Nhiều người khi nghe đến A-tỳ-đàm (Abhidhamma) thường nghĩ đó là một môn học cao siêu, trừu tượng và chỉ dành cho các vị học giả. Nhưng thật ra, A-tỳ-đàm chỉ làm một việc rất đơn giản mà rất sâu đó là giúp chúng ta nhìn rõ đời sống như nó đang là.
Nếu Kinh điển giống như những câu chuyện, những bài dạy đầy hình ảnh, thì A-tỳ-đàm giống như một kính hiển vi soi vào từng khoảnh khắc tâm và thân. Không phải để suy nghĩ nhiều hơn, mà để thấy rõ hơn.
A-tỳ-đàm không bàn về “tôi” – mà bàn về cái đang xảy ra
Trong đời sống thường ngày, ta nói:
“Tôi buồn”, “Tôi giận”, “Tôi lo lắng”.
Nhưng A-tỳ-đàm hỏi:
“Thực sự cái gì đang xảy ra?”
Và câu trả lời là:
Không có một “tôi” cố định nào đang buồn, đang giận, đang lo —chỉ có những tiến trình tâm sinh rồi diệt.
Ví dụ như khi bạn có một cảm giác khó chịu, có một ký ức buồn ,Có một phản ứng,Có một xung động muốn nói hay làm gì đó. Tất cả chỉ là các hiện tượng tâm lý đang vận hành theo điều kiện.
A-tỳ-đàm gọi chúng là “pháp” — những yếu tố đang sinh khởi trong thân và tâm.
Mục đích của A-tỳ-đàm không phải để biết nhiều, mà để bớt vướng mắc nhiều. Chúng ta khổ không phải vì có cảm xúc, mà vì chúng ta tưởng chúng là “tôi”.A-tỳ-đàm giúp ta thấy:
“À, đây là một tâm sân đang sinh.”
“À, đây là một tâm tham.”
“À, đây là một tâm lo sợ.”
Khi ta thấy như vậy,
cái “tôi đang giận” biến thành:
“Có một trạng thái giận đang sinh.” Và khi đã thấy như vậy, nó bớt quyền lực.
Đó là bước đầu của tự do.
A-tỳ-đàm và thiền: hai con đường gặp nhau
Thiền giúp ta trực tiếp thấy những gì đang xảy ra.
A-tỳ-đàm giúp ta hiểu rõ những gì ta đang thấy.
Khi ngồi yên:
Có cảm giác
Có suy nghĩ
Có buồn ngủ
Có bồn chồn
A-tỳ-đàm dạy ta:
Tất cả những thứ ấy không phải là ta, chỉ là những tiến trình sinh diệt theo duyên. Thấy được điều này, tâm tự nhiên nhẹ đi.
Vì sao Đức Phật dạy A-tỳ-đàm? Vì Đức Phật biết rằng:
Khi ta còn tin vào một cái “tôi” cứng chắc, ta còn khổ.
A-tỳ-đàm không phá hủy đời sống, nó chỉ phá ảo tưởng về một cái ngã.
Khi ảo tưởng ấy tan,tâm bắt đầu tự do, rộng mở và an tĩnh.
Tóm lại: A-tỳ-đàm để làm gì?
A-tỳ-đàm giúp ta:
Thấy rõ thân và tâm đang vận hành ra sao
Không còn đồng hóa với cảm xúc và suy nghĩ
Hiểu sâu về vô thường, vô ngã, duyên sinh
Và từ đó, bớt khổ một cách tự nhiên
Không phải bằng niềm tin, mà bằng cái thấy.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét