Sống theo thích – ghét: con người và con thú không khác nhau

Khi chúng ta tham khảo kinh sách thì có lẻ sẽ rơi vào trường hợp như tôi là thấy lời kinh quá xưa và khó hiểu. cho nên tôi thuờng tìm đến các bậc thầy như sư giác khang, thiền sư Nhất Hạnh hy vọng họ giải thích kinh sách cho dễ hiểu hơn. Hôm nay tôi có nhân duyên nghe đựoc lời giảng của sư Toại Khanh và hy vọng sự hiểu biết của tôi qua lời giảng này để ghi chép lại cho các bạn có cơ duyên tìm đến blog của tôi.

Theo lời sư, khi chúng ta chưa học Phật, chưa hành đạo, thì cách sống của ta rất đơn giản:

Thích thì chạy theo

Ghét thì trốn tránh, loại bỏ

Cả một dòng luân hồi sinh tử mênh mông, mà ta chỉ lặp đi lặp lại đúng hai phản ứng ấy. Nếu nhìn kỹ, cách sống này không khác gì bản năng của loài thú: tìm cái dễ chịu, né cái khó chịu.

Sư đặt ra một câu hỏi rất mạnh:

Nếu suốt đời chỉ sống theo thích – ghét, thì con người khác con thú ở chỗ nào?

Và trong trường hợp đó, con người và con thú giống nhau về tâm lý. Trong đạo Phật, tâm nào thì đi về cảnh giới đó. Mình sống bằng tâm của loài nào, thì mình đi về với loài đó.

Muốn đi về đâu, hãy sống bằng tâm của cảnh giới đó

Trong kinh lục vàng dạy rất rõ:

Muốn thành hiền thánh, phải có tâm lý của hiền thánh

Muốn sinh về Phạm thiên, phải thiền định như Phạm thiên

Muốn sinh về cõi dục, phải sống và tu theo thiện nghiệp của cõi dục

Muốn trở lại kiếp người, thì sống pha trộn thiện – ác như con người

Ngược lại:

Sống nóng nảy, hiếu thắng → tâm A-tu-la

Sống tham lam, đói khát không biết đủ → tâm ngạ quỷ

Sống u mê, chỉ biết ăn ngủ hưởng thụ → tâm súc sinh

Sống đau khổ, thù hận, bế tắc → tâm địa ngục

Không phải chết rồi mới đi về đâu, mà ngay bây giờ ta đang tập sống với cảnh giới nào.

“Lục Vàng” – bớt ác, bớt thô, bớt nặng

Kinh Lục Vàng dạy rất rõ con đường tu tập là con đường buông bỏ dần:

Trước hết, ta bỏ những điều ác và thô:

Không nói chuyện thị phi, đàm tiếu

Không làm điều trái pháp luật

Không gây thù chuốc oán

Không sống để người khác khinh thường

Đó mới chỉ là nền tảng đạo đức xã hội.

Sau đó, người học đạo cần tiến thêm một bước: bỏ dần sự hưởng thụ.

Hưởng thụ năm dục (ăn ngon, mặc đẹp, tiện nghi…) xã hội không cấm. Có tiền mà hưởng, ai cũng cho là bình thường. Nhưng khi đã hiểu đạo và hành đạo, thì nếu còn sống chìm đắm trong hưởng thụ cho bản thân, con đường tu sẽ rất khó tiến sâu.

Thiện thôi chưa đủ – phải đi vào thiền định

Có người bỏ ác, làm thiện, nhưng vẫn đắm trong năm dục, thì cũng chưa thể vượt thoát. Vì vậy, đạo Phật dạy bước cao hơn là thiền định.

Thiền định có ba tầng chính:

Sơ thiền: còn tầm, còn tứ

Nhị thiền: không tầm, còn tứ

Tam thiền trở lên: không tầm, không tứ

Tầm là hướng tâm đến đối tượng

Tứ là quan sát, suy xét đối tượng

Ví dụ đời thường : Người nghèo thì ăn mặc đơn giản cũng thấy đủ.

Người giàu quen hưởng thụ cao, nếu không đúng “đẳng cấp” thì dễ khó chịu.

Sự khác biệt này đến từ tập khí và tâm chấp, không phải từ vật chất.

Tu càng sâu, tâm mong cầu càng phải nhẹ

Người mới tu thấy không làm thập ác đã là tốt.

Nhưng khi hiểu đạo sâu hơn, ta sẽ thấy:

Làm thập thiện mà còn mong cầu, còn tính toán, thì cũng chưa thật sạch tâm.

Tu mà:

Mong người khác biết mình tu

Mong được kính trọng

Mong đắc đạo, mong hơn người

→ thì vẫn còn ngã và tham vi tế.

Sư nói một câu rất hay:

Người không có gì thì hay khoe. Người thật sự có thì không cần khoe.

Khi tu đến chỗ không còn muốn khoe, thì đó lại là chỗ “đáng để khoe nhất”. Nhưng lúc ấy, tâm đã không còn nhu cầu khoe nữa.

Kinh Lục Vàng không phải để đọc cho hay, mà để soi lại tâm mình mỗi ngày.

Muốn đi về đâu trong luân hồi, không cần hỏi ai, chỉ cần nhìn xem mỗi ngày mình đang sống bằng tâm gì.

Tu không phải để trở thành ai đặc biệt, mà để bớt thú tính, bớt tham – sân – si, và sống ngày càng nhẹ, trí tuệ , và tự do hơn.