Vô thường là lẽ sống

 Vô thường không phải là điều tiêu cực. Ngược lại, nó chính là lý do khiến cuộc sống có hy vọng. Nếu hạnh phúc không kéo dài mãi mãi, thì nỗi khổ cũng không tồn tại vĩnh viễn. Khi hết vui, ta buồn; khi hết buồn, niềm vui lại có mặt. Mọi trạng thái cứ thế chuyển hóa tự nhiên, không cần cưỡng ép.Tỉnh thức về vô thường, về sự mong manh nội tại của mọi vật, là một giai đoạn cần thiết của sự phát triển của chúng ta. Nếu bạn lơ là với sự thật này, bạn sẽ chỉ làm chậm sự tiến hóa cá nhân của mình, dù cho bạn có biết tiềm năng của trí tuệ đang mang trong bản thân. Thế nên trước tiên phải tìm hiểu vô thường này là gì, để học đối mặt với sự tạo hợp không thể tránh được của đời sống và tiếp theo áp dụng một cách có ích sự hiểu biết này vào cuộc sống hàng ngày. Hiểu vô thường giúp ta biết đón nhận cuộc sống đúng như nó đang là, thay vì cố níu giữ hay chống lại. Mỗi khoảnh khắc chỉ xuất hiện một lần rồi trôi qua. Không có khoảnh khắc nào lặp lại.

Vô thường hiện diện khắp nơi. Thiên nhiên thay đổi theo mùa, ngày nối tiếp đêm, nóng rồi lạnh. Ta không thể giữ mãi mùa hè cũng như không thể tránh mùa đông. Thay vì chống đối, ta có thể học cách thưởng thức vẻ đẹp riêng của mỗi mùa. Khi thấy được điều đó, ta nhận ra trong sự đổi thay liên tục ấy có một vẻ đẹp rất lớn. Đời sống con người cũng vậy. Hôm nay đủ đầy, ngày mai có thể thiếu thốn. Thành công rồi thất bại, gặp gỡ rồi chia xa. Không có gì đứng yên. Ngay cả cảm xúc của ta cũng thay đổi không ngừng: vui, buồn, yêu, ghét… chỉ trong một ngày.

Tâm ta giống như một con khỉ chuyền cành, luôn bị kéo đi bởi những điều xảy ra bên ngoài. Chính vì không thấy rõ sự vô thường này mà ta dễ khổ: ta tưởng mọi thứ phải ổn định, phải theo ý mình, trong khi bản chất của đời sống là luôn biến đổi.

Cái chết cũng là một phần tự nhiên của vô thường. Dù ta né tránh hay không muốn nhắc đến, nó vẫn đến. Ý thức về cái chết không phải để sợ hãi, mà để sống tỉnh thức hơn. Khi biết thời gian là hữu hạn, ta sẽ trân trọng con người trước mặt, lời nói đang nói, và khoảnh khắc đang sống.

Hiểu vô thường không khiến ta bi quan hay buông xuôi. Ngược lại, nó giúp ta:

bớt bám víu vào cái đang có

bớt tuyệt vọng trước cái đang mất

sống sâu sắc và chân thành hơn

Vô thường nhắc ta rằng: đừng đợi đến lúc chia tay mới nói lời thương, đừng đợi đến mất mát mới biết trân quý.

Ý nghĩa đúng của vô thường không phải là “mọi thứ rồi cũng qua, nên chẳng có gì quan trọng”, mà là: vì mọi thứ sẽ qua, nên từng giây phút đều đáng quý.

Khi ta nhìn thẳng vào vô thường và nhận rõ vô thường, mọi thứ bỗng trở nên nhẹ hơn. Ta bớt níu giữ, bớt vùng vẫy, và học cách thả mình theo dòng chảy tự nhiên của đời sống. Từ đó, sự đổi thay — vốn từng làm ta bất an — lại hóa thành nguồn nuôi dưỡng trí tuệ, lòng từ và sự bình yên rất mực dịu dàng.

Một tri giác lành về vô thường có lẽ là món quà quý nhất ta có thể trao cho chính mình. Trong những ngày ngắn ngủi của hiện tại, nó giúp ta trân trọng điều đang có mà không ràng buộc, và nhìn những điều chưa trọn vẹn bằng con mắt rộng lượng hơn. Ngay cả những biến cố tưởng như tệ nhất cũng có thể mở ra một lối đi mà ta chưa từng nghĩ tới.

Về lâu dài, hiểu vô thường giúp ta không còn chần chừ với những điều không thiết yếu. Ta đi thẳng vào cốt lõi của đời sống, bằng cách thuần hóa con cọp bên trong — những nỗi sợ, những thói quen cũ, những phản ứng khiến ta mệt mỏi. Và rồi, khi đối diện với những sự thật có sức thanh lọc, ta thường nhận lại nhiều hơn là mất.

Thiền sư AKONG TULKU RINPOCHE