Trong cuộc sống, không ai có thể tránh khỏi những lúc tức giận. Cơn giận có thể xuất phát từ một lời nói, một hành động của người khác, từ những điều không như ý, và đôi khi lại đến từ chính những người mà chúng ta thương yêu nhất. Có những cơn giận chỉ bùng lên trong vài phút rồi qua đi, nhưng cũng có những cơn giận khiến chúng ta buồn bực, day dứt và ôm giữ trong lòng suốt nhiều ngày. Điều đáng nói là người khiến chúng ta tức giận đôi khi hoàn toàn không biết rằng họ đã làm gì. Trong khi đó, chính chúng ta lại là người phải mang theo sự khó chịu, tổn thương và oán trách. Như vậy, cơn giận không chỉ làm tổn thương người khác mà trước hết nó làm khổ chính mình.
Theo giáo lý nhà Phật, giận dữ không phải là điều cần phải đàn áp hay cố gắng phủ nhận. Điều quan trọng là nhận diện cơn giận, nhìn sâu vào nó và hiểu rõ nguồn gốc của nó. Khi hiểu được nguyên nhân, chúng ta mới có thể chuyển hóa.
Nhìn lại chính mình khi cơn giận xuất hiện
Khi đang giận, chúng ta thường nghĩ rằng: “Tôi tức giận vì người kia đã làm điều này với tôi.” Nhưng nếu bình tĩnh nhìn sâu hơn, chúng ta sẽ nhận ra rằng không phải lúc nào nguyên nhân cũng hoàn toàn nằm ở người khác. Có những ngày tâm trạng của chúng ta vốn đã mệt mỏi, căng thẳng hoặc bất an. Vì thế, chỉ một lời nói vô tình cũng có thể trở thành giọt nước làm tràn ly cảm xúc. Cùng một câu nói, hôm nay chúng ta có thể nổi giận, nhưng một ngày khác, khi tâm mình bình an, chúng ta lại không thấy có gì đáng để bận tâm.
Vì vậy, khi cơn giận xuất hiện, thay vì lập tức tìm lỗi nơi người khác, hãy thử quay về nhìn lại chính mình:
“Điều gì trong tôi đang bị tổn thương?”
“Tôi đang mong muốn điều gì mà không được đáp ứng?”
“Tại sao lời nói, hành động ấy lại khiến tôi tức giận đến vậy?”
Đó chính là một cách quán chiếu và nhìn lại bản thân. Khi nhìn sâu, chúng ta có thể nhận ra rằng phía sau cơn giận thường là một sự tổn thương, một kỳ vọng, một cảm giác ích kỷ, nỗi sợ hoặc một sự chấp trước nào đó.
Đừng vội nói khi tâm đang nóng giận
Một trong những điều quan trọng nhất khi đối trị cơn giận là không hành động ngay khi đang giận. Khi tâm đang nóng giận, lời nói và cử chỉ rất dễ trở thành một vũ khí. Một câu nói nặng lời, một ánh nhìn thiếu thiện cảm có thể làm người khác tổn thương, và một khi đã nói ra thì rất khó lấy lại. Nhiều mối quan hệ đã rạn nứt chỉ vì một phút không làm chủ cảm xúc. Nếu có thể, hãy tạm thời im lặng, rời khỏi hoàn cảnh đang khiến mình tức giận và cho tâm trí một khoảng thời gian để lắng xuống. Có thể đi bộ, hít thở chậm rãi, uống một ly nước hoặc ngồi yên vài phút.
Nếu cần chia sẻ, hãy tìm một người mà mình tin tưởng và có thể lắng nghe. Một người bạn hiểu mình đôi khi không cần phải đưa ra lời khuyên, chỉ cần giúp chúng ta nhìn sự việc từ một góc độ khác. Qua cuộc trò chuyện ấy, chúng ta có thể nhận ra rằng điều khiến mình tức giận ban đầu đôi khi không nghiêm trọng như mình tưởng.
Học cách nhìn sự việc từ vị trí của người khác
Khi giận, chúng ta thường chỉ thấy nỗi đau của mình. Chúng ta nghĩ: “Tại sao họ lại đối xử với tôi như vậy?” Nhưng nếu thử đặt mình vào hoàn cảnh của người kia, chúng ta có thể nhìn thấy một câu chuyện khác.
Có thể họ cũng đang mệt mỏi. Có thể họ đang chịu một áp lực mà chúng ta không biết. Có thể lời nói hay hành động của họ xuất phát từ sự thiếu hiểu biết chứ không phải cố ý làm tổn thương chúng ta. Điều đó không có nghĩa là chúng ta phải chấp nhận mọi hành vi sai trái của người khác. Lòng từ bi không đồng nghĩa với việc dung túng cho điều sai. Chúng ta vẫn có thể nói lên điều mình không đồng ý, nhưng có thể nói bằng tâm bình tĩnh thay vì bằng sự sân hận.
Đó chính là sự khác biệt giữa phản ứng và đáp lại. Phản ứng thường xuất phát từ cảm xúc; còn đáp lại là khi chúng ta có đủ tỉnh thức để lựa chọn cách hành xử.
Ba câu nhắc nhở của Đức Phật khi cơn giận đến
Có một cách rất đơn giản để tự nhắc mình khi cơn giận bắt đầu dâng lên. Không phải chỉ cần đọc ba câu này thì cơn giận sẽ lập tức biến mất, nhưng nếu thường xuyên quán chiếu, chúng có thể giúp chúng ta luyện tập cách kiềm chế tính nóng giận.
“Giận là tự hại chính mình.”
Khi giận, chúng ta tưởng rằng mình đang trừng phạt người khác, nhưng người đầu tiên phải chịu đựng lại chính là mình. Người kia có thể đã quên chuyện ấy từ lâu, còn chúng ta vẫn mang nó trong lòng.
“Người khôn không để cơn giận làm chủ.”
Người có trí không phải là người không bao giờ nổi giận. Người có trí là người nhận ra cơn giận đang sinh khởi và không để nó điều khiển lời nói, hành động của mình.
“Tám gió thổi chẳng lay, dựa vững tòa sen vàng.”
Trong Phật giáo, “tám gió” thường được hiểu là tám cảnh đời có thể làm tâm con người dao động: được và mất, khen và chê, vinh và nhục, vui và khổ.
Khi được khen, ta vui; khi bị chê, ta giận. Khi được lợi, ta hạnh phúc; khi mất mát, ta đau khổ. Nếu tâm luôn bị những biến động bên ngoài kéo đi, chúng ta sẽ rất khó tìm được sự bình an.
Người tu học không phải là người trở thành một con người vô cảm, mà là người học cách không để hoàn cảnh bên ngoài quyết định hoàn toàn trạng thái bên trong của mình.
Chuyển hóa sân hận bằng lòng từ bi
Trong giáo lý Phật giáo, sân hận là một trong ba độc: tham, sân và si. Vì vậy, đối trị cơn giận không chỉ là học cách kiềm chế để không nổi nóng, mà sâu xa hơn là học cách chuyển hóa tâm sân. Khi còn ôm giữ oán hận, chúng ta giống như người cầm một cục than nóng trong tay với ý định ném vào người khác. Trước khi ném được nó, chính bàn tay mình đã bị bỏng. Muốn cơn giận thật sự lắng xuống, chúng ta cần học cách buông bỏ. Buông không có nghĩa là quên hết những gì đã xảy ra, cũng không có nghĩa là phủ nhận nỗi đau của mình. Buông là không tiếp tục nuôi dưỡng câu chuyện ấy trong tâm trí hằng ngày.
Hãy thử nhìn người đã làm mình tổn thương bằng một tâm khác:
“Người ấy cũng là một con người mang những nỗi khổ riêng.”
Khi thấy được nỗi khổ của người khác, lòng sân hận có thể dần nhường chỗ cho sự cảm thông. Và khi lòng từ bi lớn lên, hận thù sẽ không còn nhiều chỗ để tồn tại.
Luyện tập kiểm chế cơn giận là một quá trình lâu dài
Kiểm soát cơn giận không phải là điều có thể làm trong vài ngày. Có những người đã quen phản ứng nóng nảy trong nhiều năm, vì vậy họ cần thời gian để thay đổi. Mỗi lần cơn giận xuất hiện, hãy xem đó là một cơ hội để thực hành. Hôm nay ta nhận ra cơn giận sau 10 phút. Ngày mai có thể nhận ra sau 5 phút. Rồi một ngày nào đó, ngay khi cơn giận vừa khởi lên, ta đã có thể nhìn thấy nó và không để nó kéo mình đi.
Phật pháp không dạy chúng ta trở thành người không bao giờ giận. Phật pháp dạy chúng ta thấy rõ cơn giận khi nó sinh khởi, hiểu nguyên nhân của nó và từng bước chuyển hóa nó bằng trí tuệ, sự tỉnh thức và lòng từ bi.
Khi tâm không còn phải mang theo quá nhiều oán trách, cuộc sống tự nhiên trở nên nhẹ nhàng hơn. Chúng ta ngủ bình an hơn, nói chuyện với người khác nhẹ nhàng hơn và những mối quan hệ quanh mình cũng có cơ hội được chữa lành. Cuối cùng, điều chúng ta cần chiến thắng không phải là một người khác, mà là chính cơn giận đang thiêu đốt tâm trí mình.
Napoleon đã nói: Người kiểm soát được cảm xúc của mình vĩ đại hơn một người anh hùng chiến thắng một thành phố. Trong cuộc sống, chúng ta phải đối mặt với thử thách và vượt qua chúng một cách tích cực.
Thắng được người khác chỉ là sự hơn thua.
Thắng được chính mình mới là một bước tiến trên con đường hoàn thiện bản thân.
Vì vậy, mỗi khi cơn giận tìm đến, hãy chậm lại một chút, thở sâu một chút và nhìn vào chính mình. Có thể ngay phía sau cơn giận ấy là một phần tâm hồn đang cần được lắng nghe và chữa lành.
Và hãy kiên nhẫn. Bởi vì chuyển hóa sân hận không phải là chuyện của một ngày, mà là hành trình tu tâm của cả một đời.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét