Nghệ thuật uống trà dưói thời nhà Đường

Vào thời nhà Đường, trà đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của người Trung Hoa. Đây cũng là giai đoạn được xem là thời kỳ hoàng kim đầu tiên của trà đạo, khi nghệ thuật uống trà được nâng lên thành một nét tao nhã của giới quý tộc, thi nhân và tăng sĩ. Chính trong thời đại này, Lục Vũ đã viết nên “Trà Kinh” — cuốn sách đầu tiên trên thế giới nói về nghệ thuật thưởng trà, đặt nền móng cho văn hóa trà Á Đông sau này. Những loại trà nổi tiếng thời Đường không chỉ được yêu thích vì hương vị mà còn vì người xưa tin rằng trà có thể thanh lọc thân tâm và nuôi dưỡng tinh thần.

Nổi tiếng nhất thời ấy là trà bánh hay còn gọi là “đoàn trà”. Lá trà sau khi hấp chín sẽ được ép thành bánh tròn để dễ vận chuyển và bảo quản. Khi uống, người ta đem nướng nhẹ rồi nghiền thành bột trước khi nấu cùng nước nóng. Đây là cách uống trà rất phổ biến trong cung đình nhà Đường và cũng là tiền thân của phong cách trà đạo sau này ở Nhật Bản.

Trong số những loại trà danh tiếng, trà Mông Đỉnh ở vùng Tứ Xuyên được xem là một trong những loại trà quý nhất. Người xưa gọi đây là “tiên trà” vì được trồng trên núi cao quanh năm sương phủ. Trà có vị thanh nhẹ, hậu ngọt sâu và thường được tiến cống cho hoàng cung.

Bên cạnh đó còn có trà Cố Chử Tử Duẩn ở Hồ Châu, một loại trà nổi tiếng đến mức triều đình nhà Đường lập hẳn cơ quan chuyên quản lý việc sản xuất để dâng vua. Mỗi mùa xuân, hàng ngàn nhân công được huy động để hái trà trước tiết Thanh Minh vì người thời Đường tin rằng trà hái sớm sẽ giữ được tinh khí tinh khiết nhất của đất trời.

Một loại trà khác được giới thi nhân yêu thích là trà Dương Tiện ở vùng Giang Nam. Trà này nổi tiếng nhờ hương thơm thanh thoát và vị dịu nhẹ, thường xuất hiện trong những buổi đàm đạo thơ ca của các văn nhân mặc khách.

Ngoài các loại trà xanh nguyên bản, người thời Đường cũng bắt đầu kết hợp trà với hương hoa và thảo mộc. Trà hoa nhài, trà hoa cúc hay trà ướp hương quế thường được phụ nữ quý tộc dùng như một thức uống dưỡng nhan và giúp thư giãn tinh thần. Người xưa tin rằng hương hoa thanh tao có thể làm dịu khí huyết và giữ cho tâm hồn nhẹ nhàng hơn.

Điều đặc biệt của trà thời nhà Đường không chỉ nằm ở loại trà, mà còn ở cách thưởng trà. Người ta uống trà trong không gian tĩnh lặng, đôi khi giữa tiếng đàn cổ cầm hay bên cửa sổ nhìn mưa rơi. Một chén trà không đơn giản để giải khát, mà là cơ hội để con người sống chậm lại, lắng tâm và cảm nhận vẻ đẹp mong manh của cuộc đời.

Ngoài việc uống trà, phụ nữ quý tộc thời Đường còn dùng nước trà để rửa mặt. Sau khi trà nguội, họ dùng khăn lụa mềm thấm nước trà lau da nhằm làm sạch bụi phấn và giúp da mịn màng hơn. Một số ghi chép dân gian còn cho rằng nước trà giúp làm dịu vùng da bị nắng và giữ cho làn da có vẻ thanh khiết tự nhiên.

Người xưa cũng rất chú trọng việc kết hợp trà với hoa. Trà hoa nhài, trà hoa cúc hay trà hoa quế được xem là thức uống giúp an thần, ngủ ngon và làm dịu tâm trí. Theo quan niệm Đông phương, dung nhan đẹp không chỉ đến từ bên ngoài mà còn đến từ trạng thái tinh thần bên trong. Một người ít phiền muộn, tâm an và ngủ yên thì sắc diện tự nhiên sẽ nhẹ nhàng, tươi sáng hơn.

Có những mỹ nhân còn dùng bã trà trộn với mật ong hoặc bột ngọc trai để đắp mặt. Họ tin rằng trà giúp hút bớt dầu và làm sạch da, còn mật ong giữ độ mềm mại. Dù ngày nay khó biết hiệu quả đến đâu, nhưng điều đặc biệt là người thời Đường rất chuộng những phương pháp thuận tự nhiên, không quá cầu kỳ hay lệ thuộc vào hương liệu mạnh.

Điều thú vị nhất trong bí quyết dưỡng nhan của mỹ nhân đời Đường có lẽ không nằm hoàn toàn ở trà, mà ở phong thái uống trà. Họ xem việc pha trà như một cách nuôi dưỡng tâm hồn. Khi nước sôi, họ chờ đợi trong tĩnh lặng; khi nâng chén trà, họ uống chậm rãi và cảm nhận hương thơm lan nhẹ trong hơi thở. Người xưa tin rằng tâm bình thì khí hòa, khí hòa thì sắc đẹp mới bền lâu. Vì thế, trà không chỉ dưỡng da mà còn dưỡng tâm.

Có lẽ bởi vậy mà qua hàng nghìn năm, hình ảnh những mỹ nhân đời Đường ngồi bên án trà, giữa hương trầm nhè nhẹ và tiếng đàn xa xa, vẫn luôn gợi lên một vẻ đẹp rất khác — không chỉ đẹp bởi nhan sắc, mà còn đẹp bởi sự tĩnh tại và thanh tao trong tâm hồn. Và một trong số các mỹ nhân này là vào thời nhà Đường, khi Trường An còn là kinh đô phồn hoa bậc nhất thiên hạ, người đời thường truyền tai nhau về nhan sắc của Dương Quý Phi — người đẹp đến mức “hoa phải thẹn, nguyệt phải hờn”. Tương truyền rằng mỗi sớm khi ánh nắng còn đọng trên rèm ngọc, nàng đã ngồi bên án nhỏ trong cung, lặng lẽ nâng chén trà nóng đang tỏa khói mỏng như sương.

Đó không chỉ là thú uống trà của một mỹ nhân chốn hậu cung, mà còn là khoảng lặng hiếm hoi giữa cuộc đời đầy vinh hoa và sóng gió. Các cung nữ thường nói rằng Quý Phi rất yêu trà thanh mà ngày nay gọi là trà dữong nhan gồm có kỷ tử, nấm tuyết ,táo tầu và gừng. Dương quý phi còn thích những loại trà non hái vào đầu xuân, khi lá còn mềm như tơ lụa và hương trà còn mang theo hơi thở của núi rừng. Nước pha trà phải lấy từ dòng suối đầu nguồn, đun bằng lửa nhỏ cho đến khi nước vừa nổi bọt như mắt cua thì mới rót vào chén ngọc.

Có lẽ vì vậy mà suốt hơn một nghìn năm qua, nhắc đến thời nhà Đường người ta không chỉ nhớ đến thơ ca, lụa là hay mỹ nhân, mà còn nhớ đến hương trà thoảng nhẹ giữa những cung điện cổ xưa — nơi một chén trà nhỏ từng được xem là kết tinh của đất trời và nghệ thuật sống thanh tao của con người. Nhưng rồi thời gian vẫn trôi như nước qua cầu. Sắc đẹp từng khiến quân vương say đắm cuối cùng cũng không thắng nổi biến động của lịch sử. Chỉ còn lại những câu chuyện cũ lưu truyền trong dân gian về một mỹ nhân đời Đường ngồi bên khói trà bảng lảng, mái tóc dài buông xuống vai, đôi mắt xa xăm nhìn về khu vườn đầy hoa mẫu đơn đang nở.

Và cho đến hôm nay, mỗi khi nhắc về Dương Quý Phi, người ta không chỉ nhớ đến một giai nhân tuyệt sắc, mà còn nhớ đến hình ảnh một người phụ nữ nâng chén trà giữa cung son, như muốn giữ lại nét thanh xuân mong manh giữa cõi đời vô thường.