng về lâu về dài thì tốt hơn hết là nên tạo cho họ điều kiện và cung cấp công cụ, để họ có thể tiếp tục tiến bước và tự lo liệu cho mình.

Tiến sĩ Alexander Berzin

Tự Cứu Lấy Chính Mình

Bài viết này được ghi lại sau khi tôi lắng nghe những lời chia sẻ của Đức Đạt Lai Lạt Ma về những điều rất bình thường mà con người chúng ta trải qua mỗi ngày. Đó là những lo toan, những tìm kiếm không ngừng, những hy vọng rồi thất vọng nối tiếp nhau trên hành trình sống. Mỗi người đều mang trong lòng những câu hỏi mà đôi khi cả một đời vẫn chưa tìm được câu trả lời trọn vẹn: tại sao ta khổ, tại sao những nỗi đau cũ cứ quay trở lại dưới những hình thức khác nhau, và liệu có một con đường nào giúp ta sống nhẹ nhàng hơn, bình an hơn và tử tế hơn hay không.

Thật ra đây không phải là những câu hỏi mới. Từ hàng ngàn năm trước, con người đã từng ngồi lại, lắng nghe và suy ngẫm về chính những điều ấy. Hơn hai nghìn năm trước, nhiều người đã tìm đến Đức Phật cũng với những thao thức tương tự. Điều kỳ lạ là sau ngần ấy thời gian, những câu hỏi đó vẫn còn nguyên vẹn trong lòng nhân loại. Khi đọc những câu chuyện về cuộc đời và các tiền thân của Đức Phật, ta thường nghĩ đó là những câu chuyện thuộc về một thời đại xa xôi, nhưng nếu nhìn sâu hơn, ta sẽ nhận ra đó không phải là câu chuyện của một người nào khác. Đó là câu chuyện của chính chúng ta, của những lựa chọn giữa thiện và bất thiện, của những giằng co giữa vị tha và ích kỷ, của những khoảnh khắc đứng giữa sợ hãi và can đảm, và của những lần ta tự hỏi liệu mình sẽ chỉ sống cho riêng mình hay đủ rộng lòng để sống vì người khác.

Có lẽ đó cũng là lý do giáo pháp của Đức Phật vẫn còn sức sống cho đến ngày nay. Giáo pháp không tồn tại nhờ nghi lễ, cũng không tồn tại nhờ quyền lực hay sự áp đặt niềm tin, mà tồn tại bởi vì nó chạm đến kinh nghiệm sống thật của con người. Khi ta đau khổ, giáo pháp không yêu cầu ta phải tin ngay lập tức mà chỉ nhẹ nhàng hỏi rằng ta có muốn nhìn sâu hơn vào nguyên nhân của nỗi khổ ấy hay không. Khi ta hạnh phúc, giáo pháp cũng không bảo ta phải nắm giữ niềm vui ấy bằng mọi giá mà chỉ khuyến khích ta quan sát xem niềm vui đó đến từ đâu và liệu có một hạnh phúc nào bền vững hơn không.

Chính vì vậy, trước khi nghe bất kỳ bài pháp nào, điều quan trọng nhất không phải là nội dung của bài pháp mà là động cơ của người nghe. Ta đến đây để làm gì? Để tìm kiếm một sự an ủi tạm thời, để tìm một hệ thống tư tưởng mà mình có thể tin theo, để tích lũy thêm kiến thức, hay đơn giản chỉ vì ta đã quá mệt mỏi và muốn hiểu cuộc đời sâu sắc hơn một chút? Trong truyền thống Phật giáo, người nghe pháp không được xem là người tiếp nhận thụ động. Nghe pháp là một hành động rất chủ động, bởi ta không nghe để tích lũy khái niệm hay để tranh luận đúng sai. Ta nghe với một ước nguyện rất khiêm tốn rằng tâm mình có thể bớt khổ hơn và người khác cũng có thể bớt khổ hơn. Nếu động cơ không trong sáng, ngay cả những giáo lý sâu sắc nhất cũng có thể trở thành nhiên liệu nuôi lớn bản ngã. Nhưng nếu động cơ chân thành, chỉ một câu nói giản dị cũng có thể trở thành hạt giống âm thầm làm thay đổi cả cuộc đời.

Khi nhìn rộng hơn, ta sẽ thấy một điều rất đáng suy ngẫm: dù con người thuộc những tôn giáo khác nhau hay thậm chí không theo bất kỳ tôn giáo nào, những giá trị căn bản mà họ trân trọng thường rất giống nhau. Đó là lòng nhân ái, sự trung thực, tinh thần trách nhiệm và mong muốn không làm tổn hại đến người khác. Điều đó không phải ngẫu nhiên, bởi ngay từ khi sinh ra, không ai có thể tồn tại một mình. Chúng ta lớn lên nhờ vòng tay chăm sóc của người khác, nhờ sự hy sinh của cha mẹ, nhờ tình thương của gia đình và nhờ sự giúp đỡ của biết bao con người mà đôi khi ta chưa từng biết tên. Chính vì thế, tình thương không phải là một lý tưởng xa vời mà là một nhu cầu căn bản của con người. Chúng ta sống được nhờ tình thương, và cũng chính tình thương là nền tảng giúp thế giới này tiếp tục tồn tại.

SƯ GIÁC NGUYÊN VỀ VỊ TỔ SƯ A TỲ ĐÀM

Thầy bổn sư của tôi là thủ khoa A Tỳ Đàm (Abhidhamma). Thầy tịch năm 1984 lúc đó tôi chỉ mới 15 tuổi. Thầy có một cái độc chiêu: thầy dạy học hay dịch kinh cả đời chỉ trên cái ghế bố. Thức ăn của thầy gồm có bốn món như sau: bánh tráng, dưa hấu, đu đủ, miến. Suốt đời chỉ ăn mấy cái đó thôi, thức ăn khác ăn không được. Điều đặc biệt là ngài tịch năm 71 tuổi, răng trắng như ngọc, đều như bắp, răng đẹp cực kỳ, lạ há. Bàn chải đánh răng thì ngài phải xài loại cứng nhất.

Cái mà tôi muốn nói là cái này, thầy đang đọc bài mà ngủ quên giựt mình thức dậy ngài vẫn tiếp tục đọc tiếp. Ngài ngủ thiệt, ngủ buông bút, rớt sách. Đệ tử để yên chứ đâu dám kêu, lát sau cây bút rớt cái độp, giựt mình lượm lên để lên bàn, đọc tiếp. Nghĩa là nãy giờ không phải stop mà là pause.

Quí vị vô Google tìm “Hòa Thượng Tịnh Sự,” trong đó sách của ngài là một tỷ. Ngài truyền Sadi giới cho tôi. Ngài là thủ khoa đầu tiên duy nhất ở Việt Nam (until now). Cuộc đời ngài có cái huyền thoại đó là ngày xưa ngài tu bên Bắc Tông. Ngài là giáo thọ có đệ tử cả ngàn ở chùa Bửu Hưng, Sa Đéc. Đến năm 36 tuổi, có cái đêm đó ngài đọc tạng luật của Hán Tạng thấy trong đó hơi kỳ kỳ. Ngài nghĩ không có lý nào một vị Chánh Đẳng Chánh Giác mà trục trặc như thế này, chắc cái này là của đời sau quá. Tự nhiên ngài thấy nó kỳ kỳ. Ngài nghĩ rất đơn giản, mình đang ở Bắc truyền, còn Nam truyền mình không rành, thôi thì mình thử tìm hiểu bên Nam truyền rồi combine hai thứ lại.

Tôi biết có nhiều người bị bế tắc bên Bắc Tông nhưng không dám qua Nam tông vì sợ người ta nói Tiểu thừa, nhục. Có thật! Họ bị ám ảnh cái đó, nghĩa là họ cứ bị nhồi “Tiểu, Tiểu, Tiểu;” giống như nhiều cán bộ muốn nghiên cứu thêm nhưng mà sợ cái này là lý luận của tụi tư bản vậy, trong khi mình là “đỉnh cao trí tuệ” tiêu biểu cho tinh hoa loài người mà sao tự nhiên mình đi đọc sách về văn hóa, nghệ thuật, hội họa kiến trúc … của tụi tư bản thì hèn quá. Như bên Hồi Giáo họ bị nhồi sọ riết rồi họ nói trên đời này mà perfect thì chỉ có Thánh Allah thôi. Cho nên có cái ông đó dệt tấm thảm rất đẹp, hoàn hảo từng đường kim mũi chỉ, bạn ông nói cả đời chưa từng gặp cái tấm thảm nào hoàn hảo hơn tấm thảm này. Ổng nghe như vậy ổng xanh mặt nên sau khi bạn về, ổng thò cái kéo cắt một góc hư tấm thảm để nó không perfect nữa, bởi nếu nó perfect thì sẽ là một sự phạm thượng với Đức Allah. Có những thứ đức tin quái lạ “quá cỡ thợ mộc” như vậy.

Ngài mới mò qua bên Miên, ở chỉ có mấy tháng rồi ngài qua Thái. Lúc đó ngài mới 36 tuổi và trong đầu chỉ có hai thứ tiếng thôi đó là tiếng Hán và tiếng Việt. Rồi ngài xin vô chùa Thái nhưng rất khó khăn vì ngôn ngữ bất đồng. Lúc đó có cái chuyện ngài xin giấy thông hành từ Miên qua bên Thái, ông hải quan là người Pháp, lúc đó đang rối rắm về chính trị nên ổng từ chối. Ngài cứ xin hoài nên ổng bực, ổng lấy cái cây thước khẽ ổng gõ đầu ngài. Tây mà, nó coi dân mình là man di lắm, “An-na-mít” mà. Nó gõ vừa xong thì cái đầu của nó nhức như bưng, nó ôm cái đầu nó lăn, lăn. Nói theo trong kinh là tổn đức vì giống như là nó đánh nhầm bậc đại nhân. Có cái ông thông sự là người Việt, ổng có biết chút đỉnh, ổng nói: Chết you rồi, you đập nhầm thầy chùa rồi. Đánh nhầm thầy rồi. Thằng Tây nó hỏi tao phải làm sao bây giờ, cái đầu nó nhức quá. Xin lỗi đi, rồi ký giấy cho ổng đi. Ký xong là cái đầu nó tỉnh bơ trở lại. Lạ lắm.

Ngài qua Thái ngài học tiếng Thái. Học với ai? Ai đi qua Thái thì biết, chung quanh chùa con nít Thái, con nít Miên, con nít Lào, con nít Miến, con nít Tích Lan chúng nó coi cái chùa giống như cái đình vậy đó, má nó đem đồ ăn vô chùa, mấy sư ăn xong thì đến phiên tụi nó nhào vô nó ăn. Thanh niên ngoài phố về học đại học mà không có chỗ ăn chỗ ở cũng cứ nhào vô chùa, quét chùa là có cơm ăn. Chung quanh chùa thì người ta bán bánh đúc bánh đa… Ngài học tiếng Thái với mấy thằng nhóc, mấy thằng vô chùa đá banh, bắn bi. Ngài lượm mấy cái thẻ nhang có tiếng Thái, mấy cái miếng giấy gói bánh in, hỏi cái này đọc làm sao.

Lúc ngài nói bập bẹ được thì cái lớp A Tỳ Đàm người ta đã khai giảng được 7 tháng rồi, nghĩa là ngài vô trễ bảy tháng mà tiếng Thái của ngài ấm a ấm ớ. Chương trình người ta 7 năm, ngài vô trễ 7 tháng nên ngài chỉ học được 6 năm 5 tháng. Học xong thì ngài đậu thủ khoa, tại Thái, ông thầy của ngài người Myanmar (Miến Điện). Vừa học đạo vừa học ngôn ngữ. Bên Mỹ như vậy nhiều lắm, nhiều người Việt Nam qua vừa học đạo vừa học tiếng Mỹ. Nhưng thời này mình trau dồi tiếng Anh có điều kiện hơn ngày xưa ngài trau dồi tiếng Thái. Ngài học xong thì theo cái lệ của Miến Điện và Thái Lan là you đắp y xuất gia hay you ghi danh học một cái trường phải có sponsor (người bảo trợ), vì nếu không có sponsor lỡ you bệnh thì ai gánh. Bà sponsor này có một cô con gái. Bà thương ngài. Khi ngài đậu thủ khoa xong thì bà vô đặt vấn đề với ngài. Bên Thái Lan người ta thấy chuyện đó bình thường lắm.

“Con gái tôi thương you, nếu mà you tu luôn thì tụi tôi sponsor còn nếu không tu thì làm rể.”

 Ngài nói, “Không, tôi qua đây tôi học rồi tôi về xứ mà.” Xong rồi ngài bỏ đi và về Việt Nam, rồi bà cũng liên lạc một thời gian bằng thư qua bưu điện, rồi xong.

Đại khái đó là những cái mà tôi được nghe về ngài. Sẵn mình học A Tỳ Đàm thì mình phải biết ông tổ A Tỳ Đàm của mình chứ.

Bài viết đăng trên trang Tinh Tấn Magazine

Vượt qua vòng sinh tử nhờ hiểu sâu và thực hành ngay trong đời sống

 Những bậc giác ngộ lớn như Liên Hoa Sinh, Tilopa, Naropa, Marpa hay Vairocana đều đạt được giác ngộ nhờ tu tập ngay trong đời sống hiện tại. Vì đã thực chứng sâu sắc nên các Ngài vượt qua được vòng luân hồi sinh tử, không còn bị cuốn theo những trạng thái trung gian sau khi chết nữa. Các Ngài nhận ra bản chất chân thật nơi chính mình.

Tuy vậy, trước khi đạt được sự giác ngộ ấy, các Ngài cũng trải qua rất nhiều khó khăn, thử thách và khổ hạnh. Khi đọc tiểu sử của các bậc giác ngộ, chúng ta sẽ thấy con đường tu tập không hề dễ dàng. Chính nhờ vượt qua những gian khổ đó mà các Ngài dần thanh lọc được thân tâm và phát triển trí tuệ.

Vì vậy, bản thân chúng ta cũng cần có sự tu tập và chuyển hóa. Chỉ nghe giáo lý thôi thì chưa đủ, mà cần phải thực hành thiền quán để tự mình trải nghiệm. Nhưng nếu chỉ chăm chăm thực hành mà thiếu học hỏi và suy ngẫm thì cũng dễ lệch hướng. Vì thế, người tu học chân chính cần kết hợp cả ba: học, suy nghĩ và thực hành.

Điều quan trọng nhất là hiểu rõ chính cuộc sống của mình. Dù xã hội ngày nay rất hiện đại và tiện nghi, nhiều người vẫn không thật sự hiểu mình là ai, mình đang sống vì điều gì và điều gì đang diễn ra sâu bên trong tâm thức. Chúng ta thường sống theo thói quen, cảm xúc và sự cuốn hút bên ngoài mà không nhận ra bản chất thật của đời sống.

Trong Phật giáo, trạng thái đó được gọi là vô minh — tức là sự mê mờ và không thấy rõ sự thật. Vì vô minh nên con người cứ mãi trôi lăn trong khổ đau và luân hồi. Do đó, chúng ta tìm đến giáo pháp để học cách tỉnh thức, hiểu rõ bản thân và dần nhận ra bản chất chân thật vốn có nơi mình.

Milarepa từng nói rằng, với những hành giả đạt được chứng ngộ thật sự thì không còn khái niệm “chết” như người bình thường nghĩ nữa. Theo cách nhìn thông thường, chúng ta thấy có sinh ra rồi mất đi. Nhưng với người đã giác ngộ, sự sống chỉ là một dòng tiếp nối liên tục, chuyển từ trạng thái này sang trạng thái khác chứ không hoàn toàn mất đi.

Trí tuệ đó được ví như kim cương — cứng chắc, không thể phá hủy. Khi một người tu tập sâu bằng thiền định và phát triển trí tuệ, họ có thể đạt đến trạng thái tâm vững vàng, vượt khỏi sợ hãi và đau khổ. Đây chính là ý nghĩa của con đường “Kim Cương thừa”.

Khi đạt được sự hiểu biết sâu sắc ấy, con người không còn bị mắc kẹt trong những phân biệt như sống – chết, được – mất, vinh – nhục nữa. Những thứ chúng ta thường bám chấp thật ra chỉ là cách nhìn giới hạn của tâm trí. Vì vậy, Phật giáo cho rằng thế giới mà ta đang thấy chỉ là “như huyễn”, nghĩa là có vẻ thật nhưng không hoàn toàn cố định như ta tưởng.

Muốn hiểu được chân lý sâu xa hơn, chúng ta cần tập nhìn mọi sự bằng tâm cởi mở và bình an hơn. Thiền định giúp ta dần nhận ra rằng mọi thứ tuy khác nhau bên ngoài nhưng đều liên kết và không tách rời trong bản chất sâu xa.

Dù hiện tại chúng ta còn rất xa sự giác ngộ, nhưng theo Phật giáo, ai cũng có sẵn khả năng tỉnh thức và trí tuệ bên trong mình. Nói cách khác, bản chất mỗi người vốn đã có “Phật tính”. Điều khó nhất là nhận ra và sống được với điều đó. Vì vậy, con đường tu tập là quá trình rèn luyện lâu dài để quay về hiểu rõ chính mình.

Các bạn có thể tham khảo thêm ở đường link dưới đây sẽ giúp ích rất nhiều trên con đường chúng ta cùng nhau tu tập

theo https://www.drukpavietnam.org/duc-phap-vuong

Cánh Cổng Trí Tuệ

 

Có thể bạn đã từng nghe nói rằng Phật giáo không thực sự là một tôn giáo mà là một triết lý. Tuy nhiên, tôn giáo đòi hỏi đức tin, và Phật giáo không thể được thực hành nếu không có đức tin. Vì vậy, Phật giáo quả thực là một tôn giáo. Tuy nhiên, chúng ta nên hiểu rằng đức tin trong Phật giáo khác với loại đức tin nhấn mạnh vào việc tin vào một vị Thượng đế tách biệt với chính mình. Đức tin mà Phật giáo đề cao là niềm tin vào giáo lý của Đức Phật. Những giáo lý này, được gọi là Pháp (Dharma), cho chúng ta biết rằng mọi người đều vốn có Phật tính và ai cũng có thể thành Phật. Người thực sự tin vào giáo lý của Đức Phật và thực hành theo những nguyên lý, phương pháp ấy thì thực sự có thể trở thành một vị Phật.

Khi nói về nguồn gốc của Thiền tông, chúng ta cần phân biệt những tư tưởng cụ thể đã hình thành nên Thiền với những tư tưởng của Phật giáo nói chung. Tuy nhiên, sự thật vẫn là mục tiêu tối thượng trong Phật giáo — trở thành Phật — cũng hiện diện trong Thiền. Phật giáo nhấn mạnh việc tu tập trí tuệ, điều giúp giải quyết những xung đột nội tâm và khổ đau. Nhưng làm thế nào để tu tập trí tuệ? Chúng ta dựa vào sự hướng dẫn của các phương pháp Thiền, vốn được đặt nền tảng trên giáo lý của Đức Phật.

Phật giáo được truyền vào Trung Quốc khoảng một nghìn năm sau khi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni giác ngộ và truyền bá Pháp ra thế giới. Trong thời kỳ đầu của Phật giáo, thiền định, hay dhyana, được xem là phương pháp tu hành chính yếu. Dhyana là phương pháp giúp thanh lọc tâm trí khỏi những ảo tưởng, từ đó dẫn đến sự hiểu biết về bản chất chân thật của bản thân. Sự chứng ngộ này chính là trí tuệ Phật giáo. Việc giảng dạy dhyana như một con đường dẫn đến trí tuệ là yếu tố quan trọng trong quá trình truyền bá Phật giáo vào Trung Quốc. Thực tế, tên gọi “Thiền” (Chan) bắt nguồn từ từ dhyana (phát âm là JA-na), cũng như từ “Zen” bắt nguồn từ “Chan”.

Có rất nhiều câu chuyện trong truyền thống Thiền kể về việc đệ tử hỏi thầy những câu như: “Bồ-đề-đạt-ma đã mang gì đến Trung Quốc?” Như bạn có thể biết, Bồ-đề-đạt-ma là một vị tăng người da trắng, được xem là Sơ Tổ của dòng Thiền. Những câu trả lời của các thiền sư đều dường như đồng ý ở một điểm cốt lõi: Bồ-đề-đạt-ma mang đến Trung Quốc thông điệp rằng ai cũng có thể thành Phật. Khi một đệ tử hỏi tại sao, vị thầy trả lời: “Bởi vì điều đó (Pháp) vốn đã tồn tại ở Trung Quốc.” Đệ tử tiếp tục hỏi: “Vậy tại sao Bồ-đề-đạt-ma phải đến?” Vị thầy đáp: “Nếu ngài không đến, người Trung Quốc sẽ không biết rằng ai cũng có Phật tính.” Bồ-đề-đạt-ma không mang gì đến Trung Quốc ngoài chính bản thân mình, để truyền bá thông điệp rằng mỗi người nên tin vào Phật tính của chính mình.

Lục Tổ Huệ Năng (638–713) có lẽ là người đóng góp nhiều nhất cho sự phát triển của Thiền tông. Giáo lý của ngài, được ghi lại trong Pháp Bảo Đàn Kinh, có thể được tóm tắt bằng cụm từ: “Vô trụ, vô niệm, vô tướng.” Cụm từ này chỉ trạng thái tâm thức trong đó người ta nhận ra Phật tính của chính mình, nhưng dù chúng ta nói về Phật tính, ta cũng không thể chỉ ra một hình tướng cụ thể nào là Phật tính. Cụm từ ấy nói rằng Phật tính chính là bản chất của tính Không, hay sunyata (tiếng Phạn). Giáo lý “vô trụ, vô niệm, vô tướng” này phù hợp với giáo lý trung tâm về tính Không trong Kinh Kim Cang. Vì vậy, chúng ta thấy rằng các tư tưởng của Thiền đều bắt nguồn từ kinh điển Phật giáo. Kinh Kim Cang nói rằng chúng ta không nên xem Phật tính như một thứ gì cụ thể hay bất biến, bởi nếu vậy, Thiền sẽ không khác gì một tôn giáo hình thức dựa trên niềm tin vào một thực thể bên ngoài, đơn nhất và không thay đổi.

Một đệ tử của Thiền sư Triệu Châu (778–897) hỏi ngài: “Con chó có Phật tính không?” Thiền sư trả lời: “Vô” — nghĩa là “không”, hay “không có”. Thoạt nhìn, câu trả lời này dường như mâu thuẫn với giáo lý rằng mọi chúng sinh đều có Phật tính. Nhưng chúng ta cần hiểu rằng Phật tính không phải là thứ cụ thể hay bất biến, và có lẽ Triệu Châu muốn phá bỏ bất kỳ quan niệm cố định nào mà vị tăng ấy đang chấp giữ. Kiểu đối thoại có vẻ nghịch lý, mâu thuẫn, thậm chí vô nghĩa này đã trở thành một phương pháp tu tập gọi là công án (koan trong Thiền Nhật Bản).

Thiền tông bao hàm bốn khái niệm cốt lõi: tín, giải, hành và chứng. Tín thuộc lĩnh vực tôn giáo; giải là triết học; hành là đưa niềm tin vào thực hành; và chứng là giác ngộ. Không có niềm tin, chúng ta không thể hiểu; không có hiểu biết, chúng ta không thể thực hành; và không thực hành, chúng ta không thể chứng ngộ. Bốn khái niệm này hợp lại tạo thành cánh cửa để chúng ta bước vào và đạt đến trí tuệ.

Do đó, chúng ta phải bắt đầu việc tu tập Thiền bằng niềm tin rằng mọi chúng sinh đều có Phật tính. Tuy nhiên, chúng ta không nên nghĩ về nó như một thực thể có thể nắm bắt hay đạt được. Nếu bám chấp vào loại ý niệm ấy, chúng ta cũng sẽ bám chấp vào ý niệm rằng tồn tại một “cái tôi thật” bên trong mình, và như vậy sẽ cản trở sự giải thoát. Chúng ta chấp nhận sự tồn tại của Phật tính rồi buông bỏ nó, để nó không trở thành chướng ngại cho việc tu tập.

Do đó, chúng ta phải bắt đầu việc tu tập Thiền bằng niềm tin rằng mọi chúng sinh đều có Phật tính. Tuy nhiên, chúng ta không nên nghĩ về nó như một thực thể có thể nắm bắt hay đạt được. Nếu bám chấp vào loại ý niệm ấy, chúng ta cũng sẽ bám chấp vào ý niệm rằng tồn tại một “cái tôi thật” bên trong mình, và như vậy sẽ cản trở sự giải thoát. Chúng ta chấp nhận sự tồn tại của Phật tính rồi buông bỏ nó, để nó không trở thành chướng ngại cho việc tu tập.

Một số Thiền sư thời kỳ đầu như Huệ Năng và Nam Nhạc không khuyến khích việc ngồi thiền kéo dài. Có một câu chuyện về Mã Tổ (709–788) và Thiền sư Nam Nhạc (677–744). Một ngày nọ, Nam Nhạc thấy Mã Tổ đang ngồi thiền. Ông hỏi Mã Tổ: “Ông đang làm gì vậy?” Mã Tổ đáp: “Tôi đang ngồi thiền.” Nam Nhạc hỏi: “Để làm gì?” Mã Tổ trả lời: “Để thành Phật.” Không nói gì, Nam Nhạc nhặt một viên gạch lên và bắt đầu mài nó bằng tay áo cà sa của mình. Mã Tổ hỏi: “Ông đang làm gì vậy?” Nam Nhạc nói: “Tôi đang mài để làm gương.” Mã Tổ hỏi: “Không thể làm gương bằng cách mài gạch.” Nam Nhạc đáp: “Nếu tôi không thể làm gương từ viên gạch, thì làm sao ông có thể thành Phật bằng cách ngồi thiền?” Nghe vậy, Mã Tổ liền khai ngộ. Sau này, ông trở thành một đại thiền sư.

Công án nổi tiếng này có nghĩa là chúng ta không cần thiền định để giác ngộ sao? Tôi đã giảng dạy thiền nhiều năm và gặp không ít người tu tập không muốn việc thiền chiếm quá nhiều thời gian hay gây quá nhiều khó chịu. Với họ, tôi sẽ nói: “Trừ khi bạn là Huệ Năng hay Nam Nhạc, bạn cần phải thiền.” Chúng ta có thể nói rằng giác ngộ không đến trực tiếp từ thiền định, nhưng thiền vẫn là một bước cần thiết hướng tới giải thoát. Cách tốt nhất để làm lắng dịu tâm trí là thông qua thiền định. Khi tâm đã an tĩnh, chúng ta có thể giảm bớt những khuôn mẫu chủ quan và thói quen dựa trên cái tôi — nguyên nhân gây ra biết bao phiền não. Khi đạt được trạng thái nhận thức an tĩnh hoặc hợp nhất, chúng ta có thể nhìn thấy rõ bản chất thật sự của cái tôi là gì.

Giáo lý Thiền cần đi đôi với việc thực hành thiền định. Với sự hướng dẫn của một vị thầy giỏi, sự tu tập tinh tấn và giáo lý Thiền, giác ngộ sẽ không còn xa vời.

(Trích từ Bản tin Chan số 103, tháng 9 năm 1994)

Nguyên văn tiếng anh sẽ có ở đường link

https://www.shengyen.org/eng/selected_Dharma_talks.html

Đại Sư Châu Hoằng dạy người cư sĩ tại gia cách niệm Phật

Đại Sư Châu Hoằng dạy rằng có nhiều cách niệm Phật:

Mặc trì: niệm thầm trong tâm.

Cao thanh trì: niệm thành tiếng lớn.

Kim cang trì: niệm nhỏ tiếng, chỉ động nhẹ môi và lưỡi.

Niệm thầm thì dễ buồn ngủ, hôn trầm. Niệm lớn tiếng lâu ngày lại dễ mệt. Vì vậy, pháp “kim cang trì” thường thích hợp hơn vì có thể thực hành bền lâu.

Tuy nhiên, cũng không nên cố chấp vào một cách nhất định. Khi niệm nhỏ tiếng mà thấy mệt, có thể chuyển sang niệm thầm. Nếu niệm thầm sinh hôn trầm thì đổi sang niệm lớn tiếng. Quan trọng là giữ được sự tỉnh giác và liên tục.

Tâm chúng ta từ lâu đã quen tán loạn, nên không thể một lúc mà an định ngay được. Vì vậy, khi niệm Phật mà tâm chưa thanh tịnh cũng đừng quá lo lắng. Chỉ cần mỗi câu, mỗi chữ đều phát ra từ tâm chân thành, kiên trì thực hành lâu ngày thì tự nhiên sẽ có kết quả.

Tạp niệm chính là bệnh, còn niệm Phật là thuốc. Mục đích của niệm Phật là để trị vọng tưởng tạp niệm.

Nếu niệm mãi mà vọng tưởng vẫn nhiều, đó không phải vì pháp niệm Phật không hiệu quả, mà vì công phu chưa đủ tha thiết và chuyên nhất.

Mỗi khi vọng niệm khởi lên, hãy lập tức quay về câu Phật hiệu, chú tâm rõ ràng từng chữ từng câu, không để tâm chạy theo vọng tưởng. Làm được như vậy lâu ngày thì tạp niệm tự nhiên giảm dần.

Những lúc tâm rối ren, vọng tưởng nhiều, chính là lúc cần dụng công nhất. Hễ tâm tán loạn thì mau chóng kéo nó trở về với câu niệm Phật. Cứ kiên trì như thế mãi, công phu sẽ dần thuần thục và vọng niệm cũng ít đi.

Thật ra, sở dĩ ta thấy vọng tưởng nhiều là nhờ đang niệm Phật nên có chánh niệm soi chiếu. Khi không niệm Phật, tâm vọng động liên tục như sóng nước cuồn cuộn, nhưng ta lại không tự nhận ra.

Người học Phật không nên quá chú trọng hình thức bên ngoài, mà phải quý trọng sự tu hành chân thật.

Người cư sĩ tại gia không nhất thiết phải cạo tóc mặc áo tu mới tu được. Chỉ cần sống đúng bổn phận và thành tâm niệm “Nam Mô A Di Đà Phật” là tốt rồi.

Người thích yên tĩnh không cần phải tổ chức nghi lễ lớn, gõ chuông đánh mõ; chỉ cần lặng lẽ niệm Phật cũng được.

Người bận rộn không cần phải lập hội đoàn hay tụ tập đông người; tự mình đóng cửa, chuyên tâm niệm Phật cũng rất quý.

Người biết chữ không nhất thiết phải thường xuyên đến chùa nghe giảng; có thể tự đọc kinh, hiểu lời Phật dạy rồi thực hành niệm Phật.

Đi khắp nơi hành hương chưa chắc bằng ngồi yên trong nhà mà chí thành niệm Phật.

Cúng dường những vị tu hành không chân chánh không bằng hiếu kính cha mẹ và siêng năng niệm Phật.

Kết giao với bạn bè thiếu đạo đức không bằng người chất phác nhưng chuyên tâm niệm Phật.

Nói đạo lý cao siêu nhưng thiếu đạo hạnh không bằng người chân thật, giữ giới nghiêm túc và ít phan duyên.

Ham thích chuyện linh ứng, thần thông kỳ lạ dễ lạc vào tà kiến; không bằng người tin sâu nhân quả và chuyên tâm niệm Phật.

Tóm lại:

Người niệm Phật biết giữ lòng ngay thẳng, tránh điều ác, làm điều lành, đó là người thiện.

Người niệm Phật biết nhiếp tâm, dứt tán loạn, giảm vọng nghiệp, đó là đang đi trên con đường thánh thiện.

Đại Sư cũng khuyên:

Những người đã ổn định việc gia đình, con cái yên bề, có nhiều thời gian rảnh, nên đem hết tâm lực tinh tấn tu hành, mỗi ngày niệm từ vài ngàn đến hàng vạn câu Phật hiệu.

Còn những người bận rộn vì công việc và gia đình, tuy ít thời gian, cũng nên tranh thủ mỗi sáng sớm niệm vài mươi hơi, lúc rảnh thì niệm thêm vài trăm câu. Quan trọng là không quên câu Phật hiệu giữa đời sống hằng ngày.

Đại Sư kể lại rằng, khi còn trẻ đi tham học đạo, Ngài nghe danh Biện Dung Thiền Sư đạo hạnh cao sâu nên tìm đến cầu pháp.

Sau nhiều lần thỉnh hỏi, Thiền Sư chỉ dạy rất giản dị:

“Hãy giữ đúng bổn phận của mình.

Đừng tham danh lợi.

Đừng chạy theo duyên bên ngoài.

Phải hiểu sâu nhân quả.

Và một lòng chuyên niệm Phật.”

Nghe xong, nhiều người đi cùng bật cười, cho rằng vượt ngàn dặm đến học mà chỉ nhận được vài lời quá bình thường, ai nói chẳng được.

Nhưng Đại Sư Châu Hoằng lại vô cùng kính phục. Ngài hiểu rằng:

Người thật sự có công phu không dùng lời huyền bí để làm người khác kinh ngạc, mà chỉ đem điều thiết thực nhất để chỉ dạy.

Những lời ấy nghe có vẻ đơn giản, nhưng lại là tinh hoa của cả con đường tu hành.

Bởi vì:

Giữ đúng bổn phận,

Không tham danh lợi,

Không chạy theo ngoại duyên,

Tin sâu nhân quả,

Chuyên tâm niệm Phật,

nói thì dễ, nhưng thực hành trọn vẹn lại vô cùng khó.

Người thích nói lý luận cao siêu thường xem thường những điều này. Nhưng chính những lời giản dị ấy mới là nền tảng chân thật để tu hành giải thoát.

+++

Đại sư Châu Hoằng-Liên Trì (1532-1612), Tổ Thứ 08 Tịnh Độ Tông.Đại sư sống đời giản dị thanh tu, mặc vải thô che thân, một miếng rèm vải thô sử dụng mấy mươi năm được mẹ sư may đến khi qua đời. Hằng ngày tự mình chăm sóc bản thân, về già cũng vậy tự giặt y rửa bình bát không làm phiền nhọc thị giả. 

Xem thêm tại: https://loiphatday.org/phuong-phap-niem-phat-danh-cho-cu-si-tai-gia/

Luật Nhân Quả – Con đường trở về sự bình an

Ai trong chúng ta cũng khao khát một đời sống bình an. Thế nhưng, ta thường rong ruổi tìm kiếm ở bên ngoài quá lâu, mà quên rằng gốc rễ của sự an ổn luôn nằm ngay trong cách ta sống từng ngày.

Khenpo Tsultrim Lodro từng dạy rằng:

“Con đường chuyển hóa nội tâm không nằm ở điều huyền bí, mà ở những phẩm chất rất bình thường nhưng vô cùng sâu sắc.”

Theo lời dạy của Khenpo Tsultrim Lodro, con đường chuyển hóa nội tâm không nằm ở những điều huyền bí, mà được xây dựng từ những phẩm chất rất căn bản:

Giữ giới để không làm tổn hại người khác.

Nhẫn nhịn để không chạy theo cảm xúc bốc đồng.

Tinh tấn để không buông xuôi trước khó khăn.

Thiền định để tâm có nơi an trú.

Và cuối cùng là trí tuệ, ánh sáng giúp ta thấy rõ bản chất của khổ đau và hạnh phúc.

Tu tập không phải để trở nên hoàn hảo, mà là lời nhắc nhẹ nhàng để ta quay về chăm sóc tâm mình đúng cách. Khi tâm được chăm sóc, con đường bình an tự nhiên mở ra.

Giữ giới và sự cần thiết của tự kềm chế

Trong đạo Phật, giữ giới nghĩa là tránh các hành động bất thiện và rèn luyện khả năng kiểm soát hành vi của mình. Trong xã hội, sự tự kềm chế là điều vô cùng cần thiết. Khi con người buông thả bản thân, không tôn trọng người khác, thì bất cứ chuyện gì cũng có thể xảy ra.

Dù ai cũng mong muốn tự do — đặc biệt ở những nơi xem tự do là quyền cơ bản — chúng ta vẫn phải cảnh giác trong cả suy nghĩ lẫn hành động. Hãy thử hình dung một thế giới không có luật pháp hay đạo đức, nơi ai cũng làm theo sở thích của mình, thì sự hỗn loạn sẽ lớn đến mức nào.

Luật nhân quả – nền tảng của đạo đức Phật giáo

Trong Phật giáo, sự tự kềm chế được xây dựng trên nền tảng luật nhân quả và lòng vị tha.

Luật nhân quả tồn tại dù ta có tin hay không. “Gieo gì gặt nấy”, “ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác” là những nguyên tắc không cần tranh luận.

Trong luật pháp thế gian, nếu một người phạm tội nhưng không bị phát hiện thì họ có thể thoát khỏi hình phạt. Nhưng với luật nhân quả, điều đó không thể xảy ra. Mỗi hành động đều tạo ra kết quả tương ứng, và người gây ra hành động ấy sẽ phải nhận lấy hậu quả, dù họ có tin hay không.

Luật pháp do con người tạo ra để ràng buộc con người.

Luật nhân quả là quy luật chi phối tất cả chúng sinh, không chỉ riêng con người. Vì vậy, khi hiểu luật nhân quả, ta sẽ biết cân nhắc hành động của mình, biết điều gì nên làm và điều gì nên tránh.

Hiền – Ác và ứng dụng trong đời sống

Trong câu “ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác”, hiền và ác có thể hiểu rất đơn giản:

Ác là những gì gây hại cho chúng sinh.

Hiền là những gì mang lại lợi ích cho chúng sinh.

Nếu lấy hiền – ác làm tiêu chuẩn đạo đức trong một công ty, điều đó sẽ thúc đẩy sự trung thực giữa quản lý và nhân viên. Nhân viên sẽ làm việc vì mục tiêu chung, có trách nhiệm với xã hội và khách hàng bằng cách cung cấp sản phẩm đúng nhu cầu.

Khi tuân theo luật nhân quả, ta chú trọng hơn đến sự trung thực và tin cậy. Nhờ đó, các mối quan hệ trở nên hài hòa và tạo ra tình huống “hai bên cùng có lợi”. Một công ty biết hành xử có đạo đức, không vì lợi ích riêng mà gây hại cho khách hàng, thì công ty ấy sẽ phát triển bền vững — đó cũng là kết quả của việc hiểu và sống theo luật nhân quả.

HIỂU “CÓ” VÀ “KHÔNG” TRONG TU TẬP – DÀNH CHO NGƯỜI MỚI BẮT ĐẦU

Cách chúng ta nhận thức “hiện hữu” và “không” có thể cho thấy sự tu tập của mình nông hay sâu. Chúng ta cần hiểu điều này để tránh bị kẹt và có thể tiến bộ.

Trước khi đạt được lợi ích thật sự từ sự tu tập, chúng ta thấy các pháp là thật và có tồn tại. Trong trạng thái tâm thông thường này, “cái tôi” vẫn còn bám chặt vào mọi thứ: “thân của tôi”, “nhà của tôi”, “bạn bè của tôi”, v.v.

Sau khi tu tập tốt, ta có thể đạt đến trạng thái định, nơi trong tâm chỉ còn rất ít niệm. Lúc này, cảm giác về cái tôi giảm bớt, và ta có thể cảm thấy như mình đã buông bỏ thế giới và mọi thứ trong đó.

“Tôi đã vứt bỏ hết mọi suy nghĩ.”

“Tôi đang hưởng niềm an lạc của giải thoát.”

“Tôi thấy nhẹ nhàng và tự tại.”

Nhưng trụ vào cảm giác giải thoát và hạnh phúc như vậy chỉ cho thấy rằng nhận thức về “không” của người ấy vẫn là giả, và họ vẫn còn thấy các pháp là thật có.

Khi đạt đến trạng thái chỉ còn một niệm, hay “nhất tâm”, người ta có thể cảm thấy mình hòa làm một với vũ trụ và năng lực của mình là vô hạn. Người ấy cũng cảm thấy lòng thương xót và từ bi lớn lao đối với tất cả chúng sinh. Đây là giai đoạn “song trùng khẳng định”, hay một mức độ hiện hữu sâu hơn. Tuy có cảm giác về cái tôi mở rộng, nhưng đó không phải là cái tôi ích kỷ; đúng hơn, đó là cảm giác về năng lượng và trách nhiệm.

Mức độ năng lực tâm linh tùy thuộc vào sức mạnh của sự tu tập trước đó. Người không có nền tảng tu tập vững chắc vẫn có thể đạt nhất tâm, nhưng sẽ không có cảm giác năng lượng và trách nhiệm mạnh mẽ — khó có thể khởi lên cảm giác như mình là người cứu độ. Vì vậy, những bậc lãnh đạo tôn giáo vĩ đại là điều hiếm hoi trong lịch sử nhân loại.

Ở giai đoạn tiếp theo — vô niệm hay vô tâm — người ta được nói là đang ở trạng thái “song trùng phủ định”, nghĩa là thấy ngay cả cái “không” cũng là không. Nếu một người chấp vào “không” (như ở giai đoạn hai), điều đó được gọi là “không cố chấp” hay “không huyễn”. Nhưng ở giai đoạn vô tâm, người ấy thật sự nhận ra rằng ngay cả cái không này cũng là rỗng không.

Khi đã làm rỗng cái “không”, thì “hữu” lại được hiển lộ, nhưng đó là một sự hiện hữu không dính mắc. Người ấy chắc chắn sẽ không cảm thấy thế giới này vô nghĩa, cũng không trả lời kiểu như: “Ồ, tu hay không tu cũng chẳng quan trọng.”

Thông thường, chúng ta cảm thấy một thứ “hiện hữu” khi ta có cảm xúc mạnh về nó. Nếu “không” cũng dựa trên cảm xúc và tình cảm, thì đó không phải là chân không. Chỉ khi không bị ràng buộc bởi cảm xúc và chấp trước, ta mới thật sự kinh nghiệm các pháp đúng như chúng là — vừa thật sự hiện hữu, vừa thật sự rỗng không.

Đối với hành giả, chỉ khi đạt đến đây mới được xem là bước đầu tiên bước vào cửa Thiền.

Sau đây cũng là một cách hiểu nhẹ nhàng hơn cho bài pháp thoại trên. Khi bước vào con đường tu tập, ai trong chúng ta cũng nghe nói đến “có”, “không”, “vô ngã”, “vô niệm”. Nhưng nếu không hiểu đúng, ta rất dễ bị kẹt — kẹt vào cái “có”, hoặc kẹt vào cái “không”.

1. Giai đoạn đầu: Thấy mọi thứ là thật có

Khi chưa tu, tâm chúng ta luôn bám vào mọi thứ:

“Thân của tôi”

“Nhà của tôi”

“Người thân của tôi”

“Ý kiến của tôi”

Cái “tôi” này rất mạnh. Vì vậy, hễ ai đụng đến là ta khổ.

Đây là trạng thái bình thường của con người, không có gì sai — nhưng nếu muốn giải thoát, ta phải đi xa hơn.

2. Khi tâm lắng xuống: Cảm giác nhẹ nhàng, an lạc

Khi tu tập thiền, niệm ít lại, tâm yên hơn. Lúc này ta có thể cảm thấy:

Nhẹ nhàng

Tự do

Như buông bỏ được thế gian

Nhiều người lầm tưởng đây là “giải thoát”.

Nhưng nếu ta bám vào cảm giác an lạc, thì đó chỉ là cái không giả.

Tâm vẫn còn chấp, chỉ là chấp vào sự dễ chịu.

3. Giai đoạn nhất tâm: Hòa với vũ trụ

Khi công phu sâu hơn, ta có thể đạt đến “nhất tâm”:

Cảm thấy mình hòa với vũ trụ

Tâm từ bi rộng lớn

Cảm giác có năng lượng mạnh mẽ

Muốn giúp đỡ tất cả chúng sinh

Đây là một bước tiến lớn, nhưng cái tôi vẫn còn, chỉ là nó đã mở rộng hơn.

Không phải ai cũng đạt được mức này, vì cần công phu tu tập bền bỉ.

4. Giai đoạn vô niệm: Thấy cả “không” cũng là không

Đây là bước ngoặt quan trọng.

Nếu ta còn chấp vào “không” — như kiểu:

“Không có gì quan trọng”

“Không cần tu cũng được”

“Tất cả đều rỗng không”

Thì đó là không cố chấp, chưa phải chân không.

Khi thật sự vô niệm, ta thấy:

“Không” cũng rỗng không

“Có” cũng không dính mắc

Lúc này, ta sống giữa đời mà tâm không bị lôi kéo.

Không trốn tránh cuộc đời, cũng không bám víu vào nó.

5. Thấy rõ: Các pháp vừa có vừa không

Đây là cửa ngõ thật sự bước vào Thiền.

Ta thấy mọi thứ:

Có: vì chúng đang hiện diện

Không: vì chúng không có tự tính, luôn thay đổi

Không bị cảm xúc chi phối, ta sống tự nhiên, sáng suốt, tự tại.

Cách Tìm Tín Hiệu Giữa Những Nhiễu Loạn

Cuộc sống của chúng ta chứa đầy quá nhiều đầu vào đến mức mọi thứ đôi khi chỉ như một mớ nhiễu loạn — email, tin nhắn, công việc, cuộc họp, tin tức, mạng xã hội và nhiều thứ khác. Chúng ta trở nên quá tải, rồi thường đóng băng hoặc né tránh.

Quá nhiều ưu tiên, quá nhiều thông tin, quá nhiều đầu vào, quá nhiều nhiễu loạn.

Bí quyết là tìm ra tín hiệu giữa tất cả những nhiễu loạn đó.

“Nhiễu” là mọi thứ có vẻ khẩn cấp, hoặc tất cả những gì liên tục đổ vào. Nó khiến chúng ta phản ứng một cách bị động khi cứ chạy theo những thứ đó.

“Tín hiệu” là những điều thực sự quan trọng. Đó là những việc có thể tạo ra thay đổi đáng kể, mang lại tác động bạn mong muốn, và thúc đẩy những điều quan trọng tiến lên theo cách ý nghĩa.

Nếu muốn vượt qua cảm giác quá tải và bớt phản ứng theo bản năng, chúng ta cần giỏi phân biệt đâu là tín hiệu và đâu là nhiễu.

Vậy làm thế nào để phân biệt được tín hiệu giữa những nhiễu loạn ấy?

Hãy cùng xem.

Tiêu Chí Để Nhận Ra Tín Hiệu

Không có câu trả lời tuyệt đối đúng, nhưng đây là một vài cách tôi dùng để tìm tín hiệu giữa vô số nhiễu loạn:

Điều gì sẽ giúp những việc quan trọng nhất của tôi tiến lên?

Điều gì tôi sẽ hối tiếc nếu bỏ qua?

Điều gì cứ liên tục xuất hiện khi tôi tĩnh lặng?

Và điều cuối cùng này là điều tôi đặc biệt khuyên bạn nên thực hành — dành một chút tĩnh lặng mỗi ngày. Đó có thể là thiền hằng ngày, nhưng cũng có thể chỉ đơn giản là dừng lại một hoặc hai phút, nhắm mắt, hít thở chậm và thư giãn. Lắng nghe.

Trong sự tĩnh lặng và yên yên như vậy, tín hiệu trở nên rõ ràng hơn.

Cách Thực Hành

Câu hỏi đầu tiên ở trên (điều gì giúp những việc quan trọng nhất tiến lên) đòi hỏi bạn phải biết điều gì là quan trọng nhất với mình. Vì vậy, tôi khuyên bạn nên dành một khoảng thời gian tĩnh lặng mỗi vài tháng — khoảng một hoặc hai giờ — để nhìn lại và xác định rõ các ưu tiên của mình. Chúng có thể thay đổi theo thời gian, vì thế hãy kiểm tra lại khoảng mỗi 3 tháng.

Sau đó, hãy thực hiện một “buổi kiểm tra tín hiệu” hằng tuần: dành 10 phút vào đầu tuần để tự hỏi điều gì thực sự quan trọng trong tuần này. Hãy viết chúng xuống, và lên lịch nếu có thể.

Tôi cũng rất khuyến khích việc thực hành tĩnh lặng mỗi ngày, vào đầu ngày hoặc cuối ngày (hoặc cả hai!) để giữ cho tín hiệu luôn hiện rõ. Giữa tất cả những nhiễu loạn, điều gì là quan trọng nhất cho hôm nay?

Và trong suốt cả ngày, nếu bạn cảm thấy quá tải hoặc phản ứng theo cảm xúc… hãy dành một khoảnh khắc để làm dịu bản thân, lấy lại sự cân bằng, và tìm lại tín hiệu của mình chỉ bằng một chút tĩnh lặng.

Sự rõ ràng không đến từ việc có thêm thông tin — nó đến khi ta cho phép bản thân thư giãn trong tĩnh

Tác giả: Leo Babauta

Bạn có thể vào trang web của tác giả để đọc nguyên bản tiếng Anh

https://zenhabits.net/signal/

Nghệ thuật uống trà dưói thời nhà Đường

Vào thời nhà Đường, trà đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của người Trung Hoa. Đây cũng là giai đoạn được xem là thời kỳ hoàng kim đầu tiên của trà đạo, khi nghệ thuật uống trà được nâng lên thành một nét tao nhã của giới quý tộc, thi nhân và tăng sĩ. Chính trong thời đại này, Lục Vũ đã viết nên “Trà Kinh” — cuốn sách đầu tiên trên thế giới nói về nghệ thuật thưởng trà, đặt nền móng cho văn hóa trà Á Đông sau này. Những loại trà nổi tiếng thời Đường không chỉ được yêu thích vì hương vị mà còn vì người xưa tin rằng trà có thể thanh lọc thân tâm và nuôi dưỡng tinh thần.

Nổi tiếng nhất thời ấy là trà bánh hay còn gọi là “đoàn trà”. Lá trà sau khi hấp chín sẽ được ép thành bánh tròn để dễ vận chuyển và bảo quản. Khi uống, người ta đem nướng nhẹ rồi nghiền thành bột trước khi nấu cùng nước nóng. Đây là cách uống trà rất phổ biến trong cung đình nhà Đường và cũng là tiền thân của phong cách trà đạo sau này ở Nhật Bản.

Trong số những loại trà danh tiếng, trà Mông Đỉnh ở vùng Tứ Xuyên được xem là một trong những loại trà quý nhất. Người xưa gọi đây là “tiên trà” vì được trồng trên núi cao quanh năm sương phủ. Trà có vị thanh nhẹ, hậu ngọt sâu và thường được tiến cống cho hoàng cung.

Bên cạnh đó còn có trà Cố Chử Tử Duẩn ở Hồ Châu, một loại trà nổi tiếng đến mức triều đình nhà Đường lập hẳn cơ quan chuyên quản lý việc sản xuất để dâng vua. Mỗi mùa xuân, hàng ngàn nhân công được huy động để hái trà trước tiết Thanh Minh vì người thời Đường tin rằng trà hái sớm sẽ giữ được tinh khí tinh khiết nhất của đất trời.

Một loại trà khác được giới thi nhân yêu thích là trà Dương Tiện ở vùng Giang Nam. Trà này nổi tiếng nhờ hương thơm thanh thoát và vị dịu nhẹ, thường xuất hiện trong những buổi đàm đạo thơ ca của các văn nhân mặc khách.

Ngoài các loại trà xanh nguyên bản, người thời Đường cũng bắt đầu kết hợp trà với hương hoa và thảo mộc. Trà hoa nhài, trà hoa cúc hay trà ướp hương quế thường được phụ nữ quý tộc dùng như một thức uống dưỡng nhan và giúp thư giãn tinh thần. Người xưa tin rằng hương hoa thanh tao có thể làm dịu khí huyết và giữ cho tâm hồn nhẹ nhàng hơn.

Điều đặc biệt của trà thời nhà Đường không chỉ nằm ở loại trà, mà còn ở cách thưởng trà. Người ta uống trà trong không gian tĩnh lặng, đôi khi giữa tiếng đàn cổ cầm hay bên cửa sổ nhìn mưa rơi. Một chén trà không đơn giản để giải khát, mà là cơ hội để con người sống chậm lại, lắng tâm và cảm nhận vẻ đẹp mong manh của cuộc đời.

Ngoài việc uống trà, phụ nữ quý tộc thời Đường còn dùng nước trà để rửa mặt. Sau khi trà nguội, họ dùng khăn lụa mềm thấm nước trà lau da nhằm làm sạch bụi phấn và giúp da mịn màng hơn. Một số ghi chép dân gian còn cho rằng nước trà giúp làm dịu vùng da bị nắng và giữ cho làn da có vẻ thanh khiết tự nhiên.

Người xưa cũng rất chú trọng việc kết hợp trà với hoa. Trà hoa nhài, trà hoa cúc hay trà hoa quế được xem là thức uống giúp an thần, ngủ ngon và làm dịu tâm trí. Theo quan niệm Đông phương, dung nhan đẹp không chỉ đến từ bên ngoài mà còn đến từ trạng thái tinh thần bên trong. Một người ít phiền muộn, tâm an và ngủ yên thì sắc diện tự nhiên sẽ nhẹ nhàng, tươi sáng hơn.

Có những mỹ nhân còn dùng bã trà trộn với mật ong hoặc bột ngọc trai để đắp mặt. Họ tin rằng trà giúp hút bớt dầu và làm sạch da, còn mật ong giữ độ mềm mại. Dù ngày nay khó biết hiệu quả đến đâu, nhưng điều đặc biệt là người thời Đường rất chuộng những phương pháp thuận tự nhiên, không quá cầu kỳ hay lệ thuộc vào hương liệu mạnh.

Điều thú vị nhất trong bí quyết dưỡng nhan của mỹ nhân đời Đường có lẽ không nằm hoàn toàn ở trà, mà ở phong thái uống trà. Họ xem việc pha trà như một cách nuôi dưỡng tâm hồn. Khi nước sôi, họ chờ đợi trong tĩnh lặng; khi nâng chén trà, họ uống chậm rãi và cảm nhận hương thơm lan nhẹ trong hơi thở. Người xưa tin rằng tâm bình thì khí hòa, khí hòa thì sắc đẹp mới bền lâu. Vì thế, trà không chỉ dưỡng da mà còn dưỡng tâm.

Có lẽ bởi vậy mà qua hàng nghìn năm, hình ảnh những mỹ nhân đời Đường ngồi bên án trà, giữa hương trầm nhè nhẹ và tiếng đàn xa xa, vẫn luôn gợi lên một vẻ đẹp rất khác — không chỉ đẹp bởi nhan sắc, mà còn đẹp bởi sự tĩnh tại và thanh tao trong tâm hồn. Và một trong số các mỹ nhân này là vào thời nhà Đường, khi Trường An còn là kinh đô phồn hoa bậc nhất thiên hạ, người đời thường truyền tai nhau về nhan sắc của Dương Quý Phi — người đẹp đến mức “hoa phải thẹn, nguyệt phải hờn”. Tương truyền rằng mỗi sớm khi ánh nắng còn đọng trên rèm ngọc, nàng đã ngồi bên án nhỏ trong cung, lặng lẽ nâng chén trà nóng đang tỏa khói mỏng như sương.

Đó không chỉ là thú uống trà của một mỹ nhân chốn hậu cung, mà còn là khoảng lặng hiếm hoi giữa cuộc đời đầy vinh hoa và sóng gió. Các cung nữ thường nói rằng Quý Phi rất yêu trà thanh mà ngày nay gọi là trà dữong nhan gồm có kỷ tử, nấm tuyết ,táo tầu và gừng. Dương quý phi còn thích những loại trà non hái vào đầu xuân, khi lá còn mềm như tơ lụa và hương trà còn mang theo hơi thở của núi rừng. Nước pha trà phải lấy từ dòng suối đầu nguồn, đun bằng lửa nhỏ cho đến khi nước vừa nổi bọt như mắt cua thì mới rót vào chén ngọc.

Có lẽ vì vậy mà suốt hơn một nghìn năm qua, nhắc đến thời nhà Đường người ta không chỉ nhớ đến thơ ca, lụa là hay mỹ nhân, mà còn nhớ đến hương trà thoảng nhẹ giữa những cung điện cổ xưa — nơi một chén trà nhỏ từng được xem là kết tinh của đất trời và nghệ thuật sống thanh tao của con người. Nhưng rồi thời gian vẫn trôi như nước qua cầu. Sắc đẹp từng khiến quân vương say đắm cuối cùng cũng không thắng nổi biến động của lịch sử. Chỉ còn lại những câu chuyện cũ lưu truyền trong dân gian về một mỹ nhân đời Đường ngồi bên khói trà bảng lảng, mái tóc dài buông xuống vai, đôi mắt xa xăm nhìn về khu vườn đầy hoa mẫu đơn đang nở.

Và cho đến hôm nay, mỗi khi nhắc về Dương Quý Phi, người ta không chỉ nhớ đến một giai nhân tuyệt sắc, mà còn nhớ đến hình ảnh một người phụ nữ nâng chén trà giữa cung son, như muốn giữ lại nét thanh xuân mong manh giữa cõi đời vô thường.

Luân hồi – hiểu đơn giản như một người mới học Phật

Bài viết này tôi muốn chia sẻ suy nghĩ của mình khi tìm hiểu về Luân Hồi. Có thể đây là vấn đề mà ai trong chúng ta cũng thắc mắc khi mới tìm hiểu về Phật pháp: “Luân hồi thật sự là gì? Có phải chết rồi thành người, thành thú, hay thành cái gì đó khác?” Sau khi đọc nhiều tài liệu, tôi nhận ra rằng ý nghĩa của hai chữ luân hồi rộng hơn mình tưởng rất nhiều.

Ngày xưa, không chỉ Phật giáo mà nhiều truyền thống tâm linh khác cũng tin rằng mọi thứ trong vũ trụ – từ con người, loài vật cho đến cây cỏ – đều có linh tính và đều chịu sự vận hành của nhân quả. Một tài liệu tôi đọc có câu: “Mọi sinh vật đều có linh hồn… và cũng chịu luân hồi nhân quả.” Nghe vậy, tôi chợt hiểu: hóa ra mình và muôn loài không hề xa lạ.

Con người và loài vật – khác mà giống

Một điều làm tôi suy nghĩ nhiều là quan sát những người xung quanh. Có người hiền lành, nhẹ nhàng như con nai. Có người lanh lợi như khỉ. Có người nóng nảy như cọp. Có người ăn uống, sinh hoạt… giống hệt một loài vật nào đó. Văn bản gốc có nói: “Có người cười như ngựa hí, có người đi như rắn bò…” – nghe thì buồn cười, nhưng thật ra cũng có lý. Theo quan điểm luân hồi, những “tập khí” ấy có thể là dấu vết của nhiều kiếp sống trước. Không phải để phán xét ai, mà để hiểu rằng mỗi người mang theo một hành trang rất dài từ quá khứ.

Tôi cũng đọc câu chuyện về tên sát nhân Jeffrey Dahmer – người giết và ăn thịt 17 người, cùng với một cuốn phim đạt năm giải oscar có tên là Silence of the lamps cũng đều nói đến những chuyện giết người này.  Tài liệu viết: “Mặc dầu là một con người nhưng rõ ràng hắn còn hơn con vật…” Điều này khiến tôi giật mình: hóa ra có những người mang thân người nhưng tâm tính còn thấp hơn cả loài vật hiền lành.

Vì sao người tin luân hồi thường kiêng sát sinh?

Khi hiểu rằng mọi sinh vật đều biết đau, biết sợ, biết khổ – và có thể từng là người thân của mình trong một kiếp nào đó – thì việc giết hại trở nên rất khó. Trong rất nhiều pháp thoại hay tài liệu gốc nói rõ hai lý do:

Sinh vật biết đau khổ, nên giết chúng là tạo nghiệp. Chúng có thể là hậu thân của ai đó, hoặc chính là người quen của mình trong kiếp trước.

Tôi thấy điều này không phải mê tín, mà là một cách sống có lòng trắc ẩn.

Loài vật cũng có tính cách – và đó là nghiệp riêng của chúng.

Cùng là loài chó, nhưng có con trung thành, có con phản chủ, có con hiền, có con dữ. Điều này khiến tôi nghĩ đến câu chuyện cảm động trong tài liệu: con chó ngày nào cũng ra ga đón chủ, dù chủ đã chết. Nó buồn đến mức bỏ ăn rồi chết trên đường đi. Người ta thương quá nên xây mộ cho nó, ghi: “Đây là nơi an nghỉ của con chó trung nghĩa.”

Đọc xong, tôi thấy lòng mình mềm lại. Hóa ra tình thương không chỉ có ở con người.

Luân hồi và thuyết tiến hóa – không hề mâu thuẫn

Darwin nói về tiến hóa theo nghĩa sinh học: phôi của cá, rùa, chim, thú, người… lúc mới hình thành đều giống nhau. Nhưng Darwin không bàn đến phần tâm linh. Còn thuyết luân hồi thì nhìn sâu vào sự tiến hóa của tâm thức – thứ mà khoa học chưa chạm tới. 

Tài liệu viết: “Thuyết tiến hóa chỉ phác họa được rằng con người đã trải qua nhiều giai đoạn… trong khi thuyết luân hồi cho thấy sự chuyển hóa liên quan đến tâm linh và luân lý.”

Tôi thấy hai thuyết này không hề đối nghịch. Một bên nói về thân, một bên nói về tâm. Ghép lại thì bức tranh mới đầy đủ.

Ngay trong đời sống, ta đã đi qua nhiều “cõi”

D.T. Suzuki có một nhận định rất hay: trong một đời người, ta đã trải nghiệm đủ các “cõi” rồi.

Khi hạnh phúc → như cõi trời

Khi đau khổ → như địa ngục

Khi sân hận → như A-tu-la

Khi si mê → như súc sinh

Tài liệu viết: “Khi ta vui vẻ… tương ứng với cõi thiên đàng; khi ta đau khổ… là như rơi vào địa ngục.”

Tôi đọc đến đây thì bật cười: đúng thật, đâu cần đợi chết mới biết thiên đường hay địa ngục. Chúng nằm ngay trong tâm minh. 

Giữa hai kiếp – linh hồn vẫn tiếp tục học

Một tác giả khác nói rằng trung bình mỗi linh hồn tái sinh khoảng 250 năm một lần. Trong thời gian đó, linh hồn “nhìn lại kiếp sống đã qua và chọn lựa cho lần tái sinh kế tiếp”. Nghe như một hành trình học tập dài vô tận.

Jean Francis Crolart kết luận rất rõ:

“Kiếp sống hiện nay tùy thuộc nhiều kiếp trước, nhưng chính kiếp hiện tại đặt nền tảng cho kiếp tương lai.”

Tôi đọc câu này mà thấy lòng nhẹ nhàng hơn. Hóa ra mình không bị trói buộc bởi quá khứ. Mình có thể gieo lại từ hôm nay và có khi mình làm điều gì không hay thì cũng còn kịp để sửa đổi.

Sau khi đọc hết những tài liệu này, tôi không còn nhìn luân hồi như một chuyện huyền bí nữa. Tôi thấy nó giống như một cách nhìn đời:

Mọi thứ đều có liên hệ với nhau.

Mỗi hành động đều để lại dấu vết.

Mỗi người đều đang học bài học của riêng mình.

Và ai cũng có cơ hội tiến hóa, dù chậm hay nhanh.

Hiểu vậy, tôi thấy mình nên tránh xa những sự việc khiến cho mình không vui  tôi đang tập để có thể  dễ thương hơn với người khác--có thể phải tập tha thứ nhiều hơn nữa. Vì biết đâu, họ cũng đang vật lộn với những nghiệp cũ mà mình không thấy được. Và khi viết đến đây, tôi mới chợt nhận ra: Luân hồi không phải chuyện của kiếp khác-mà là chuyện chúng ta đang trải nghiệm ngay trong đời sống này.

Phật Tánh và Vô Minh

Phật tánh vốn thanh tịnh và không thay đổi. Tuy nhiên, chúng ta có thể đặt câu hỏi: nếu chúng sinh vốn là Phật, vậy tại sao chúng ta lại trở nên ô nhiễm và rơi vào vô minh?

Khi nói rằng chúng sinh vốn là Phật, chúng ta đang nói đến một nguyên lý phổ quát rằng mọi người đều có khả năng khám phá Phật tánh sẵn có nơi mình. Chúng ta thường nghe câu: “Ai cũng có thể trở thành Tổng thống Hoa Kỳ.” Điều đó có nghĩa là bất kỳ công dân sinh ra tại Hoa Kỳ đều có tiềm năng trở thành tổng thống. Nhưng điều đó không có nghĩa là ai cũng đang là tổng thống. Tương tự như vậy, mọi chúng sinh đều có khả năng thành Phật, nhưng không phải mọi chúng sinh đều đã giác ngộ.

Vậy chúng sinh xuất hiện từ đâu ngay từ đầu?

Cho đến nay, chưa có tôn giáo hay triết học nào trả lời câu hỏi này khiến tất cả mọi người đều thỏa mãn. Dĩ nhiên sẽ rất tốt nếu chúng ta bắt đầu như những vị Phật và không phải chịu phiền não. Nhưng Phật giáo không đi sâu vào câu hỏi về nguồn gốc ấy, mà chỉ nói rằng không có một thời điểm cố định nào mà chúng sinh được tạo ra.

Nếu nói rằng Thượng Đế tạo ra chúng sinh, thì lại phát sinh thêm nhiều câu hỏi khác: Tại sao Ngài tạo ra thiên đường và địa ngục? Tại sao Ngài tạo ra khổ đau? Tại sao chúng sinh làm điều ác?

Phật giáo không cố trả lời những câu hỏi đó. Phật giáo chỉ cố gắng trả lời một điều: tại sao chúng sinh đau khổ, và làm sao để chấm dứt khổ đau.

Trong một bài kinh, Đức Phật kể câu chuyện về một người bị trúng tên độc. Người này bắt đầu đặt ra đủ loại câu hỏi: ai bắn mũi tên ấy, chất độc là gì, người bắn thuộc dòng dõi nào… Đức Phật nói rằng điều khôn ngoan hơn là hãy nhổ mũi tên ra và chữa trị vết thương, thay vì mãi truy tìm những câu hỏi như vậy.

Tương tự, Phật giáo cố gắng chữa căn bệnh khổ đau, chứ không chỉ để trả lời những câu hỏi triết học.

Còn lý do vì sao hiện nay chúng ta không có sự thanh tịnh của một vị Phật là bởi qua vô số đời sống, chúng ta đã tích lũy nghiệp, nghi ngờ và phiền não, khiến tâm bị che phủ bởi vô minh — hay trong tiếng Phạn gọi là avidya. Chính sự vô minh này làm chúng ta không nhận ra được Phật tánh nguyên sơ của mình.

Vậy vô minh là gì?

Phật giáo xem mọi hiện tượng đều tồn tại trong không gian và thời gian, đều vô thường và luôn thay đổi. Những đặc tính này liên hệ chặt chẽ với nhau. Chẳng hạn, một sự chuyển động trong không gian phải diễn ra theo thời gian, và cả hai điều kiện ấy đều tạo nên sự thay đổi trong môi trường vật chất cũng như tâm lý của chúng ta.

Ngược lại, cái gì mang tính phổ quát và vĩnh hằng thì không thay đổi. Nó không thể tồn tại “ở đây” mà không tồn tại “ở kia”.

Vì vậy, khi nói chúng sinh vốn là Phật, chúng ta đang nói đến Phật tánh bất biến của họ, chứ không phải những phiền não tạm thời, cục bộ và luôn thay đổi đang biểu hiện thành kinh nghiệm sống.

Hãy dùng ví dụ về không gian: không gian vốn không thay đổi, nhưng khi bị chứa trong một vật chứa — tròn hay vuông, lớn hay nhỏ — thì không gian dường như mang hình dạng của vật chứa ấy. Nó có vẻ trở thành tròn hay vuông, lớn hay nhỏ. Nhưng thật ra bản thân không gian không hề thay đổi; nó chỉ tạm thời mang dáng vẻ của vật chứa mà thôi.

Tương tự như vậy, khi tâm phàm phu phản ứng với các kích thích từ môi trường, nội dung của tâm thay đổi theo và từ đó phiền não có cơ hội sinh khởi. Đó chính là avidya — một trạng thái tâm luôn biến đổi từng sát-na và không nhận ra bản chất thật của các hiện tượng.

Vô minh đã hiện hữu từ vô thủy, khiến chúng sinh tiếp tục trôi lăn trong vòng sinh tử. Nhưng bản thân vô minh không phải là vĩnh cửu, phổ quát hay bất biến. Nó là một hiện tượng của không gian và thời gian, luôn luôn biến động.

Khi chúng ta dùng sự tu tập để đưa tâm về trạng thái bất động, thì avidya — dưới hình thức tham lam, sân hận và si mê — sẽ không còn cơ hội sinh khởi. Trong trạng thái ấy, Phật tánh bất biến của chúng ta mới có cơ hội hiển lộ.

Khi tâm không còn bị kích động hay lôi kéo bởi môi trường, vô minh không còn hiện hữu đối với chúng ta nữa. Chỉ còn lại Phật tánh.

Chừng nào chúng ta chưa hoàn toàn đoạn trừ vô minh, chúng ta vẫn còn phân biệt và còn dùng cái tâm bị giới hạn bởi avidya để cố chứa đựng cái vốn không giới hạn.

Khi vô minh và những “vật chứa” của nó bị loại bỏ, chỉ còn lại Phật tánh phổ quát và bất biến — còn gọi là Như Lai (tathagata).

Ngược lại, vô minh không có sự tồn tại nguyên thủy. Nó chỉ tồn tại do điều kiện mà có. Nếu nó thật sự có tự tánh, thì nó đã không luôn ở trong trạng thái thay đổi liên tục.

Trong các kinh điển, người ta thường dùng hình ảnh nước và sóng để minh họa điều này.

Khi không có gió, mặt nước phẳng lặng và yên tĩnh. Nhưng khi gió thổi, sóng xuất hiện. Sóng cũng chính là nước, nhưng ban đầu sóng không hề tồn tại.

Cũng vậy, vô minh vốn không hiện hữu từ đầu, cho đến khi bị “gió nghiệp” của mỗi cá nhân thổi động lên.

Trong ví dụ này, nước tượng trưng cho Như Lai thường hằng; còn sóng tượng trưng cho vô minh.

Nước có thể tồn tại mà không cần sóng, nhưng sóng thì phải nương vào nước mới có thể tồn tại.

Như đã nói trước đó, khi nói chúng sinh vốn là Phật, chúng ta đang nói trên phương diện nguyên lý và tiềm năng.

Nếu nói Đức Phật Thích Ca là Phật, và Ngài đã nhập diệt cách đây hơn hai ngàn năm trăm năm, thì chúng ta đang nói đến vị Phật lịch sử — người đã mang hình tướng của vô minh để giáo hóa chúng sinh.

Còn vị Phật chân thật — Như Lai — thì vĩnh hằng. Ngài chưa từng đến, cũng chưa từng đi.

Đức Phật thị hiện thân người để có thể nói chuyện ở cấp độ của chúng sinh. Vì hoàn toàn thoát khỏi avidya, Đức Phật chỉ phản chiếu lại vô minh của chúng sinh mà thôi.

Để đạt đến cái phổ quát, vĩnh hằng và bất biến ấy, cần có rất nhiều niềm tin và sự tu tập.

Dựa trên niềm tin, người ta có thể nói rằng mình đã gặp Phật. Điều này cũng đúng khi ta đạt được một số lợi ích từ sự thực hành.

Tuy nhiên, đa số khi nói như vậy chỉ mới hiểu bằng trí năng về ý nghĩa của việc “gặp Phật”.

Nếu niềm tin tâm linh của bạn chưa đủ mạnh, bạn sẽ khó trực tiếp trải nghiệm được Phật tánh.

Phần lớn Phật tử tìm kiếm đời sống tâm linh, nhưng không nhất thiết muốn thấy Phật.

Những ai chỉ tìm sự hiểu biết sẽ chỉ thấy Phật như ánh sáng hay âm thanh. Nhưng những ai có niềm tin sâu sắc thì chắc chắn sẽ thấy Phật.

(Từ Chan Newsletter No.21, tháng 5 năm 1982)

Tiểu sử của Master Sheng Yen

Sheng Yen (22 tháng 1 năm 1931 – 3 tháng 2 năm 2009) là một tu sĩ Phật giáo, học giả tôn giáo và nhà văn người Đài Loan. Ông là một trong những giáo viên chính thống của Phật giáo Chan. Ông là người thừa kế pháp thế hệ thứ 57 của Linji Yixuan ở trường Linji (tiếng Nhật: Rinzai) và là người thừa kế pháp thế hệ thứ ba của Hsu Yun. Trong dòng truyền thừa Cao Đông (tiếng Nhật: Sōtō), Sheng Yen là người thừa kế Pháp đời thứ 52 của Dongshan Liangjie (807-869), và là người thừa kế Pháp trực tiếp của Dongchu (1908–1977).

Sheng Yen là người sáng lập Dharma Drum Mountain, một tổ chức Phật giáo có trụ sở tại Đài Loan. Trong thời gian ở Đài Loan, Sheng Yen nổi tiếng là một vị thầy Phật giáo tiến bộ, người tìm cách truyền bá Phật giáo trong một thế giới hiện đại và chịu ảnh hưởng của phương Tây. Tại Đài Loan, ông là một trong bốn bậc thầy Phật giáo hiện đại nổi bật, cùng với Hsing Yun, Cheng Yen và Wei Chueh, thường được gọi là "Tứ Thiên Vương" của Phật giáo Đài Loan. Năm 2000, ông là một trong những diễn giả chính tại Hội nghị Thượng đỉnh Hòa bình Thế giới Thiên niên kỷ của các nhà lãnh đạo tôn giáo và tinh thần được tổ chức tại Liên Hợp Quốc.

Hãy tử tế với chính mình trứơc

 Có những ngày chúng ta thấy mình rất mệt. Không phải mệt vì làm quá nhiều việc, mà là mệt trong lòng. Một kiểu mệt không dễ nói thành lời. Ngồi giữa mọi người mà vẫn thấy trống rỗng. Làm mọi thứ vẫn bình thường nhưng trong tâm cứ nặng xuống như có một đám mây xám phủ ngang qua.

Và lạ nhất là, những lúc yếu lòng như vậy, người đầu tiên quay sang trách mình… lại chính là mình. Ban sẽ trách mình trách bản thân sao không mạnh mẽ hơn.

Trách mình sao cứ suy nghĩ nhiều. Trách mình sao chưa đủ giỏi, chưa đủ tốt, chưa đủ bình an như người khác. Có khi chỉ vì một chuyện nhỏ thôi, mình cũng âm thầm mang bản thân ra xét xử.

Thiền sư Ajahn Brahm thường nhắc một câu rất dịu dàng: “Hãy tử tế với chính mình trước.”

Nghe thì đơn giản, nhưng lại là điều khó nhất.

Vì chúng ta thường dễ bao dung với người khác hơn với chính mình. Người khác sai, ta còn hiểu được. Người khác mệt, ta còn biết an ủi. Nhưng đến khi chính mình yếu đuối một chút, ta lại không cho phép.

Bản ngã — hay tâm lý rất người — luôn muốn mình phải mạnh, phải giỏi, phải bình tĩnh, phải hoàn hảo.

Trong khi sự thật là… ta cũng chỉ là một con người đang học cách đi qua cuộc đời này.

Ajahn Brahm từng nói:

“Tâm không thể chữa lành nếu nó cứ bị đánh đập mỗi ngày.”  

Nghe vừa buồn cười, vừa rất đúng với con người. Ngài nói giống như bị thương mà cứ lấy tay ấn vào vết thương rồi hỏi,“Sao chưa lành?”

Nhiều người nghĩ tu tập là phải nghiêm khắc với bản thân. Nhưng đôi khi, điều tâm cần nhất không phải là thêm áp lực, mà là một chút dịu dàng với bản thân-một hơi thở chậm, một giấc ngủ đủ hoặc một buổi chiều ngồi yên uống trà mà không cảm thấy tội lỗi vì mình đang nghỉ ngơi.

Đôi khi trong đời, bạn sẽ gặp những va chạm nhỏ: một hiểu lầm, một khác biệt trong cách nghĩ, hay chỉ đơn giản là một ngày tâm mình mệt mỏi. Và rồi bạn phải đi qua một chu kỳ rất người: nhìn lại xem trong lòng mình đang có những gì.

Cảm xúc đầu tiên thường là giận. Rồi nó lắng xuống thành buồn. Rồi thành thất vọng.

Ajahn Brahm nói rằng: đừng sợ những cảm xúc ấy. Chúng không phải dấu hiệu của yếu đuối, mà là dấu hiệu của một người đang biết quay về nhìn chính mình.

Và khi bạn để cho những “cơn sốt cảm xúc” ấy đi qua, không chống, không đè nén… bạn sẽ thấy tâm mình bắt đầu yên lại. Rồi một cảm xúc cuối cùng, rất đẹp, rất khó, sẽ xuất hiện: lòng từ bi. Nghĩa là bạn bắt đầu học cách tha thứ cho những người đã vô tình khiến bạn đau.

Có những ngày tâm mình giống như một ly nước bị khuấy liên tục. Càng cố bắt nó yên, mình lại càng khuấy mạnh hơn bằng sự lo lắng, trách móc và thất vọng về bản thân.

Hãy tự nói với mình:

“Không sao đâu. Mình đã cố gắng nhiều rồi.”

Vì khi mình thôi đánh nhau với chính mình, tâm bắt đầu thanh thản.

Và lạ lắm… Khi biết thương mình đúng cách, mình lại dễ thương người khác hơn.

Người trong lòng đầy gai nhọn thì khó trao đi bình an. Nhưng người hiểu nỗi đau của chính mình sẽ dễ hiểu nỗi đau của người khác.

Cho nên lòng từ không bắt đầu từ việc cứu cả thế giới.

Nó bắt đầu từ khoảnh khắc bạn ngồi xuống, thở một hơi thật nhẹ, và dịu dàng ở bên chính mình hôm nay.

Ajahn Brahm hay nói rằng:

“Khi tâm bạn đang rối, đừng cố làm anh hùng. Hãy làm… một tách trà.”  

Vì chỉ khi mình dừng lại, mình mới thấy được điều gì đang thật sự diễn ra bên trong. Những cảm xúc mạnh không phải kẻ thù.

Chúng chỉ là những vị khách ồn ào ghé thăm rồi đi.

Bạn không cần đuổi họ, cũng không cần pha trà mời họ ở lại lâu.

Và khi cơn bão ấy qua rồi, bạn sẽ cảm nhận một điều kỳ lạ đó chính là tâm bạn bình yên hơn, và… dễ thương hơn.

Từ bi không phải chuyện lớn lao.

Nó chỉ là khoảnh khắc bạn mỉm cười với chính mình và nói:

“Không sao đâu. Mình cũng chỉ là con người.”

Và chính từ chỗ hiền lành đó, bạn mới thật sự có thể hiền lành với người khác.

Hạnh Phúc Không Phải Để Đi Tìm, Mà Để Tự Tạo

Có những điều con người chỉ thật sự hiểu ra sau rất nhiều va chạm trong cuộc đời. Không phải từ sách vở, cũng không hẳn từ lời khuyên của ai, mà từ những lần thất vọng, những lúc cô đơn, hay những đêm nằm im lặng và tự hỏi mình rằng: “Rốt cuộc, hạnh phúc nằm ở đâu?”

Từ nhỏ chúng ta đã quen tin rằng hạnh phúc là một điều gì đó nằm ở phía trước. Ta nghĩ rằng chỉ cần đạt được thêm một điều gì đó, có thêm một người nào đó, thay đổi thêm một hoàn cảnh nào đó, cuộc đời mình rồi sẽ bình an hơn và vui hơn. Vì vậy mà con người cứ bước đi với tâm thế của một kẻ đi tìm. Ta tìm tình yêu, tìm sự công nhận, tìm thành công, tìm cảm giác an toàn, tìm một nơi để thuộc về.

Nhưng càng đi nhiều, con người lại càng mệt. Bởi vì những điều ta tưởng sẽ mang đến hạnh phúc thường chỉ ở lại rất ngắn. Niềm vui nào rồi cũng qua đi. Thành công hôm nay có thể trở thành áp lực ngày mai. Một người từng khiến ta hạnh phúc đôi khi cũng có thể trở thành nguyên nhân của những tổn thương sâu nhất. Và cứ như vậy, con người lại tiếp tục đi tìm thêm một điều khác, như thể hạnh phúc luôn ở đâu đó ngoài tầm với của mình.

Cho đến một ngày, sau một biến cố hoặc chỉ trong một buổi chiều rất yên, ta chợt hiểu ra một điều đơn giản: hạnh phúc không phải là thứ để đi tìm, mà là thứ mình phải tự tạo ra từ bên trong.

Sự hiểu ra ấy không ồn ào, không dramatic như trong phim ảnh. Nó đến rất nhẹ. Nhưng một khi đã hiểu, con người bỗng thấy lòng mình dịu lại. Ta nhận ra rằng bấy lâu nay mình đã đi quá xa để tìm kiếm thứ vốn nằm ngay trong cách mình sống mỗi ngày. Hạnh phúc đôi khi chỉ là được thở chậm lại, được ăn một bữa cơm trong bình an, được ngủ một giấc không còn quá nhiều lo nghĩ, được nhìn trời xanh mà lòng không còn nặng nề.

Khi hiểu rằng hạnh phúc không nằm hoàn toàn ở bên ngoài, tâm lý con người cũng bắt đầu thay đổi. Ta không còn đặt quá nhiều kỳ vọng vào người khác. Không còn nghĩ rằng phải có thêm điều này hay đạt được điều kia thì mình mới xứng đáng vui. Ta thôi so sánh cuộc đời mình với cuộc đời người khác, bởi mỗi người đều có những nỗi niềm riêng mà bên ngoài không thể nhìn thấy được.

Thay vào đó, ta bắt đầu học cách trân trọng những điều nhỏ bé hơn. Ta biết nghỉ ngơi khi mệt, biết chăm sóc cảm xúc của mình, biết từ chối những điều khiến tâm mình kiệt sức. Ta học cách tự tạo niềm vui từ những điều bình thường nhất. Một buổi sáng yên tĩnh. Một tách trà nóng. Một cuộc trò chuyện chân thành. Một ngày sống mà lòng không phải gồng lên để trở thành ai khác.

Nhiều người nghĩ rằng sống cho bản thân là ích kỷ, nhưng thật ra một người biết chăm sóc đời sống nội tâm của mình thường lại là người dễ thương và dễ bao dung hơn. Khi bên trong đủ đầy, con người sẽ bớt đòi hỏi người khác phải lấp đầy những khoảng trống trong mình. Họ không cần ai phải làm cho họ hạnh phúc, bởi họ đã biết cách giữ cho tâm mình được bình an. Và vì vậy, họ cũng ít làm khổ người khác hơn.

Thật ra hạnh phúc chưa bao giờ là một đỉnh núi để chinh phục. Nó nằm trong từng bước chân, từng hơi thở và trong cách ta nhìn cuộc đời. Có khi hạnh phúc không phải là “có thêm”, mà là “bớt lại” — bớt mong cầu, bớt hơn thua, bớt so sánh, bớt tự làm khó chính mình.

Khi bớt đi được những điều ấy, con người bỗng nhận ra rằng mình không thiếu nhiều như mình từng nghĩ. Và cảm giác đủ đầy đôi khi lại xuất hiện vào những lúc giản dị nhất.

Có lẽ bình an thật sự không đến từ việc cuộc đời hết sóng gió, mà đến từ việc bên trong ta đã có một nơi để trở về. Một nơi không cần cố gắng chứng minh điều gì. Một nơi mà ta có thể thở nhẹ, sống chậm và chấp nhận chính mình như mình đang là.

Một nơi mang tên: chính mình.

“Chúa và Phật là hai anh em” — Living Buddha, Living Christ "

Tựa đề bài viết này cũng là tựa để quyển sách và là một trong những tác phẩm nổi tiếng của Thích Nhất Hạnh, nơi Thầy không cố gắng so sánh để phân định tôn giáo nào cao hơn, đúng hơn, mà muốn mở ra một cái nhìn sâu sắc hơn về bản chất của đời sống tâm linh. Qua cuốn sách này, Thầy cho thấy rằng giữa Phật giáo và Kitô giáo tuy khác nhau về ngôn ngữ, hình ảnh và truyền thống, nhưng ở chiều sâu, cả hai đều gặp nhau ở tình thương, sự hiểu biết và khả năng chữa lành khổ đau cho con người.

Từ hàng trăm năm nay, con người luôn có xu hướng dựng lên những ranh giới vô hình giữa các tôn giáo. Người ta tranh luận ai đúng ai sai, ai nắm giữ chân lý tuyệt đối, rồi từ đó sinh ra chia rẽ. Nhưng nếu lắng lòng đủ lâu để nhìn sâu vào những lời dạy của Đức Phật và Chúa Jesus, ta sẽ nhận ra rằng cả hai chưa bao giờ dạy con người phải thù ghét nhau. Một bên gọi là từ bi, một bên gọi là bác ái; một bên dạy buông bỏ khổ đau, một bên dạy tình yêu thương và sự cứu rỗi. Dù cách diễn đạt khác nhau, cả hai đều đang cố gắng chữa lành những tổn thương sâu kín trong tâm hồn con người.

Thiền sư Nhất Hạnh giải thích rằng Đức Phật rời bỏ cung vàng điện ngọc để đi tìm con đường giải thoát cho chúng sinh, còn Chúa Jesus chấp nhận đau đớn trên cây thập giá để nói với nhân loại rằng tình yêu thương còn mạnh hơn hận thù. Hai con đường ấy không hoàn toàn giống nhau, nhưng đều gặp nhau ở một điểm chung: mong con người biết sống hiền lành hơn, biết yêu thương hơn và bớt làm khổ nhau hơn. Chính vì vậy Thầy mới đặt tên cho cuốn sách là “Chúa và Phật là hai anh em” — không phải anh em huyết thống, mà là anh em trong lý tưởng cứu khổ cho con người.

Trong sách, Thầy kể rằng khi còn là một vị sư trẻ, Thầy có cơ hội tiếp xúc với nhiều người Kitô hữu và nhận ra ở họ có rất nhiều tình thương cùng sự hiến dâng chân thành. Khi họ cầu nguyện bằng tất cả trái tim, họ tiếp xúc được với nguồn năng lượng mà họ gọi là Thánh Linh. Còn trong Phật giáo, khi người Phật tử thở trong chánh niệm, họ tiếp xúc được với năng lượng tỉnh thức của Bụt. Nếu nhìn sâu, Thánh Linh và chánh niệm không hề xa nhau, bởi cả hai đều giúp con người trở về với giây phút hiện tại, trở về với sự sống nhiệm mầu đang có mặt trong từng hơi thở và từng bước chân.

Thiền sư Nhất Hạnh nhấn mạnh rằng Bụt không chỉ là một ý niệm và Chúa cũng không chỉ là một ý niệm. Cả hai đều là nguồn năng lượng của hiểu biết và tình thương. Khi ta biết thở thật sâu và thở ra thật nhẹ, biết ý thức mình đang còn sống, biết mỉm cười với hiện tại, thì Bụt đang có mặt trong ta. Và khi ta biết tha thứ, biết mở lòng để yêu thương như lời Chúa dạy, thì Chúa cũng đang có mặt trong ta. Vì thế, điều quan trọng không nằm ở việc ta thuộc tôn giáo nào, mà nằm ở cách ta sống mỗi ngày có đủ tỉnh thức và yêu thương hay không.

Cuốn sách cũng nói nhiều đến tinh thần “liên hữu” — rằng không có gì tồn tại riêng biệt một mình. Một bông hoa cần ánh mặt trời, cần mưa, cần đất và cần người chăm sóc để có thể nở hoa. Con người cũng vậy, cần tình thương, sự tha thứ và hiểu biết để trưởng thành. Nếu nhìn sâu vào tính liên kết ấy, ta sẽ thấy Phật giáo và Kitô giáo không phải là hai dòng sông đối nghịch, mà giống như hai dòng nước cùng chảy về một biển lớn của tình thương và sự tỉnh thức.

Thông điệp lớn nhất mà Thiền sư Nhất Hạnh muốn gửi gắm qua “Chúa và Phật là hai anh em” có lẽ rất giản dị: chúng ta không cần phải chọn giữa Bụt và Chúa, mà chỉ cần chọn tình thương, chọn sự hiểu biết và chọn cách sống tỉnh thức. Điều này cũng chính là thông điệp mà Đức Đạt Lai lạt Ma truyền tải. Khi ta nhìn người khác bằng con mắt hiểu biết, ta sẽ thấy người Kitô hữu cũng đang đi tìm bình an như người Phật tử; tất cả chúng ta đều đang học cách vượt qua khổ đau để trở về với phần tốt đẹp nhất trong chính mình. Và khi hiểu được điều ấy, con người sẽ không còn muốn tranh luận ai đúng ai sai nữa, mà chỉ muốn sống tử tế hơn và mỉm cười với nhau như những người anh em trên cùng một con đường tâm linh.

Thiên Lan

Các bạn có thể tìm đọc quyển sách rất giá trị này trên các nền tảng trực tuyến hoặc vào trang thư viện Làng Mai

Giây phút suy ngẫm để nhớ về Thích Nhất Hạnh

Tôi là người rất kính trọng Thầy Nhất Hạnh, bởi Thầy là một trong những người đã góp công lớn đưa đạo Bụt đến với phương Tây bằng một ngôn ngữ giản dị, dễ hiểu và dễ thực tập. Hàng trăm ngàn đệ tử xuất gia và tại gia trên khắp thế giới đã tìm thấy nơi Thầy một con đường tu học nhẹ nhàng nhưng sâu sắc.

Trong khi nhiều người đang mất phương hướng giữa những phức tạp của cuộc sống hiện đại và bị choáng ngợp bởi vô số lựa chọn của xã hội tiêu thụ, các khóa tu do Thầy hướng dẫn đã mở ra cho con người một cách sống khác — đơn giản hơn, chậm lại hơn, nhưng đầy tỉnh thức.

Nếu có duyên tu tập tại Làng Mai, Làng Hồng hay Tu viện Lộc Uyển, nhiều người sau khóa tu đã cảm thấy mình như trở thành một con người khác. Thầy thường hướng dẫn đại chúng thực tập “tắt chiếc đài phát thanh” luôn phát ra những suy nghĩ và lo âu không dứt trong tâm mình, để quay về với hơi thở ý thức, với từng bước chân an trú và với giây phút hiện tại.

Thầy chỉ ra rằng thay vì mãi đi tìm câu trả lời cho cuộc đời bằng những suy tưởng triết học hay những trải nghiệm cao siêu, ta có thể chạm tới hạnh phúc thật sự ngay trong những điều rất bình thường của đời sống hằng ngày — những điều mà lâu nay ta thường vô tình quên mất.

Chẳng hạn như trái tim của ta vẫn âm thầm làm việc suốt ngày đêm để duy trì sự sống, nhưng mấy khi ta thật sự dừng lại để biết ơn trái tim ấy?

Thầy từng chia sẻ rằng chỉ cần định tâm vào một việc rất nhỏ, như ăn một củ cà rốt, ta cũng có thể thấy được những chân lý sâu xa của sự sống. Khi tâm đủ lắng, ta sẽ thấy củ cà rốt ấy không thể tồn tại riêng lẻ. Trong đó có mặt của đất, của mưa, của ánh nắng mặt trời và của cả vũ trụ.

“ Nếu bạn thực sự tiếp xúc với một miếng cà rốt, bạn sẽ tiếp xúc được với đất, với mưa, với ánh nắng mặt trời,” Thầy nói. “Bạn cũng đồng thời tiếp xúc được với đất Mẹ. Ăn như thế, bạn cảm thấy mình đang thực sự tiếp xúc với sự sống, với gốc rễ của mình. Và đó là thiền quán. Nếu ta nhai mỗi miếng thức ăn theo cách đó, ta sẽ phát khởi tâm niệm biết ơn. Và chừng nào còn biết ơn, chừng đó ta còn hạnh phúc.”

Dù đã thực tập thiền quán hơn bảy mươi năm, Thầy vẫn luôn cho rằng mình còn rất nhiều điều để học hỏi. Thầy thường nhắc đến bốn tâm vô lượng trong đạo Bụt: từ, bi, hỷ và xả. “Vô lượng” nghĩa là không có giới hạn, không thể đo lường được.

Thầy cũng nói rằng nhiều người xem Bụt là một con người toàn hảo, nhưng đó là vì lòng thương kính của con người. Thật ra, chúng ta không cần phải trở nên hoàn hảo. Chỉ cần mỗi ngày có thêm một chút hiểu biết, thêm một chút bình an và thương yêu, như vậy đã là quý lắm rồi.

Vì thế, Thầy vẫn tiếp tục thực tập mỗi ngày và luôn có những cái thấy sâu sắc hơn về cuộc đời.

“Sự thực tập không có giới hạn,” Thầy nói. “Và điều đó cũng đúng với loài người chúng ta. Chúng ta có thể tiếp tục học hỏi từ thế hệ này sang thế hệ khác. Bây giờ là lúc con người cần học cách thương yêu mà không kỳ thị, bởi vì chúng ta đã có đủ thông minh, nhưng vẫn chưa có đủ tình thương.”

Thầy cũng nhắc rằng bình an thật sự chỉ có mặt khi ta chọc thủng được bức màn của sinh và diệt để chạm tới thế giới bản môn — thế giới của không sinh, không diệt. Khi hiểu được điều đó, con người sẽ bớt sợ hãi hơn trước mất mát và vô thường, để có thể sống sâu sắc hơn trong từng phút giây của hiện tại.

Thiên Lan

Các bạn có thể tìm đọc thêm trong thư viện Làng Mai qua những bài thuyết giảng hoặc các buổi phỏng vấn với những nhà báo nổi tiếng. Tôi đặc biệt thích những lời Thầy Nhất Hạnh đã nói với các đệ tử ở chùa Từ Hiếu khi biết họ xây bảo tháp để đựng tro cốt của Thầy:

“Nếu đã lỡ xây rồi thì phải ghi lên trước tháp mấy chữ: Trong này không có gì. Thầy không nằm trong tháp ấy đâu.  

Nếu người ta vẫn chưa hiểu thì ghi thêm một câu nữa: Ngoài kia cũng không có gì.  

Và nếu vẫn còn chưa hiểu thì ghi thêm câu chót: Nếu có gì thì nó có trong bước chân và hơi thở của bạn.”

Thực tập lòng biết ơn dưới góc nhìn Phật giáo

 Tri ân, chánh niệm và hỷ tâm như một phương thuốc cho bất an

Những nghiên cứu hiện đại nói rằng thực hành lòng biết ơn có thể làm dịu lo âu, ổn định cảm xúc và thay đổi phản ứng của não bộ trước căng thẳng. Điều này tuy mới trong ngôn ngữ khoa học, nhưng trong tinh thần Phật giáo, không phải là điều xa lạ.

Đức Phật từ lâu đã dạy về tri ân, chánh niệm, và hỷ tâm như những phẩm chất nuôi dưỡng bình an nội tâm.

1. Tri ân giúp tâm rời thiếu thốn để trở về đủ đầy

Khổ đau nhiều khi không chỉ đến từ hoàn cảnh, mà còn từ tâm luôn thấy mình thiếu, mình mất, mình không được như ý.

Thực tập biết ơn là chuyển hướng nhìn:

Thay vì chỉ thấy điều chưa có, ta thấy điều đang có.

Thay vì chỉ nhớ những tổn thương, ta nhớ những ân nghĩa.

Trong Phật giáo, tri ân không chỉ là biết ơn người giúp mình, mà còn thấy mình đang thọ nhận vô số duyên lành:

còn hơi thở để sống

còn thân người để tu học

còn người thương để quan tâm

còn cơ hội để sửa mình

Cái thấy ấy làm tâm nhe lại và bớt bất mãn.

2. Chánh niệm giúp tâm thoát vòng lo âu

Lo âu thường sống bằng tưởng tượng về tương lai hoặc tiếc nuối quá khứ.

Chánh niệm đưa tâm về hiện tại.

Khi trước khi ngủ ta dừng lại vài phút nhớ ba điều đáng biết ơn trong ngày — một bữa cơm, một lời tử tế, một buổi chiều yên — đó không chỉ là bài tập tâm lý; đó là một hình thức chánh niệm.

Ta đang tập nhận diện thiện pháp thay vì chỉ chạy theo bất an.

Giống như lời Phật dạy: tâm hướng về điều gì thì lớn mạnh theo điều ấy.

Nuôi niệm biết ơn tức là đang nuôi một dòng tâm an lành.

3. Hỷ tâm là năng lượng chữa lành

Trong Tứ vô lượng tâm, hỷ là niềm vui thanh nhẹ trước điều tốt đẹp.

Không phải vui vì hưởng thụ, mà là niềm vui có mặt khi thấy đời vẫn còn điều đáng quý.

Một người có hỷ tâm không dễ bị tâm tiêu cực nhấn chìm.

Biết ơn nuôi dưỡng hỷ tâm như vậy.

Khi nhớ lại điều tử tế đã nhận, tâm sinh niềm vui nhẹ. Niềm vui ấy làm dịu sân, giảm sợ hãi và tăng nội lực.

Đây rất gần với điều khoa học hiện đại nói về việc lòng biết ơn giúp não bớt ở trạng thái cảnh báo căng thẳng.

4. Biết ơn cũng là quán duyên sinh

Một chén cơm có mặt nhờ mưa nắng, đất đai, người nông dân, người nấu bếp.

Một đời sống bình an có mặt nhờ vô số nhân duyên nâng đỡ.

Quán như vậy, lòng biết ơn không còn là cảm xúc thoáng qua, mà trở thành trí tuệ thấy được tính tương liên của sự sống.

Từ đó ngã chấp nhẹ đi.

Mà ngã chấp nhẹ thì khổ cũng nhẹ.

5. Chỉ vài phút mỗi ngày cũng là tu

Nếu mỗi tối dành ba phút:

nhớ ba điều đáng tri ân

thở yên vài hơi trong chánh niệm

khởi niềm vui vì điều lành còn hiện hữu

thì đó đã là một thời tu nhỏ.

Không lớn lao, nhưng bền.

Giống nước nhỏ từng giọt có thể đầy bình.

Một suy niệm ngắn

Biết ơn không làm mất khổ đau,

nhưng khiến ta không bị khổ đau nuốt trọn.

Tri ân làm mềm tâm.

Chánh niệm làm lắng tâm.

Hỷ tâm làm sáng tâm.

Và đôi khi, con đường trở về bình an bắt đầu chỉ bằng một điều rất nhỏ:

Tối nay, có điều gì trong đời này đáng để cảm ơn?

Rèn luyện tâm

Đức Đạt Lai Lạt Ma nói rằng cội nguồn của khổ đau chính là xem cái tôi này quá quan trọng và quá thật. Chúng ta đau khổ vì luôn nghĩ rằng “tôi đúng”, “tôi bị xúc phạm”, “tôi phải chiến thắng”. Nhưng nếu nhìn sâu vào thân tâm này chúng ta sẽ thấy cái “tôi” ấy cũng chỉ là sự kết hợp tạm thời của thân xác, cảm xúc, ký ức và suy nghĩ luôn thay đổi từng ngày. Khi bớt chấp ngã thì lòng ta sẽ nhẹ đi rất nhiều. Ta không còn phải tranh đấu để hơn thua với cả thế giới nữa.

Đại sư Langri Tangpa thì dạy rằng khi gặp những người có tính khí xấu ác, thường xuyên làm tổn thương mình hay người khác thì hãy xem họ như một kho báu hiếm quý. Tại sao lại như vậy? Bởi vì những người dễ thương tử tế thì rất dễ để chúng ta yêu mến còn những người khiến ta khó chịu mới thật sự là nơi kiểm tra công phu tu tập của mình. Một người chỉ ngồi yên trong căn phòng vắng lặng thì chưa biết mình có nhẫn nhục hay không. Nhưng khi bị xúc phạm, bị hiểu lầm, bị đối xử bất công mà vẫn giữ được sự bình tĩnh và lòng từ bi thì lúc đó mới thật sự là tu tập.

Vì vậy, kỹ thuật ở đây là phải phát hiện ra tên trộm khi nó vừa tới bậc cửa chứ không phải khi nó đã vơ vét hết đồ đạc của cải trong nhà. Một lời nói khó nghe vừa chạm vào tai, hãy nhận ra ngay cảm giác nóng lên trong lồng ngực. Một sự ganh tỵ vừa thoáng qua trong tâm, hãy nhìn thẳng vào nó trước khi nó kịp bén rễ. Chỉ cần chúng ta có mặt kịp thời bằng chánh niệm thì phiền não sẽ mất đi rất nhiều sức mạnh. Giống như bóng tối không thể tồn tại khi ánh đèn được bật lên. Người tu tập không phải là người chưa từng nổi giận, mà là người nhận ra cơn giận đủ sớm để không biến nó thành hành động gây tổn thương cho mình và cho người khác.

Rồi đại sư đi tới một tầng sâu hơn nữa của sự rèn luyện tâm. Đó là khi ta giúp đỡ ai đó hết lòng nhưng cuối cùng lại bị phản bội, bị hiểu lầm hay bị đối xử bạc bẽo. Trong hoàn cảnh đó tâm chúng ta thường sẽ nổi lên cảm giác cay đắng rằng lòng tốt của mình đã bị lợi dụng. Nhưng ngài dạy hãy xem người ấy như một vị thầy quý báu. Bởi vì thông thường khi làm việc tốt chúng ta vẫn âm thầm mong được biết ơn, mong được công nhận, mong người khác đáp lại tình cảm của mình. Và chính sự mong cầu đó là sợi dây trói buộc khiến ta đau khổ.

Nếu giúp người mà luôn cần người khác ghi nhận thì lòng tốt ấy vẫn còn pha lẫn sự trao đổi của bản ngã. Chỉ khi nào làm điều thiện mà không đòi hỏi đền đáp, không cần danh tiếng, không cần ai hiểu cho mình thì lúc đó lòng từ bi mới thật sự trở nên trong sáng. Giống như mặt trời chiếu sáng không phân biệt người tốt hay kẻ xấu, người tu tập cũng học cách cho đi mà không đặt điều kiện.

Ngài còn dạy một điều rất sâu sắc rằng khi bị người khác xúc phạm, vu khống hay đối xử bất công, thay vì lập tức phản ứng bằng sân hận, hãy thử nhìn họ như một người đang mang bệnh trong tâm hồn. Một người hạnh phúc thật sự sẽ không cố làm tổn thương người khác. Chỉ những ai đang bất an, đang đau khổ và đầy phiền não mới gieo thêm đau khổ cho thế gian. Khi hiểu được điều đó, sự giận dữ trong ta sẽ dần mềm lại để nhường chỗ cho lòng cảm thông.

Nhưng điều khó nhất trong sự luyện tâm không phải là chịu đựng người khác mà là dám đối diện với chính mình. Chúng ta thường muốn người khác thay đổi nhưng lại rất ít khi nhìn lại tâm mình. Chúng ta muốn được yêu thương nhưng lại không chịu học cách yêu thương. Muốn được thấu hiểu nhưng lại hiếm khi lắng nghe người khác bằng cả trái tim. Và đó là lý do vì sao dù có nhiều tiền bạc, địa vị hay lời khen ngợi, trong lòng con người hiện đại vẫn có một khoảng trống cô đơn rất lớn.

Đức Đạt Lai Lạt Ma nói rằng bình an không phải là thứ đến từ bên ngoài. Không ai có thể ban cho ta sự bình an nếu trong tâm ta đầy tham vọng, hơn thua và chấp ngã. Cũng không ai có thể cướp đi bình an của ta nếu nội tâm ta đủ vững chãi và tỉnh thức. Thế giới bên ngoài có thể hỗn loạn nhưng nếu chúng ta biết quay về chăm sóc tâm mình mỗi ngày thì giữa bão tố vẫn có thể sống an nhiên.

Rèn luyện tâm không phải là chuyện một sớm một chiều. Nó giống như việc mỗi ngày lau đi một lớp bụi trong căn phòng tâm thức. Có ngày chúng ta làm rất tốt, có ngày lại thất bại và nổi giận như cũ. Nhưng điều quan trọng là đừng tuyệt vọng. Chỉ cần hôm nay ta tỉnh thức hơn hôm qua một chút, bớt ích kỷ hơn một chút và biết nghĩ cho người khác hơn một chút thì đó đã là sự tiến bộ lớn lao.

Có lẽ vì vậy mà giữa hàng ngàn bộ kinh sâu xa, thì rốt cuộc, mọi giáo pháp đều quay về một điều giản dị: học cách chuyển hóa cái tôi ích kỷ thành lòng từ bi rộng lớn.

Khi biết sống vì người khác, tâm ta tự nhiên nhẹ lại.

Khi thôi tranh thắng thua, lòng ta tự nhiên bình an.

Khi biết cúi xuống, ta mới thật sự lớn lên.

Khi biết nhường nhịn là ta phát huy tâm từ bi

Và khi học được cách yêu thương cả những người làm mình đau khổ, đó cũng là lúc chúng ta bước những bước đầu tiên trên con đường giác ngộ.

Thiên Lan

Loại bỏ những thứ không cần thiết

Thường xuyên loại bỏ những thứ không cần thiết. Vì sao? Bởi nếu cứ giữ mãi những mớ lộn xộn ấy, không chỉ ngôi nhà mà cả cuộc sống và tâm trí của bạn cũng dần trở nên ngột ngạt, rối ren. Một căn nhà bừa bộn thường phản chiếu một tâm trí đầy những suy nghĩ chưa được sắp xếp. Những người hiểu được “luật chơi” của cuộc sống thường có cách suy nghĩ rõ ràng, dứt khoát, và họ biết buông bỏ những gì không còn giá trị.

Dĩ nhiên, nói thì dễ hơn làm. Ai trong chúng ta cũng từng có lúc lưu giữ một món đồ chỉ vì tiếc nuối, thói quen hay một ký ức nào đó. Nhưng điều tôi muốn nói là: thỉnh thoảng, bạn nên mạnh dạn vứt bỏ những thứ không còn cần thiết, bởi nếu không, chúng sẽ âm thầm chiếm lấy không gian sống và cả tâm trí bạn.

Việc dọn dẹp và loại bỏ những thứ thừa thãi chính là cơ hội để tống khứ những món đồ vô dụng, hư hỏng, quá hạn, cũ kỹ, bám bụi và chẳng còn mang lại ích lợi gì. Như William Morris từng nói: “Đừng giữ trong nhà bất cứ thứ gì mà bạn không cho là hữu ích hoặc đẹp đẽ.” Khi biết thu dọn và sắp xếp lại cuộc sống, bạn sẽ cảm thấy nhẹ nhõm hơn, tinh thần cũng trở nên linh hoạt và đầy sinh khí hơn. Quan trọng hơn, bạn bắt đầu nhận ra mình thực sự đang giữ lại điều gì trong đời.

Tôi cũng nhận thấy một điểm khác biệt rất rõ giữa những người sống chủ động, mạnh mẽ với những người mãi mắc kẹt trong sự trì trệ. Những người dễ thích nghi thường có khả năng loại bỏ những điều không cần thiết rất nhanh. Họ biết chọn lọc điều hữu ích và không để bản thân bị chôn vùi trong những thứ vụn vặt. Ngược lại, có những người sống giữa một đống đồ đạc chất chồng mà chưa bao giờ thật sự dùng đến. Tủ chén đầy những món đồ bỏ đi chỉ chiếm diện tích, ngăn kéo chứa toàn những thứ đã hư hỏng, còn tủ quần áo thì treo kín những bộ đồ không bao giờ mặc lại. Tất cả cứ nằm đó, như một dạng gánh nặng âm thầm của cuộc sống.

Một lợi ích lớn khác của việc biết buông bỏ là cảm giác “nhẹ đi”. Bạn có thêm không gian trong ngôi nhà của mình, thấy mọi thứ dễ kiểm soát hơn và tâm trí cũng bớt đi cảm giác ngột ngạt do những thứ linh tinh bủa vây. Điều đó không có nghĩa bạn phải sống trong một căn nhà sang trọng hay tối giản tuyệt đối. Ý tôi là, nếu muốn biết điều gì đang âm thầm kiểm soát cuộc sống của mình, hãy thử nhìn vào những nơi ít ai để ý nhất: trong tủ chén, dưới bồn rửa, dưới gầm giường hay trên nóc tủ trong căn phòng trống. Đôi khi, những thứ ta không chịu buông bỏ lại chính là thứ đang giữ chặt ta lại.

ỨNG DỤNG NGŨ UẨN TRONG ĐỜI SỐNG HẰNG NGÀY

Hiểu Ngũ Uẩn không phải để trở thành học giả, mà để sống nhẹ nhàng hơn từng ngày. Dưới đây là cách nhìn năm uẩn trong những tình huống rất đời thường.

1) Khi ai đó nói một câu làm mình đau

Thay vì phản ứng ngay, hãy nhìn lại năm uẩn đang vận hành:

Sắc: tim đập nhanh, mặt nóng lên

Thọ: cảm giác khó chịu, bị tổn thương

Tưởng: ký ức cũ trồi lên (“mình từng bị chê như vậy…”)

Hành: muốn phản ứng, muốn cãi lại, muốn chứng minh

Thức: biết mình đang bị kích hoạt

Chỉ cần nhận ra:

“À, đây là năm uẩn đang hoạt động, không phải tôi bị tấn công.”

Ngay lập tức, cơn đau giảm một nửa. Không phải vì người kia đúng, mà vì mình không còn đồng nhất bản thân với cảm xúc đang nổi lên.

2) Khi bị mất tiền, mất đồ, hoặc gặp chuyện không như ý

Thường mình nghĩ: “Tôi bất cẩn quá, tôi ngu quá, tôi xui quá.”

Nhưng nếu nhìn bằng Ngũ Uẩn:

Thọ: cảm giác tiếc

Tưởng: hình ảnh số tiền đó cứ hiện lên

Hành: tâm chạy vòng vòng, trách mình, trách người

Thức: biết mình đang bị cuốn đi

Chỉ cần dừng lại và hỏi:

“Cái gì đang đau? Sự việc hay cái tôi?”

Khi thấy rõ, tâm tự động dịu xuống. Sự việc vẫn vậy, nhưng khổ không còn là của mình nữa.

3) Khi bị hiểu lầm, bị oan, bị nói sai về mình

Đây là lúc cái tôi phản ứng mạnh nhất.

Nhưng nếu nhìn bằng Ngũ Uẩn:

Thọ: cảm giác khó chịu

Tưởng: “người ta nghĩ sai về mình”

Hành: muốn giải thích, muốn chứng minh

Thức: biết tâm đang bị kéo đi

Hãy tự hỏi:

“Danh dự bị đụng hay chỉ là một ý niệm về cái tôi bị đụng?”

Khi thấy rõ, ta không còn phải “chiến đấu” nữa. Ta chọn cách hành xử sáng suốt hơn, không bị cảm xúc dẫn dắt.

4) Khi tâm loạn, suy nghĩ chạy không dừng

Đây là lúc Hành uẩn hoạt động mạnh nhất. Nó tạo ra hàng loạt ý nghĩ, phản ứng, tưởng tượng.

Thay vì cố “đuổi” suy nghĩ đi, hãy chỉ cần nhận ra:

“Đây là Hành uẩn đang vận hành, không phải tôi.”

Ngay lập tức, tâm lắng xuống. Không phải vì mình ép nó yên, mà vì mình không còn đồng nhất với dòng suy nghĩ nữa.

5) Khi buồn, giận, cô đơn, thất vọng

Cảm xúc là Thọ uẩn. Hình ảnh, ký ức đi kèm là Tưởng uẩn. Phản ứng muốn trốn chạy hoặc chống lại là Hành uẩn.

Chỉ cần nhìn sâu:

“Cảm xúc này không phải của ta. Không phải là ta. Không phải tự ngã của ta.”

Cảm xúc vẫn còn đó, nhưng nó không còn đâm vào tim mình nữa. Nó chỉ là một đợt sóng đi qua mặt hồ, không phải bản chất của hồ.

Ba bước thực tập Ngũ Uẩn ngay trong đời sống

Bước 1: Gọi tên uẩn đang hoạt động

“Đây là Thọ – cảm giác khó chịu.”

“Đây là Tưởng – ký ức cũ đang trồi lên.”

“Đây là Hành – tâm đang phản ứng.”

Chỉ cần gọi tên, tâm đã lắng xuống 50%. 

Bước 2: Nhắc lại ba câu chìa khoá

Không phải của ta

Không phải là ta

Không phải tự ngã của ta

Đây là ba sợi dây cắt đứt chấp thủ.

Bước 3: Nhìn sự việc như nó đang là

Không thêm “tôi”, không thêm “của tôi”.

Chỉ nhìn sự thật trần trụi, không màu sắc của bản ngã.

Khi đó, khổ không còn là của mình, và tâm trở nên tự do một cách rất nhẹ nhàng.

Kết quả của việc sống với Ngũ Uẩn

Không ai còn làm mình tổn thương sâu như trước

Không chuyện gì có thể kéo mình đi cả ngày

Không còn phản ứng quá mức

Không còn bị cảm xúc chi phối

Không còn phải chứng minh mình đúng

Không còn bị cái tôi trói buộc

Và từ sự nhẹ nhàng đó, trí tuệ và lòng từ bi tự nhiên sinh ra.

Phút Tĩnh Lặng để tha thứ

Có lẽ trong cuộc sống, đôi khi chúng ta cần đi qua những lần chọn nhầm người, trải qua những mất mát hay tổn thương, để rồi khi gặp được điều đúng đắn, ta mới thật sự biết trân trọng và biết ơn. Nhiều lúc, khi một cánh cửa hạnh phúc khép lại, một cánh cửa khác đã âm thầm mở ra. Nhưng con người thường cứ mãi nhìn vào điều đã mất mà quên rằng trước mặt mình vẫn còn những cơ hội mới đang chờ đợi. Chỉ khi một điều gì đó vuột khỏi tầm tay, ta mới nhận ra mình đã từng quý giá biết bao khi có nó trong đời. Những điều tưởng như bình thường đôi khi lại chính là hạnh phúc mà ta vô tình lãng quên.

Hãy yêu bằng tất cả sự chân thành của trái tim, mà không quá nặng lòng chuyện được đáp lại hay không. Tình yêu chân thật không phải là sự vội vàng đòi hỏi, mà là sự kiên nhẫn và bao dung. Nếu tình cảm ấy chưa thể hiện hữu trong trái tim người kia, thì ít nhất trong tim bạn vẫn đang có một điều đẹp đẽ để giữ gìn. 

Con người có thể chỉ mất một phút để rung động, một giờ để thích, một ngày để yêu; nhưng đôi khi phải mất cả một đời để quên đi một người đã từng bước qua cuộc đời mình. Vì thế, đừng chỉ nhìn vào vẻ bề ngoài hay giá trị vật chất, bởi tất cả đều có thể thay đổi theo thời gian. Điều đáng quý nhất là tìm được một người có thể mang lại cho bạn nụ cười và sự bình yên, bởi chỉ một nụ cười chân thành cũng đủ làm sáng lên cả những ngày u ám nhất.

Hãy tập cho mình thói quen đặt bản thân vào vị trí của người khác. Nếu một lời nói hay hành động nào đó khiến bạn tổn thương khi rơi vào hoàn cảnh ấy, thì người đối diện cũng sẽ cảm thấy như vậy. Sự thấu hiểu và lòng tử tế luôn là nền tảng giúp con người đến gần nhau hơn. Dĩ nhiên, kìm lại cơn giận khi bị xúc phạm là điều rất khó. Nhưng đó cũng là bài thực tập quan trọng mà ta cần rèn luyện mỗi ngày để hoàn thiện chính mình.

Người hạnh phúc nhất không phải là người có mọi thứ hoàn hảo, mà là người biết chấp nhận, biết chuyển hóa và biết tận hưởng những gì mình đang có theo cách đẹp đẽ nhất. Hạnh phúc thường đến với những ai đã từng biết đau vì mất mát, biết rơi nước mắt vì tổn thương, biết đứng dậy sau thất bại và vẫn còn đủ can đảm để nuôi dưỡng ước mơ. Chính những trải nghiệm ấy giúp con người trưởng thành hơn và biết trân trọng những tình cảm chân thành đã đi qua cuộc đời mình.

Tình yêu nói chung có thể bắt đầu bằng một nụ cười, lớn lên bằng sự yêu thương và đôi khi khép lại bằng nước mắt. Nhưng dù đó là giọt nước mắt của hạnh phúc hay chia xa, thì tình yêu ấy vẫn để lại những dấu ấn sâu đậm trong tâm hồn, giúp chúng ta trưởng thành hơn sau mỗi lần yêu thương.

Tôi đang bước qua một giai đoạn chuyển mình rất lớn của cuộc đời. Bài viết này là những chia sẻ chân thật từ một người đã từng đi qua nhiều nỗi thất vọng – nhất là từ những người mình thương yêu nhất. Nhưng rồi tôi hiểu rằng, học cách tha thứ là điều mà mỗi chúng ta cần tập luyện, không phải để biện minh cho ai, mà để trái tim mình được nhẹ nhàng hơn.

Điều quan trọng nhất là luôn sống đúng với sự thật trong con người mình. Khi bạn giữ được niềm tin vào lòng tốt vốn có bên trong, bạn sẽ không đánh mất chính mình, dù cuộc đời có lúc không như mong đợi.

Và cuối cùng, để bước đến một tương lai tươi sáng, con người phải học cách buông lại những điều đã cũ. Cuộc sống luôn tiếp tục, và bình yên thật sự chỉ đến khi ta đủ can đảm khép lại những gì đã qua, mở lòng đón nhận những điều mới mẻ đang chờ phía trước.

10 Sự Thật Thú Vị Về Tính Cách Con Người

Tính cách là phần cốt lõi tạo nên mỗi con người. Nó ảnh hưởng đến hầu hết mọi mặt của cuộc sống: cách ta chọn nghề, cách ta ứng xử với gia đình, hay cách ta kết bạn và yêu thương. Nhưng điều gì hình thành nên tính cách? Tính cách có thể thay đổi theo thời gian hay luôn bền vững?

Tâm lý học hiện đại xem tính cách là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng. Nhờ hàng loạt nghiên cứu kéo dài nhiều thập kỷ, các nhà khoa học đã khám phá được nhiều yếu tố tác động đến tính cách và cách tính cách định hướng hành vi của chúng ta.

1. Thứ tự sinh có thể ảnh hưởng đến tính cách – nhưng không nhiều như ta nghĩ

Bạn có lẽ từng nghe rằng con cả thường “ra dáng lãnh đạo”, còn con út thì “bốc đồng” và “ít trách nhiệm”. Những khuôn mẫu này phổ biến đến mức nhiều người xem chúng như sự thật hiển nhiên.

Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy ảnh hưởng của thứ tự sinh lên tính cách không mạnh như ta tưởng. Một số nghiên cứu phát hiện con cả có điểm IQ cao hơn đôi chút, nhưng khi đánh giá 5 yếu tố tính cách (hướng ngoại, dễ chịu, tận tâm, bất ổn tâm lý, cởi mở), mối liên hệ với thứ tự sinh lại rất yếu.

Điều này không có nghĩa là thứ tự sinh không ảnh hưởng gì, mà chỉ cho thấy chủ đề này cần được nghiên cứu sâu hơn(điều này tôi chắc chắn vì tôi sinh ra là con thứ 6 trong gia đình 10 anh em. Bố lại coi trọng và giáo trách nhiệm gia đình rất nhiều cho tôi thay vì anh cả )

2. Một số đặc điểm tính cách thay đổi theo thời gian – nhưng phần lớn vẫn ổn định

Bạn có nghĩ tính cách thay đổi khi ta trưởng thành?

Các nghiên cứu dài hạn cho thấy: đa số đặc điểm cốt lõi khá ổn định, chỉ có ba yếu tố thường thay đổi:

Mức độ lo âu

Sự thân thiện

Khao khát trải nghiệm điều mới

Nhà nghiên cứu Paul T. Costa Jr. cho rằng điều thay đổi theo tuổi tác không phải tính cách nền tảng, mà là vai trò xã hội, thói quen, sức khỏe và hoàn cảnh sống.

3. Một số đặc trưng tính cách liên quan đến bệnh lý

Trong quá khứ, người ta nghi ngờ rằng tính cách có thể góp phần gây bệnh. Ví dụ: sự hằn học, dễ tức giận được cho là liên quan đến bệnh tim.

Nhờ kỹ thuật phân tích tổng hợp, các nhà nghiên cứu phát hiện nhóm tính cách tâm lý bất ổn có liên hệ với 5 bệnh lý:

Đau đầu

Hen suyễn

Viêm khớp

Loét tiêu hóa

Bệnh tim

Một nghiên cứu khác còn cho thấy tính nhút nhát có thể liên quan đến tuổi thọ thấp hơn.

4. Động vật cũng có tính cách riêng

Từ nhện, chim đến voi – hầu hết các loài động vật đều có tính cách đặc trưng: sở thích, thói quen và hành vi ổn định theo thời gian.

Dù có ý kiến cho rằng đây là “nhân hóa” động vật, nhưng các nhà nghiên cứu đã chứng minh được những hành vi nhất quán này hoàn toàn có thể đo lường và kiểm nghiệm.

5. Mô hình 5 yếu tố tính cách là hệ thống được chấp nhận rộng rãi nhất

Trước đây, số lượng đặc trưng tính cách được đề xuất dao động từ 16 đến hơn 4.000. Ngày nay, đa số nhà nghiên cứu đồng thuận với mô hình 5 yếu tố:

Hướng ngoại (Extraversion)

Dễ chịu (Agreeableness)

Tận tâm (Conscientiousness)

Bất ổn tâm lý (Neuroticism)

Cởi mở (Openness)

6. Tính cách ảnh hưởng mạnh đến sở thích cá nhân

Tính cách định hình gần như mọi lựa chọn của chúng ta: bạn bè, âm nhạc, thậm chí cả quan điểm chính trị.

Một nghiên cứu tại Đại học Toronto cho thấy:

Người thiên về bảo thủ thường có tính trật tự, ngăn nắp.

Người thiên về tự do thường có lòng thấu cảm cao.

Những đặc điểm sâu bên trong này ảnh hưởng mạnh đến cách ta nhìn nhận thế giới.

7. Hồ sơ Facebook có thể tiết lộ chính xác tính cách của bạn

Dù mạng xã hội cho phép ta “chọn lọc hình ảnh bản thân”, nghiên cứu cho thấy hồ sơ Facebook vẫn phản ánh khá chính xác tính cách thật.

Quan sát viên chỉ cần xem hồ sơ của 236 sinh viên đã có thể đánh giá đúng mức độ hướng ngoại, dễ chịu, tận tâm, bất ổn và cởi mở của họ.

Theo nhà tâm lý Sam Gosling, điều này giúp người dùng cảm thấy được “nhìn thấy” và cũng tin tưởng hơn vào thông tin trên mạng xã hội.

8. Nhiều yếu tố góp phần hình thành rối loạn nhân cách

Khoảng 10–15% người trưởng thành tại Mỹ có ít nhất một dạng rối loạn nhân cách. Các yếu tố góp phần bao gồm:

Di truyền

Quan hệ bạn bè

Tính nhạy cảm cao

Bị lăng mạ bằng lời nói

Chấn thương thời thơ ấu

9. Đặc tính vượt trội rất hiếm gặp

Theo Gordon Allport, đặc tính vượt trội là đặc điểm nổi bật đến mức chỉ cần nhắc đến là người ta nghĩ ngay đến chủ nhân của nó. Những trường hợp này hiếm và thường gắn liền với những nhân vật nổi tiếng hoặc biểu tượng văn hóa.

Đa số chúng ta được cấu thành từ đặc tính trung tâm (nền tảng tính cách) và đặc tính thứ cấp (sở thích, thái độ, hành vi trong từng tình huống).

10. Thú cưng có thể tiết lộ tính cách của bạn

Trong nghiên cứu trên 4.500 người:

Người thích chó: hướng ngoại hơn, thích làm hài lòng người khác.

Người thích mèo: hướng nội hơn, tò mò hơn.

Theo Sam Gosling, điều này có thể giúp ích trong trị liệu bằng thú cưng: chọn đúng con vật phù hợp với tính cách sẽ mang lại hiệu quả tốt hơn.