Làm sao để bình thản sống?

Phương pháp “tùy duyên” này được tôi ghi lại từ lời giảng của Minh Niệm, theo sự hiểu biết của riêng mình, với mong muốn chia sẻ cùng những ai đang tìm kiếm sự bình yên.

Tùy duyên không phải là buông xuôi hay phó mặc.

Tùy duyên là tùy thuận — là khả năng chấp nhận hoàn cảnh đang diễn ra, nương theo nó một cách tỉnh táo, và biết sử dụng hoàn cảnh ấy như một cơ hội để trưởng thành. Quan trọng hơn, người biết tùy duyên không mắc kẹt vào những gì đã qua, cũng không lo lắng quá mức về những gì chưa tới.

Sư từng kể rằng thuở nhỏ, khi còn ở chùa, sư đọc được một đoạn văn do một vị sư bà viết tay. Đoạn văn ấy theo sư suốt hành trình tu tập:

Người học Phật phải biết thức cảnh, thức thời.

Ở trong cảnh thuận cũng vui, trong cảnh nghịch cũng an.

Khi bệnh thì sống theo bệnh, khi khỏe thì sống theo khỏe.

Ở đâu cũng giữ được tâm an.

Lâm Nguy không khóc, đắc thời không cười ngạo.

Rủi may của cuộc đời không oán trách.

Vững tâm, vững chí, vững lòng,

Mới mong thắng được chính mình.

Cốt lõi của con đường tu tập không nằm ở việc thay đổi hoàn cảnh, mà là chiến thắng được tâm mình.

Tâm ta thường bám víu vào điều thuận lợi và chống đối những điều nghịch ý. Khi gặp thuận cảnh, ta sợ mất. Khi gặp nghịch cảnh, ta muốn loại trừ. Nhưng bản chất cuộc đời vốn là vậy: hết thuận rồi nghịch, hết nghịch rồi thuận. Nếu ta cứ mãi chống trả điều trái ý, ta sẽ phải chống suốt đời. Nếu ta cứ mãi đi tìm điều kiện thuận lợi, ta sẽ khổ dài dài.

Chỉ khi có khả năng tùy duyên, ta mới không bị những biến động của cuộc đời quật ngã.

Tuy nhiên, tùy duyên không thể thiếu một yếu tố quan trọng: bất biến.

Ta có thể linh hoạt trong cách sống, trong lời nói, trong hành động — nhưng phẩm chất bên trong không đổi. Trước và sau biến cố, ta vẫn giữ được sự tỉnh táo, lòng tử tế và tâm bình an. Những giá trị thuộc về tâm hồn mới là cốt lõi. Còn thành bại, hơn thua, thuận nghịch bên ngoài — tất cả chỉ là phương tiện.

Muốn có tâm bình yên, ta phải quay về xây dựng giá trị bên trong: học hỏi từ những người đi trước, qua sách vở, qua trải nghiệm, qua chiêm nghiệm chính đời sống của mình. Khi thấy mình mất dần tự chủ, phải biết dừng lại. Đừng vội tìm kiếm giải pháp bên ngoài khi tâm mình còn đang rối loạn.

Bình thản sống không phải là sống chậm lại với thế giới, mà là sống sâu lại với chính mình.

Giữa nhịp sống hối hả hôm nay, thông điệp này có thể nghe có vẻ đi ngược dòng. Nhưng thật ra, đó chỉ là trở về với quy luật tự nhiên: thuận theo dòng chảy của đời mà không chống trả. Khi không chống trả, tâm ta mới thực sự an nhiên.