Tính cách là phần cốt lõi tạo nên mỗi con người. Nó ảnh hưởng đến hầu hết mọi mặt của cuộc sống: cách ta chọn nghề, cách ta ứng xử với gia đình, hay cách ta kết bạn và yêu thương. Nhưng điều gì hình thành nên tính cách? Tính cách có thể thay đổi theo thời gian hay luôn bền vững?
Tâm lý học hiện đại xem tính cách là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng. Nhờ hàng loạt nghiên cứu kéo dài nhiều thập kỷ, các nhà khoa học đã khám phá được nhiều yếu tố tác động đến tính cách và cách tính cách định hướng hành vi của chúng ta.
1. Thứ tự sinh có thể ảnh hưởng đến tính cách – nhưng không nhiều như ta nghĩ
Bạn có lẽ từng nghe rằng con cả thường “ra dáng lãnh đạo”, còn con út thì “bốc đồng” và “ít trách nhiệm”. Những khuôn mẫu này phổ biến đến mức nhiều người xem chúng như sự thật hiển nhiên.
Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy ảnh hưởng của thứ tự sinh lên tính cách không mạnh như ta tưởng. Một số nghiên cứu phát hiện con cả có điểm IQ cao hơn đôi chút, nhưng khi đánh giá 5 yếu tố tính cách (hướng ngoại, dễ chịu, tận tâm, bất ổn tâm lý, cởi mở), mối liên hệ với thứ tự sinh lại rất yếu.
Điều này không có nghĩa là thứ tự sinh không ảnh hưởng gì, mà chỉ cho thấy chủ đề này cần được nghiên cứu sâu hơn(điều này tôi chắc chắn vì tôi sinh ra là con thứ 6 trong gia đình 10 anh em. Bố lại coi trọng và giáo trách nhiệm gia đình rất nhiều cho tôi thay vì anh cả )
2. Một số đặc điểm tính cách thay đổi theo thời gian – nhưng phần lớn vẫn ổn định
Bạn có nghĩ tính cách thay đổi khi ta trưởng thành?
Các nghiên cứu dài hạn cho thấy: đa số đặc điểm cốt lõi khá ổn định, chỉ có ba yếu tố thường thay đổi:
Mức độ lo âu
Sự thân thiện
Khao khát trải nghiệm điều mới
Nhà nghiên cứu Paul T. Costa Jr. cho rằng điều thay đổi theo tuổi tác không phải tính cách nền tảng, mà là vai trò xã hội, thói quen, sức khỏe và hoàn cảnh sống.
3. Một số đặc trưng tính cách liên quan đến bệnh lý
Trong quá khứ, người ta nghi ngờ rằng tính cách có thể góp phần gây bệnh. Ví dụ: sự hằn học, dễ tức giận được cho là liên quan đến bệnh tim.
Nhờ kỹ thuật phân tích tổng hợp, các nhà nghiên cứu phát hiện nhóm tính cách tâm lý bất ổn có liên hệ với 5 bệnh lý:
Đau đầu
Hen suyễn
Viêm khớp
Loét tiêu hóa
Bệnh tim
Một nghiên cứu khác còn cho thấy tính nhút nhát có thể liên quan đến tuổi thọ thấp hơn.
4. Động vật cũng có tính cách riêng
Từ nhện, chim đến voi – hầu hết các loài động vật đều có tính cách đặc trưng: sở thích, thói quen và hành vi ổn định theo thời gian.
Dù có ý kiến cho rằng đây là “nhân hóa” động vật, nhưng các nhà nghiên cứu đã chứng minh được những hành vi nhất quán này hoàn toàn có thể đo lường và kiểm nghiệm.
5. Mô hình 5 yếu tố tính cách là hệ thống được chấp nhận rộng rãi nhất
Trước đây, số lượng đặc trưng tính cách được đề xuất dao động từ 16 đến hơn 4.000. Ngày nay, đa số nhà nghiên cứu đồng thuận với mô hình 5 yếu tố:
Hướng ngoại (Extraversion)
Dễ chịu (Agreeableness)
Tận tâm (Conscientiousness)
Bất ổn tâm lý (Neuroticism)
Cởi mở (Openness)
6. Tính cách ảnh hưởng mạnh đến sở thích cá nhân
Tính cách định hình gần như mọi lựa chọn của chúng ta: bạn bè, âm nhạc, thậm chí cả quan điểm chính trị.
Một nghiên cứu tại Đại học Toronto cho thấy:
Người thiên về bảo thủ thường có tính trật tự, ngăn nắp.
Người thiên về tự do thường có lòng thấu cảm cao.
Những đặc điểm sâu bên trong này ảnh hưởng mạnh đến cách ta nhìn nhận thế giới.
7. Hồ sơ Facebook có thể tiết lộ chính xác tính cách của bạn
Dù mạng xã hội cho phép ta “chọn lọc hình ảnh bản thân”, nghiên cứu cho thấy hồ sơ Facebook vẫn phản ánh khá chính xác tính cách thật.
Quan sát viên chỉ cần xem hồ sơ của 236 sinh viên đã có thể đánh giá đúng mức độ hướng ngoại, dễ chịu, tận tâm, bất ổn và cởi mở của họ.
Theo nhà tâm lý Sam Gosling, điều này giúp người dùng cảm thấy được “nhìn thấy” và cũng tin tưởng hơn vào thông tin trên mạng xã hội.
8. Nhiều yếu tố góp phần hình thành rối loạn nhân cách
Khoảng 10–15% người trưởng thành tại Mỹ có ít nhất một dạng rối loạn nhân cách. Các yếu tố góp phần bao gồm:
Di truyền
Quan hệ bạn bè
Tính nhạy cảm cao
Bị lăng mạ bằng lời nói
Chấn thương thời thơ ấu
9. Đặc tính vượt trội rất hiếm gặp
Theo Gordon Allport, đặc tính vượt trội là đặc điểm nổi bật đến mức chỉ cần nhắc đến là người ta nghĩ ngay đến chủ nhân của nó. Những trường hợp này hiếm và thường gắn liền với những nhân vật nổi tiếng hoặc biểu tượng văn hóa.
Đa số chúng ta được cấu thành từ đặc tính trung tâm (nền tảng tính cách) và đặc tính thứ cấp (sở thích, thái độ, hành vi trong từng tình huống).
10. Thú cưng có thể tiết lộ tính cách của bạn
Trong nghiên cứu trên 4.500 người:
Người thích chó: hướng ngoại hơn, thích làm hài lòng người khác.
Người thích mèo: hướng nội hơn, tò mò hơn.
Theo Sam Gosling, điều này có thể giúp ích trong trị liệu bằng thú cưng: chọn đúng con vật phù hợp với tính cách sẽ mang lại hiệu quả tốt hơn.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét