Trong đời sống hằng ngày, từng giây phút trôi qua, chúng ta đều đang âm thầm gieo những “chủng tử” cho chính mình. Mỗi suy nghĩ, lời nói, hành động và sự lựa chọn đều để lại một dấu ấn trong tâm thức, từ đó dần hình thành con đường mà chúng ta sẽ đi trong tương lai.
Chẳng hạn, hôm nay bạn mong muốn có một căn nhà, một mảnh đất hoặc một chiếc xe. Từ một ước muốn ban đầu, nếu bạn luôn nuôi dưỡng nó, lập kế hoạch và hành động theo hướng đó, sau một thời gian, điều bạn mong muốn có thể trở thành hiện thực. Điều này cho thấy những ý niệm chúng ta âm thầm nuôi dưỡng có khả năng trở thành động lực, thói quen và kết quả trong tương lai.
Không chỉ những điều lớn lao, ngay cả những gì rất nhỏ trong đời sống cũng đang góp phần tạo nên con người chúng ta. Từng món ăn chúng ta đưa vào cơ thể, từng ly nước chúng ta uống, từng hơi thở chúng ta hít vào đều ảnh hưởng đến sức khỏe và sự sống. Tương tự như vậy, những gì chúng ta thường xuyên nghĩ đến, yêu thích hay chán ghét, những niềm vui, nỗi buồn, sự sợ hãi hay giận dữ mà chúng ta nuôi dưỡng mỗi ngày cũng dần hình thành đời sống tâm lý của mình.
Có thể nói, con đường chúng ta thường xuyên đi sẽ tạo thành lối mòn; những gì chúng ta thường xuyên nghĩ và làm sẽ dần trở thành con người của chính mình.
Trong giáo lý nhà Phật, đó chính là nguyên lý nhân quả. Nghiệp không phải là một sự trừng phạt từ bên ngoài, mà là những gì chúng ta đang gieo trồng bằng chính thân, khẩu và ý của mình. Những hạt giống ấy, khi có đủ điều kiện, sẽ trổ thành cây. Vì vậy, muốn thay đổi cuộc đời, trước hết phải biết thay đổi những gì mình đang gieo trồng trong hiện tại.
Khổ đau cũng là một bài học về nhân quả
Trong cuộc đời, không phải ai cũng có cùng một hoàn cảnh. Có người sinh ra trong một gia đình đầy đủ, được học hành và có nhiều cơ hội. Có người lại sinh ra trong nghèo khó, bệnh tật, thiếu thốn tình thương hoặc phải trải qua nhiều nghịch cảnh ngay từ khi còn nhỏ.
Theo cái nhìn của Phật giáo, những khác biệt ấy có thể được nhìn nhận trong mối liên hệ với nghiệp và duyên của mỗi người. Nhưng điều quan trọng là nghiệp quá khứ không có nghĩa chúng ta phải đầu hàng số phận.
Một người có thể đang “ăn trái đắng” vì hoàn cảnh hiện tại, nhưng ngay trên nền tảng ấy, họ vẫn có thể gieo những hạt giống tốt cho tương lai.
Nếu sinh ra nghèo khó, chúng ta có thể học hỏi và làm việc để thay đổi cuộc sống.
Nếu gặp bệnh tật, chúng ta có thể chăm sóc thân thể, giữ gìn tinh thần và tìm phương pháp chữa trị phù hợp.
Nếu gặp nghịch cảnh, thay vì oán trách cuộc đời, chúng ta có thể học cách nhìn sâu vào nguyên nhân và tìm con đường vượt qua.Đó chính là tinh thần của nhân quả: không phủ nhận quả đã trổ, nhưng luôn có quyền lựa chọn hạt giống mình sẽ gieo trong hiện tại.
Mỗi người có một cách đối diện với khổ đau
Khổ đau là điều không ai có thể hoàn toàn tránh khỏi. Tuy nhiên, mỗi người lại có một cách đối diện khác nhau với nỗi khổ của mình.
Có người, khi đau khổ, tìm đến những thú vui của thế gian để quên đi thực tại. Có người tìm đến tiền bạc, danh vọng, tình cảm hoặc những cuộc vui để tạm thời lấp đầy khoảng trống trong tâm hồn. Những phương cách ấy đôi khi có thể giúp chúng ta dễ chịu trong một thời gian, nhưng nếu không nhìn thẳng vào nguyên nhân của khổ đau thì nỗi khổ vẫn còn đó.
Cũng có người, chính từ đau khổ, lại bắt đầu tìm đến con đường tâm linh.
Có người đến chùa để làm công quả, cúng dường, phụ giúp bếp núc, dọn dẹp.
Có người lên chánh điện tụng kinh, lễ Phật.
Có người vào thư viện để tìm đọc kinh điển, học giáo lý.
Thoạt nhìn, những việc ấy có vẻ rất khác nhau, nhưng nếu được thực hành bằng tâm chân thành thì đều có thể trở thành những bước đầu tiên giúp con người quay trở về với chính mình.
Đôi khi chính khổ đau lại là cánh cửa đưa chúng ta đến với sự tỉnh thức.
Từ hiểu khổ đến chuyển hóa khổ
Tuy nhiên, đến chùa hay học Phật chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là phải hiểu bản chất của khổ đau và học cách chuyển hóa nó. Muốn vậy, chúng ta cần học giáo lý và thực hành tuệ quán. Khi nhìn sâu vào thân và tâm, chúng ta bắt đầu nhận ra rằng rất nhiều đau khổ của mình không chỉ đến từ hoàn cảnh bên ngoài, mà còn đến từ sự bám chấp, tham muốn, sân hận, sợ hãi và những nhận thức sai lầm của chính mình. Có những điều xảy ra bên ngoài chúng ta không thể thay đổi. Nhưng cách chúng ta nhìn nhận và phản ứng trước những điều ấy lại là điều chúng ta có thể học để thay đổi.
Người tu đúng nghĩa không phải là người trốn tránh cuộc đời để tìm sự bình an, mà là người có đủ trí tuệ và bản lĩnh để sống giữa cuộc đời mà tâm không bị cuốn đi. Họ vẫn làm việc, vẫn đối diện với khó khăn, vẫn giải quyết những vấn đề của đời sống, nhưng biết giữ cho tâm mình không bị tham, sân, si chi phối.
Đó là sự tự do nội tâm.
Tu tập không phải để quay lưng với cuộc đời
Khi tâm dần có định và có tuệ, một điều khác cũng bắt đầu phát sinh: lòng thương yêu đối với chúng sinh.
Người thật sự hiểu được khổ đau của chính mình sẽ dễ dàng nhận ra khổ đau của người khác. Khi đã từng biết thế nào là cô đơn, họ sẽ hiểu nỗi cô đơn của người khác. Khi từng trải qua mất mát, họ sẽ biết cảm thông với người đang mất mát. Khi hiểu được sự bất an của chính mình, họ sẽ không dễ dàng làm tổn thương người khác.
Vì vậy, tu tập không phải là đi tìm một nơi thật yên ổn để mặc cho cuộc đời đau khổ ngoài kia.
Ngược lại, càng hiểu Phật pháp, chúng ta càng nhận ra mình có trách nhiệm với cuộc đời.
Ngày nào vẫn còn những con người đang đau khổ, ngày đó người học Phật không nên quay lưng với họ. Mỗi người có thể giúp đỡ theo khả năng của mình: bằng một lời nói tử tế, một hành động sẻ chia, một sự cảm thông hay đơn giản là không làm tổn thương thêm một người đang đau khổ.
Đó cũng chính là lúc việc tu hành không còn nằm trong những lời nói hay nghi lễ, mà trở thành một lối sống.
Khổ đau có thể trở thành con đường giác ngộ
Cuối cùng, điều quan trọng nhất không phải là chúng ta đã từng khổ đau bao nhiêu, mà là chúng ta đã học được gì từ những khổ đau ấy. Nghịch cảnh có thể làm một người trở nên cay nghiệt, nhưng cũng có thể khiến họ trưởng thành.Mất mát có thể khiến một người tuyệt vọng, nhưng cũng có thể giúp họ hiểu sâu hơn về sự vô thường. Khổ đau có thể khiến chúng ta tìm cách chạy trốn, nhưng cũng có thể trở thành động lực để chúng ta quay về nhìn lại chính mình.
Theo tinh thần Phật giáo, không có hoàn cảnh nào hoàn toàn vô ích nếu chúng ta biết nhìn nhận bằng trí tuệ. Ngay cả những “trái đắng” của cuộc đời cũng có thể trở thành mảnh đất để chúng ta gieo những hạt giống tốt đẹp hơn.
Chúng ta không luôn luôn lựa chọn được những gì xảy đến với mình, nhưng có thể học cách lựa chọn cách mình đối diện với những gì xảy đến. Và đó chính là con đường chuyển hóa khổ đau: từ nhận biết đến hiểu rõ, từ hiểu rõ đến buông bỏ, từ buông bỏ đến tự do, và từ tự do nội tâm đến tình thương đối với tất cả chúng sinh. Đó cũng là một trong những giá trị sâu sắc nhất của việc học và thực hành Phật pháp trong đời sống.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét