Trong đời sống hằng ngày, ta thường bắt gặp một hiện tượng quen thuộc thí dụ như khi mẹ của người khác qua đời, ta có thể nói một cách bình thản:
“Sinh tử là lẽ thường, ai rồi cũng phải chết.”
Nhưng khi mẹ của chính ta mất, tâm liền khởi lên những câu hỏi đầy đau đớn:
“Tôi phải sống sao đây?” “Vì sao chuyện này lại xảy ra với tôi?”
Cùng một sự việc là cái chết, nhưng phản ứng của ta hoàn toàn khác nhau. Theo Phật học, sự khác biệt này không nằm ở hoàn cảnh, mà nằm ở cái ngã (ngã chấp).
Ngã chấp khiến ta tưởng mình là “trường hợp đặc biệt”. Khi chuyện buồn xảy ra với người khác, ta nhìn bằng tâm tương đối khách quan. Khi chuyện ấy xảy ra với chính mình, cái “tôi” lập tức đứng ra trung tâm, khiến nỗi khổ tăng lên gấp bội. Đạo Phật, điều này được gọi là chấp ngã:
Ta cho rằng “tôi” là quan trọng hơn người khác
Ta ngầm nghĩ rằng những điều xấu không nên xảy ra với tôi
Nhưng giáo lý Đức Phật chỉ rõ:
Tất cả chúng sinh đều chịu chung quy luật sinh – già – bệnh – chết.
Không ai được ưu tiên, cũng không ai bị nhắm riêng. Khi ta cho rằng mình khác biệt, ta vô tình tự tách mình ra khỏi nhân loại, và chính điều đó làm nỗi khổ của ta trở nên cô lập và nặng nề hơn.
Một cách thực hành rất quan trọng trong Phật học là quán niệm về tính phổ quát của khổ đau.
Khi gặp chuyện buồn, thay vì hỏi:
“Tại sao là tôi?”
Ta có thể học cách quán chiếu:
“Điều này đã từng xảy ra với rất nhiều người trước tôi, và cũng sẽ xảy ra với nhiều người sau tôi.” “Điều đang xảy ra với tôi cũng chỉ là một phần của kiếp người,”
Không phải để xem nhẹ nỗi đau, mà để đặt nó vào đúng bản chất của kiếp người. Mọi người đều đã từng mất cha mẹ,đã từng bệnh tật, phá sản, chia ly. Họ đã đau, đã khổ, và rồi vẫn tiếp tục sống. Hiểu như vậy, ta không còn thấy mình là nạn nhân đặc biệt, mà là một con người bình thường đang đi trên con đường chung của nhân sinh.
Đạo Phât khuyên ta nhìn sự việc bằng chánh kiến, không bằng cảm xúc phóng đại. Khổ đau không chỉ đến từ sự việc, mà chủ yếu đến từ cách ta nhận thức và bám chấp vào sự việc đó. Nhiều rắc rối trong đời, khi nhìn lại, không lớn như ta tưởng. Chúng trở nên nghiêm trọng vì ta chỉ nhìn một góc hẹp rồi phóng đại tầm quan trọng của nó mà quên mất toàn bộ bức tranh của cuộc đời--đó là khổ đau, sinh ,già , bệnh và chết.
Hảy thuờng xuyên thực hành quán chiếu, ta có thể học cách nhìn sự việc từ xa hơn và nhìn nó trong bối cảnh của cả cuộc đời, nhìn nó trong dòng vô thường của thời gian, nhìn nó trong mối tương quan với vô số biến cố khác. Chỉ như vậy cái nhìn của ta mới rộng ra, tâm tự nhiên lắng xuống.
Trong đạo Phật, vô thường là một chân lý căn bản--không có gì thật sự “thuộc về tôi”. Không có điều gì tồn tại mãi mãi, kể cả, tài sản, địa vị, thân thể và các mối quan hệ. Ta có thể làm việc cả đời để mua nhà, mua xe, nhưng chỉ một biến cố, tất cả có thể biến mất. Ngay cả thân thể này cũng không nằm trong quyền kiểm soát của ta.
Khổ đau phát sinh khi ta cho rằng những thứ ấy là “của tôi”, tin rằng chúng phải tồn tại theo ý mình. Khi hiểu sâu vô thường, ta học cách trân trọng nhưng không bám chấp, yêu thương nhưng không lệ thuộc.
Đạo Phật không dạy chúng ta trở nên lạnh lùng, mà dạy chúng ta sống tỉnh thức để bớt khổ.
Tinh táo để thấy rằng:
Ta không phải trung tâm của vũ trụ
Ta không khác biệt hơn người khác
Những gì xảy ra với ta là một phần tự nhiên của đời sống
Khi buông bớt ý niệm “tôi đặc biệt”, tâm trở nên nhẹ hơn. Khổ đau vẫn có, nhưng không còn chồng thêm oán trách và hoang mang. Đó chính là bước đầu của học Phật, không phải để né tránh khổ, mà để hiểu khổ, thấy rõ khổ, và không làm khổ mình thêm nữa.
Hãy sống hết lòng, yêu hết lòng, nhưng luôn nhớ rằng mọi cuộc gặp gỡ đều chỉ có thể là tạm thời trong dòng luân hồi.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét