Hạnh phúc chân thật

Chúng ta giống như một đứa trẻ sinh ra trong gia đình giàu có, nhưng lại bỏ nhà đi hoang, lang thang khắp nơi để tìm kiếm tương lai. Mang trong lòng những khát khao mãnh liệt, đứa trẻ ấy không dễ quay về khi chưa nếm đủ sự chua chát của những ảo vọng. Rồi một ngày, nhờ một duyên lành — một người biết đường chỉ lối — đứa trẻ chợt tỉnh ra, chấp nhận quay về để tiếp nhận gia tài vốn dĩ đã thuộc về mình từ thuở ban đầu.

Niềm vui ấy lớn biết bao: từ thân phận lang thang bỗng chốc trở thành người thừa kế gia sản đồ sộ. Nhưng niềm vui ấy có đứng vững được không, khi những tập khí cũ, những thói quen rong ruổi tìm cầu vẫn âm thầm trỗi dậy? Những hạt giống lạc lối năm xưa vẫn chưa thôi thì thầm trong tâm thức.

Đi hoang thêm một lần nữa thì lòng đã sợ. Bởi ta đã thấm thía sự bạc bẽo phía sau những hào quang mong manh của hạnh phúc thế gian — nơi mỗi nụ cười đều có thể giăng sẵn cạm bẫy.

Vậy ta phải làm gì?

Lờ đi những phiền não đang khuấy động trong lòng để tận hưởng những điều kiện hạnh phúc tương đối đang có?

Hay phải đối diện, chuyển hóa tận gốc những năng lượng bất thiện ấy thì mới chạm được hạnh phúc chân thật?

Một tách trà ấm.

Một bữa cơm lành.

Một hơi thở nhẹ.

Một bước chân thảnh thơi.

Một nụ cười mát lành.

Tất cả đều là những biểu hiện rất thật của hạnh phúc. Nhưng khi những hạt giống sân hận, tham cầu, oán giận, tuyệt vọng trong chiều sâu tâm thức bùng lên thành dòng năng lượng u tối, thì những mầu nhiệm ấy trở nên xa vời. Lúc ấy, khổ đau đã che khuất khả năng tiếp xúc với hạnh phúc đang có mặt.

May mắn thay, tâm thức có một đặc tính nhiệm mầu: năng lượng nào được nuôi dưỡng mạnh mẽ thì năng lượng ấy sẽ biểu hiện. Khi ta biết quay về nuôi lớn chánh niệm, từ bi và tỉnh thức, thì chúng có thể lấn át những phiền não đang chi phối.

Giống như chiếc ti-vi có nhiều kênh:

khi kênh này đầy bạo động, ta có thể chuyển sang kênh khác êm dịu hơn.

Ta vẫn thường làm như thế. Mỗi khi buồn bã hay căng thẳng, ta tìm đến điện thoại, mạng xã hội, mua sắm, giải trí… Những cách ấy có thể làm dịu tâm trong chốc lát. Nhưng khi cuộc vui tan, nỗi khổ lại quay về, không hề suy suyển.

Người biết tu tập thì khác. Họ không tìm lối thoát ở bên ngoài, mà quay về nương tựa nơi chính mình. Một trong những phương pháp căn bản là quán niệm hơi thở. Chỉ cần đem tâm về với hơi thở vài phút, phiền não liền lắng dịu.

Tuy vậy, phiền não không biến mất. Nó chỉ chuyển từ trạng thái biểu hiện thành trạng thái tiềm ẩn — từ cơn giận thành hạt giống giận. Hơi thở giúp ta an trú, giúp tâm sáng lại, nhưng đó chưa phải là giải pháp rốt ráo.

Bởi ta không thể suốt đời né tránh phiền não.

Chỉ khi thấy rõ gốc rễ của chúng, thấy cách chúng nương tựa vào bản ngã vi tế để sinh khởi và chi phối, ta mới thật sự được tự do.

Hạnh phúc chân thật không lệ thuộc vào điều kiện.

Không cần phải thỏa mãn cảm xúc hay ý chí thì nó mới xuất hiện.

Nó là trạng thái thoát ra khỏi sự giam cầm của phiền não, và cả thói quen vay mượn hạnh phúc từ bên ngoài. Nó là ánh sáng lặng lẽ nhưng bền bỉ, xưa nay vẫn có mặt trong trái tim thuần khiết của mỗi người.

Đặc tính của hạnh phúc ấy là:

tự do – an ổn – bình đẳng – và đầy thương yêu.

Dĩ nhiên, tùy căn cơ và nhu cầu, mỗi người cảm nhận hạnh phúc ở những tầng bậc khác nhau. Nhưng càng bớt lệ thuộc vào điều kiện bên ngoài, hạnh phúc bên trong càng lớn. Hoàn cảnh thuận lợi không phải là cứu cánh, mà đôi khi lại là nơi nuôi dưỡng sự yếu mềm, khiến ta không dám quay về tự khơi dậy nguồn hạnh phúc chân thật nơi chính mình.

Ta cần đủ can đảm để đối diện với khổ đau, đối diện với những góc tối sâu nhất trong tâm hồn. Chính nơi đó, con người chân thật của ta mới được hiển lộ — vượt khỏi những lớp vỏ hạnh phúc mong manh mà bản ngã đã khéo che đậy bấy lâu. Hạnh phúc phát sinh từ đó là hạnh phúc của người giàu có nhất trần gian —

không thế lực nào có thể cướp mất. Hạnh phúc chưa bao giờ vắng mặt.

Chỉ là ta có nhận ra hay vẫn đang đi tìm với hai bàn tay trắng?

Hãy cẩn thận. Có khi hạnh phúc không nằm ở cuối con đường, mà đang có mặt rất rõ ràng — ngay bây giờ và ở đây.Vấn đề chỉ là ta có đủ tỉnh thức để thấy, và đủ lắng lòng để tiếp nhận hay không.

Pháp thoại của thiền sư Minh Niệm