Ngồi lại bên nhau – học gì từ những đau thương

Bài viết này dựa trên pháp thoại của Đại đức Pothuhera Mahindasiri Thero, được diễn đạt lại với tinh thần học hỏi và chiêm nghiệm. 

Chủ đề hôm nay là: “Ngồi lại bên nhau, chúng ta học được gì từ những đau thương?”

Chỉ cần nhắc đến thôi, trái tim đã nặng trĩu. Bởi vì đó là chiến tranh. 

Không phải ngẫu nhiên mà chúng ta nói về điều này lúc này. Chỉ trong vài tháng ngắn ngủi, nhân loại đã chứng kiến quá nhiều cảnh tượng tan nát: sinh mạng bị cướp đi, gia đình ly tán, thành phố biến thành đống tro tàn. Tất cả không phải là chuyện của quá khứ xa xôi trong sách sử. Nó đang xảy ra ngay lúc này — ngay khi chúng ta đang thở trong bình an, thì ở đâu đó, tiếng khóc vẫn chưa dứt.

Hôm nay, tôi không muốn đóng vai một quan tòa để phân xử ai đúng ai sai. Bởi trước bạo lực, nhân loại đã tiêu tốn quá nhiều thời gian để biện minh. Mỗi bên đều có lý lẽ. Ai cũng xem mình là nạn nhân và đối phương là kẻ ác. Nhưng nếu cứ tiếp tục nhìn thế giới qua lăng kính hận thù và đối lập, chúng ta sẽ lạc vào một mê cung không lối ra. Lịch sử cho thấy: không có câu trả lời nào đủ sức xoa dịu một người mẹ mất con, một đứa trẻ mất cha hay người vợ mất chồng.

Vì vậy, thay vì truy tìm đúng – sai, ta hãy tìm một sự thật sâu hơn, vượt khỏi nhị nguyên. Ta hãy nhìn thẳng vào câu hỏi: Vì sao chiến tranh, tự bản chất, đã là một sai lầm?

Đức Phật đã để lại một lời dạy vô cùng sâu sắc:

“Chiến thắng sinh ra hận thù.

Kẻ thất bại sống trong khổ đau.

Chỉ khi buông bỏ cả thắng lẫn bại, người ấy mới an vui.”

Trong tư duy thông thường, con người luôn được dạy phải thắng — thắng trong đời sống, trong tranh luận, trong chiến tranh. Nhưng Đức Phật chỉ ra cái giá của chiến thắng:

Khi bạn khuất phục một người hay một dân tộc, bạn không gieo sự phục tùng, mà gieo hạt giống hận thù. Người thua cuộc sẽ mang nỗi uất ức, chờ ngày phục thù. Còn người thắng, dù đứng trên đỉnh vinh quang, cũng đang đứng trên miệng núi lửa. Chiến thắng, vì thế, không phải là kết thúc — mà là khởi đầu của một bi kịch mới.

Đức Phật không dạy chúng ta sống yếu hèn. Ngài chỉ ra một cuộc chiến khác, vĩ đại hơn nhiều:cuộc chiến với chính mình.

Bởi vì mọi cuộc chiến bên ngoài đều bắt nguồn từ cuộc chiến bên trong: từ tham muốn chiếm đoạt,từ sân hận và thù oán, từ si mê cho rằng mình hơn người. Tất cả đều sinh ra từ cái tôi. Chiến tranh chỉ sinh ra những cuộc chiến khác. Đó là vòng luân hồi của khổ đau.Muốn chấm dứt vòng luẩn quẩn ấy, không phải bằng vũ khí — mà bằng sự chuyển hóa tâm thức. Cái tôi luôn muốn mình là nhất là sở hữu nhiều hơn là muốn người khác phải quỳ gối trứoc mình. cái tôi chính là vị tướng độc tài nhất đang điều khiển tâm trí bạn. Thay vì đi chinh phục khắp nơi hảy nhìn vào bên trong hảy nhìn vào cơn giận của bạn và sự ghen tị và nỗi sợ hãi của bạn chiến đấu với chúng , tiêu diệt cái tôi ích kỷ ngạo mạn đó. Khi bạn tu sửa chính mình , khi bạn nổ lực để chiến thắng những dục vọng thấp hèn của bản thân , một phép màu sẽ sảy ra, tâm trí của bạn sẽ trở nên trong sáng và thiện lương khi cái tôi nhỏ bé bị đánh bại , lòng từ bi sẽ hiện hữu và một người đã chiến thắng chính mình sẽ không còn làm hại ai khác.Một người làm chủ tâm ý sẽ không bao giờ reo rắc hận thù. Nếu tất cả chúng ta đều quay về chinh phục nội tâm, thế giới này sẽ không cần đến biên giới , không cần đến quân đôi. Đó mới là chiến thắng tối thuợng và hòa bình thật sự. Nhìn lại lịch sử nhân  loại chỉ là một vòng luẩn quẩn đầy máu và nước mắt , có bao giờ hận thù dập tắt đựoc hận thù không? Đức Phật đã khẳng định một chân lý một quy luật vận hành của vũ trụ này mà không ai có thể chối cải , hận thù diệt hận thù đời này không thể có , từ bi diệt hần thù là định luật ngàn thu. Chiến tranh chỉ đẻ thêm những cuộc chiến tranh khác trong tương lai đó chính là vòng luân hồi đau khổ không dứt vậy muốn chấm dứt vòng luân hồi luẩn quẩn này chỉ có lòng từ bị mà thôi. 

Đức Phật đã nói một chân lý bất biến:

Khi con người thôi đánh nhau trong lòng mình, thế giới sẽ thôi cần chiến trường.Đó mới là chiến thắng tối thượng. Đó mới là hòa bình thật sự.

Tôi hy vọng mọi cuộc chiến tranh đang sảy ra sẽ sớm chấm dứt.