CÁI TÂM LÀ GÌ?

Tâm luôn là chủ đề chính trong các buổi pháp thoại của những vị thiền sư khả kính còn đang tại thế hay đã qua đời. Tâm cũng là một chủ đề luôn được nhắc đến của những bậc hiền giả  hay hiền triết những người đã đạt được đỉnh cao trí tuệ. Qua bài viết này tôi muốn chia sẻ một vài suy nghĩ của tôi về "cái tâm là gì " và đây cũng như khi 'Hiểu để tu, tu để chuyển hóa tâm mình"

Trong đạo Phật, chúng ta thường nghe rằng: “Vạn pháp duy tâm tạo” – mọi sự trên đời đều do tâm mà sinh ra. Tuy vậy, để hiểu rõ cái tâm là gì lại không phải chuyện dễ. Nhiều khi ta tưởng đã hiểu lòng mình, nhưng thật ra vẫn bị chi phối bởi tham, sân, si – ba độc hại lớn nhất trong đời sống tinh thần.

Tâm không nằm trong thời gian hay không gian. Nó không có hình tướng, không thể cầm nắm, nhưng lại hiện diện trong từng hơi thở, từng suy nghĩ của ta. Tâm không có "tự tính" – nghĩa là nó không cố định, không là một thực thể riêng biệt. Vì thế, tâm cũng chính là "Không Tính" – trống rỗng nhưng sáng suốt, không vướng mắc mà thông suốt mọi sự. Tâm không phải là "tôi

Tâm thường ngày của ta thường bị nhiễm ô: tham lam, sân giận, ghen ghét, chấp trước... Chính những dòng tâm thức này là nguyên nhân khiến ta luân hồi trong ba cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ và súc sinh. Tất cả đều do tâm dẫn dắt, giống như khi nằm mộng, tuy cảnh mộng không thật nhưng lại khiến ta vui sướng hay sợ hãi y như thật. Nếu tâm sáng suốt, rỗng rang và thanh tịnh, thì đó chính là nền tảng của hạnh phúc chân thật – gọi là cực lạc. Hạnh phúc ấy không đến từ bên ngoài mà có sẵn trong chính tâm mình.

Tâm cũng chính là trí tưởng tượng. Tưởng nghĩ điều tốt thì dẫn ta về cõi lành; nghĩ điều xấu thì đẩy ta vào khổ cảnh. Vì vậy, người học Phật cần biết chuyển hóa tâm, hướng tâm về điều thiện lành, cao cả. Có thể thực hành quán tưởng chư Phật, chư Bồ Tát như những đám mây sáng rực trên trời. Tất cả đều có sẵn trong tâm ta – chỉ cần mở lòng ra là thấy.

Muốn chuyển hóa tâm, phải quay về Tam Bảo thật thế. Điều đầu tiên trong tu học là quy y Tam Bảo – Phật, Pháp, Tăng. Đây không phải là một nghi thức hình thức, mà là sự quay về với cội nguồn giác ngộ ngay trong chính tâm mình. Khi tâm được thanh lọc, lúc ấy Tam Bảo không còn ở bên ngoài nữa, mà trở thành chính bản tâm của ta. Lạy Phật, tụng kinh, sám hối… không phải là để cầu xin điều gì, mà là để đánh thức Bồ Đề Tâm – tức là tấm lòng muốn giác ngộ vì tất cả chúng sinh.

Trong đời, có tám ngọn gió làm tâm dao động như sau :

Được – mất

Khen – chê

Sướng – khổ

Thành công – thất bại

Người tu cần giữ tâm bình lặng trước tám gió này, không để chúng cuốn mình đi. Nếu tu cả đời mà khi chết còn bị một cơn gió đời thổi động tâm, thì vẫn có thể rơi vào cảnh khổ. Vì thế, phải kiên định với Bồ Đề Tâm, giữ tâm rộng mở, sáng suốt, vị tha, không vì mình mà vì muôn loài. Bồ Đề Tâm là tâm nguyện lớn muốn thành Phật để độ sinh. Dù chỉ có một người giữ được Bồ Đề Tâm giữa thế giới vô minh, thì Tam Bảo vẫn hiện diện nơi đó. Người có Bồ Đề Tâm là người sống với lòng từ bi và trí tuệ, luôn nghĩ đến lợi ích của người khác, luôn hướng tới sự giác ngộ và giải thoát. Bồ Đề Tâm là ngọn đèn không bao giờ tắt

Hiểu được cái tâm là bước đầu quan trọng trên con đường học đạo. Muốn chuyển hóa cuộc sống, phải bắt đầu từ việc chuyển hóa tâm. Khi tâm rỗng rang, sáng suốt, không vướng mắc – đó chính là tâm Phật đang hiện tiền trong mỗi chúng ta.