Có những trường hợp nhìn bên ngoài tưởng như rất mâu thuẫn: một người sống đạo hạnh, giới hạnh nghiêm chỉnh, trong khi một người khác có vẻ lơ là, không nổi bật về hình thức tu tập, nhưng cuối cùng cả hai lại có thể đạt được cùng một kết quả trên con đường giải thoát. Điều này khiến nhiều người thắc mắc.
Trong kinh, Đức Phật dạy rằng không nên vội vàng đánh giá người khác chỉ dựa trên những gì mình nhìn thấy. Hình thức bên ngoài không phản ánh đầy đủ đời sống nội tâm của một người. Chỉ có Như Lai và các bậc Thánh với trí tuệ viên mãn mới thấy rõ căn cơ, nghiệp duyên và sự tu tập thực sự của mỗi người.
Vì vậy, người học Phật cần ghi nhớ 2 điều quan trọng.
Thứ nhất, hãy chuyên tâm lo việc tu tập của chính mình, đừng dành quá nhiều thời gian để nhận xét, định giá hay so sánh người khác.
Thứ hai, cũng đừng quá tin vào đánh giá của chính mình, kể cả khi đánh giá bản thân. Hãy sống tùy duyên nhưng luôn tinh tấn, lấy Chánh pháp làm ngọn đèn soi đường thay vì lấy cảm nhận chủ quan của mình làm tiêu chuẩn.
Trong cuộc sống, nếu thấy ai có điều hay thì nên kính trọng và học hỏi; thấy ai có đức hạnh thì nên noi theo. Nhưng nếu mọi sự đánh giá đều dựa trên tiêu chuẩn do chính mình đặt ra thì rất nguy hiểm. Đức Phật từng dạy rằng sự đo lường và phán xét như vậy chỉ đem lại bất hạnh lâu dài.
Chẳng hạn, vì quá tin vào nhận định của mình, ta có thể cho rằng một vị nào đó là minh sư rồi tìm đến học hỏi. Nhưng sau một thời gian, mới nhận ra mình không học được điều gì, chỉ uổng phí thời gian. Cũng vì sự đánh giá chủ quan ấy mà ta thích người này, không thích người kia; chọn học với vị thầy này mà bỏ qua vị thầy khác; kết thân với người này nhưng xa lánh người kia.
Thật ra, không ai sống mà không cần một điểm tựa tinh thần. Vì vậy, việc lựa chọn người để gần gũi, học hỏi và nương tựa là vô cùng quan trọng. Cha mẹ là điều ta không thể lựa chọn, nhưng bạn bè, thầy cô, người bạn đời hay những người đồng hành trong cuộc sống thì có thể lựa chọn. Những người ta thường xuyên tiếp xúc với sẽ ảnh hưởng rất lớn đến nhân cách, suy nghĩ và cả cuộc đời của mình. Vì vậy, càng phải cẩn trọng trong sự lựa chọn ấy.
Chính vì hình thức bên ngoài rất dễ đánh lừa con người nên Đức Phật đã nêu ra sáu hạng người, nhằm nhắc chúng ta đừng chỉ nhìn vẻ bề ngoài mà vội kết luận.
Hai hạng người thứ nhất đều có thân và khẩu tương đối tốt, lời nói ôn hòa, nếp sống thanh tịnh. Tuy nhiên, một hạng chỉ dừng lại ở hình thức đạo hạnh, không thật sự thiết tha học và hành Chánh pháp; còn hạng kia tuy hình thức có thể không nổi bật hơn, nhưng lại hết lòng học hỏi, thực hành và lấy Chánh pháp làm nền tảng cho đời sống. Đức Phật muốn nhấn mạnh rằng chính lòng tha thiết đối với Chánh pháp mới quyết định sự tiến bộ trên con đường tu tập, chứ không phải chỉ là vẻ đạo mạo bên ngoài.
Hai hạng người tiếp theo đều có khả năng chế ngự kiêu mạn và sân hận nên nhìn bề ngoài đều điềm đạm, nhu mì và chừng mực. Nhưng một người chỉ giữ được phong thái ấy như một đức tính tự nhiên hoặc do rèn luyện bản thân, còn người kia ngoài sự điềm đạm ấy còn chuyên tâm học Chánh pháp, lấy lời Phật dạy làm kim chỉ nam để chuyển hóa nội tâm. Chính người này mới có khả năng tiến xa hơn.
Chánh pháp là con đường dẫn đến trí tuệ và giải thoát. Đức Phật từng ví những điều Ngài chứng ngộ như cả một khu rừng, còn những gì Ngài giảng suốt bốn mươi lăm năm chỉ như nắm lá trong tay. Điều đó cho thấy giáo pháp được truyền dạy là phần tinh túy nhất để đưa chúng sinh đến giải thoát. Ngày nay, nếu chúng ta còn không chịu học và thực hành phần giáo pháp quý báu ấy thì rất khó bước theo dấu chân của Đức Phật.
Được làm người đã khó, được gặp Chánh pháp lại càng khó hơn. Vì thế, người học Phật không nên tự mãn với những hiểu biết ít ỏi mà phải không ngừng học hỏi, suy tư và thực hành. Nếu thiếu nền tảng Chánh pháp, đạo hạnh dù có cũng khó phát triển sâu sắc, vì không có trí tuệ hướng dẫn thì sự tu tập khó tiến xa.
Hai hạng người cuối cùng đều nhận ra những thói hư tật xấu của chính mình. Tuy nhiên, một người tuy vẫn còn nhiều sở thích, tập khí và đôi lúc còn khoe khoang sự hiểu biết của mình, nhưng lại có lòng tha thiết với Chánh pháp nên luôn biết quay về học hỏi, sửa đổi và tiếp tục tiến lên. Người còn lại tuy cũng thấy được lỗi của mình nhưng không có động lực học và hành chánh pháp, nên sự chuyển hóa rất hạn chế.
Người chuyên tâm học Phật rồi sẽ dần hiểu rằng nói nhiều về sự tu tập hay khoe kiến thức của mình đều không mang lại lợi ích. Khi trí tuệ lớn dần, người ấy sẽ chỉ nói khi thật sự cần thiết và khi lời nói có thể giúp ích cho người khác.
Tóm lại, khi chưa biết đạo, con người thường sống theo những gì mình thích. Khi biết đạo, ta không còn chạy theo những điều mình thích nữa mà hướng đến điều thiện. Tu tập lâu ngày, ta lại nhận ra ngay cả việc làm thiện cũng cần được thực hiện không vì chấp trước hay vì tự hào. Đến một lúc nào đó, người học Phật sẽ thấy mọi sự so sánh hơn thua, yêu ghét, khen chê đều dần lắng xuống. Khi ấy, Chánh pháp không còn là điều để tranh luận hay khoe khoang, mà trở thành con đường chuyển hóa nội tâm, giúp con người sống với trí tuệ và dần đi đến giải thoát.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét