Một vị thầy không sở hữu bất cứ điều gì. Khi có người hỏi thiền sư Ajahn Chah, "Tôi chưa từng dùng tiền từ năm 1978” là câu trả lời thường thấy của ngài khi họ hỏi về lối sống của các tu viện Phật giáo. Câu trả lời này luôn khiến người nghe sững sờ, thậm chí há hốc mồm kinh ngạc. Đó là một cách sống rất khác biệt, không bao giờ sở hữu hay thậm chí sử dụng tiền bạc, và khi miêu tả nó thường nảy sinh những câu hỏi như: “Làm sao người ta có thể sống như vậy, đặc biệt là trong thế giới hiện đại?” Và “Lối sống như vậy có ý nghĩa gì đối với dân số toàn cầu và hạnh phúc của thế giới?”
Ngay từ đầu sự nghiệp giảng dạy của Đức Phật, khoảng 2.600 năm trước, Ngài đã thiết lập giới luật khất thực cho bản thân và các đệ tử tu sĩ của mình, tức Tăng đoàn. Điều này có nghĩa là một phần nhỏ những người theo ông, những người muốn dấn thân vào lối sống độc thân, từ bỏ thế tục để tập trung hoàn toàn vào thiền định và các giới luật tâm linh, đã cam kết hoàn toàn dựa vào lòng hào phóng của cộng đồng cư sĩ đông đảo hơn để đáp ứng mọi nhu cầu vật chất – thức ăn, quần áo, chỗ ở và thuốc men. Các thành viên của Tăng đoàn, cả xưa và nay, đều bị cấm sở hữu hoặc sử dụng tiền bạc. Đó là một giả định có chủ ý về sự phụ thuộc vật chất; một giả định được hình thành để tạo ra mối quan hệ cộng sinh, nhờ đó cả hai chiều của cộng đồng, tăng lữ và cư sĩ, và do đó toàn xã hội, đều được làm giàu.
Ở các quốc gia như Thái Lan, tục khất thực buổi sáng hàng ngày là hình ảnh điển hình của sự tương tác giữa cộng đồng tăng lữ và cư sĩ Phật giáo. Các tăng lữ đi chân trần, lặng lẽ xếp hàng với những chiếc bát khất thực trống rỗng, còn những người thuộc cộng đồng cư sĩ muốn cúng dường điều gì đó trong ngày hôm đó thì đứng đợi bên vệ đường. Một ít thức ăn được đặt vào bát, và hàng người tiếp tục di chuyển. Trong sự trao đổi này, ngay cả ở mức độ hời hợt nhất, người cư sĩ được nhắc nhở về các giá trị tinh thần và được nâng cao tinh thần bởi niềm vui đến từ việc tự nguyện giúp đỡ người khác, trong khi nhu cầu vật chất của cộng đồng tu sĩ được đáp ứng trong ngày hôm đó.
Các tăng ni đi với ánh mắt cúi xuống và không bao giờ xin bất cứ điều gì; họ không xâm phạm không gian cá nhân của bất cứ ai nhưng luôn sẵn sàng nhận lễ vật. Điều thú vị là giới luật do Đức Phật đặt ra từ nhiều thế kỷ trước, yêu cầu sự hiện diện tĩnh lặng không xâm phạm, đã được một luật sư người Anh mô tả là "đi thẳng qua Đạo luật Lang thang năm 1824…". Do đó, việc khất thực không phải là một hình thức ăn xin mà là sự tham gia có ý thức vào cái gọi là "nền kinh tế của sự bố thí".
Phong tục đi khất thực, cũng như những cuộc đi bộ đường dài khắp đất nước (một phong tục được gọi là tudong), không chỉ diễn ra ở châu Á mà còn được thực hiện ở các nước phương Tây. Các nhóm ni cô hoặc tăng sĩ đã đi bộ hàng trăm dặm ở Anh, Ireland, Mỹ, New Zealand và trên lục địa châu Âu. Trong những chuyến đi này, các vị tu sĩ thường được những người lạ ngẫu nhiên chu cấp, chứ không phải những người ủng hộ tu viện thường xuyên, cho dù đó là một chuyến đi bộ buổi sáng đến ngôi làng gần nhất hay một chuyến đi bộ đường dài. Thường thì điều đầu tiên người qua đường làm là đưa tiền mặt.
Cuộc trò chuyện sau đó diễn ra như thế này:
“Rất tiếc, chúng tôi không thể nhận tiền.”
“Tôi có thể cho bạn thứ gì khác không?”
“Nếu bạn có thức ăn, bạn có thể cho một ít nếu muốn…”
Có thể bạn sẽ ngạc nhiên khi biết rằng các vị tu sĩ Phật giáo hành hương có thể đi hàng trăm dặm ở các nước phương Tây và được những người chưa từng gặp họ trước đây chu cấp – thường là những người biết rất ít hoặc không biết gì về Phật giáo. Người ta có thể nghĩ rằng cần một mạng lưới chu cấp có hệ thống hơn. Vào đầu những năm 1970, Ajahn Chah, trụ trì của tu viện chính của chúng tôi ở Thái Lan, đã hỏi người đệ tử phương Tây cao cấp nhất của mình, Ajahn Sumedho, “Con có nghĩ rằng con sẽ quay trở lại phương Tây và thành lập một tu viện ở đó không?”
Ajahn Sumedho ngạc nhiên trước câu hỏi này. Ông trả lời, “Làm sao tôi có thể làm điều đó? Làm sao người ta có thể sống như một nhà sư ở một đất nước không theo Phật giáo?”
Ajahn Chah lập tức đáp lại, “Ý con là ở Mỹ không có người tốt sao?”
Chính vào lúc đó, Ajahn Sumedho nhận ra rằng ông sẽ quay trở lại phương Tây vào một ngày nào đó, và vào năm 1977, điều đó đã xảy ra, đặt nền móng cho hơn 30 tu viện của cộng đồng này bên ngoài Thái Lan.
Quan điểm khôn ngoan mà Ajahn Chah thể hiện ở đây rất quan trọng, đặc biệt khi xem xét vị trí của chúng ta trong xã hội nói chung. Ông ấy đang nói rằng lòng tốt là một phẩm chất phổ quát của con người và vượt qua ranh giới tôn giáo; chúng ta đều là "chị em và anh em trong sinh, lão, bệnh và tử", và do đó chúng ta cùng chia sẻ mối liên hệ xuất phát từ nhân tính chung, về thể chất, tinh thần và tâm linh. Ví dụ, các nhà sư trong cộng đồng của chúng ta, trong những chuyến hành hương tudong dài ngày ở Ấn Độ, thường nhận thấy sự ủng hộ và lòng biết ơn chân thành nhất dành cho sự hiện diện của họ khi đi khất thực tại các làng Hồi giáo.
Tương tự như vậy, khi Ajahn Sumedho đến London và làm quen với cuộc sống phương Tây vào năm 1977, ông hỏi Ajahn Chah liệu họ có nên quảng bá tu viện, dán thông báo về các buổi nói chuyện và sự kiện của họ tại Thư viện Công cộng Hampstead hoặc thậm chí trên tàu điện ngầm hay không. Ajahn Chah mỉm cười, lắc đầu và nói, "Nếu bạn nấu món súp ngon, mọi người sẽ biết đến nó." Điều đó có nghĩa là, nếu những gì bạn thể hiện và cung cấp cho thế giới có lợi ích, thì mọi người sẽ đến.
Trích bài viết của thiền sư Ajahn Amaro (2018)
Bài viết này, tôi hy vọng khi bạn đọc qua, nếu nhìn sâu hơn, không chỉ nói về truyền thống khất thực của Phật giáo, mà còn gửi gắm một lời nhắc rất thực tế về cách sống, lòng tin, sự cho đi và giá trị thực sự của những gì chúng ta làm. Có thể chúng ta cần nhìn lại cách tiếp cận các vị thầy và các chùa chiền ngày nay vì do Phật tử không thấm nhuần đạo Phật mà vô tình đã làm đạo Phật đi khá sai
1. Đừng quá lệ thuộc vào tiền bạc và vật chất
Hình ảnh các vị tu sĩ không sở hữu hay sử dụng tiền bạc nhắc nhở chúng ta rằng tiền là phương tiện để sống, không nhất thiết phải trở thành mục đích của cuộc sống. Người tu chọn một đời sống đơn giản để giảm bớt nhu cầu vật chất, từ đó có nhiều thời gian và tâm lực hơn cho việc tu tập. Người cư sĩ không nhất thiết phải sống như một nhà sư, nhưng có thể học được tinh thần ấy: biết đủ, giảm bớt những nhu cầu không cần thiết và đừng để vật chất quyết định hạnh phúc của mình.
2. Học cách cho đi và cũng học cách nhận sự giúp đỡ
Điểm rất hay của truyền thống khất thực là nó tạo ra mối quan hệ hai chiều. Người cư sĩ cho thức ăn, nhưng họ cũng nhận được niềm vui từ việc bố thí. Người tu nhận thức ăn, nhưng sự hiện diện và đời sống tu tập của họ cũng mang đến cho người cư sĩ cơ hội để thực hành lòng từ, sự rộng lượng và kết nối với đời sống tinh thần.
Điều này gợi cho chúng ta một bài học:
Trong cuộc sống, cho đi không phải là việc người này ban ơn cho người kia. Đôi khi người cho và người nhận đều đang nhận được một điều gì đó. Vì vậy, đừng ngại giúp đỡ người khác khi mình có khả năng; nhưng cũng đừng quá tự ái khi một ngày nào đó mình cần sự giúp đỡ.
3. Đừng đánh giá lòng tốt của con người qua tôn giáo hay hoàn cảnh
Câu nói của Ajahn Chah:
“Ý con là ở Mỹ không có người tốt sao?”
Có lẽ đây là một trong những điểm sâu sắc nhất của bài viết.
Ngài không nhìn con người trước hết qua nhãn hiệu Phật giáo, Thiên Chúa giáo, Hồi giáo hay không theo tôn giáo. Ngài nhìn thấy ở con người một phẩm chất căn bản: khả năng làm điều tốt.
Điều này rất đáng suy ngẫm. Chúng ta đôi khi quá nhanh chóng chia con người thành “người cùng phe” và “người phe khác”. Nhưng lòng tốt không thuộc độc quyền của bất kỳ tôn giáo hay cộng đồng nào. Một người có thể không cùng niềm tin với chúng ta nhưng vẫn có thể đối xử với chúng ta bằng một tấm lòng rất đẹp.
4. Đừng vội nghi ngờ lòng tốt của người khác
Các vị tu sĩ có thể đi hàng trăm dặm mà không biết hôm nay mình sẽ ăn gì hay sẽ ngủ ở đâu. Họ đặt mình vào một hoàn cảnh có phần bất định và tin rằng sẽ có người giúp đỡ. Điều này không có nghĩa là chúng ta phải sống hoàn toàn không chuẩn bị hoặc phó mặc cho cuộc đời. Nhưng nó gợi lên một điều rất đáng suy nghĩ:
Con người không thể sống hoàn toàn bằng sự kiểm soát.
Có những lúc chúng ta phải biết tin tưởng, biết mở lòng và chấp nhận rằng cuộc sống cũng được nâng đỡ bởi những người khác.
5. “Nếu bạn nấu món súp ngon, mọi người sẽ biết đến nó”
Đây có lẽ là lời khuyên quan trọng nhất trong toàn bộ bài.
Ajahn Chah không khuyên Ajahn Sumedho phải quảng bá quá nhiều, phải treo bảng quá lớn hay tìm cách thu hút thật nhiều người. Ngài nói đại ý rằng:
Nếu điều bạn làm thật sự tốt và có ích, giá trị của nó sẽ tự tìm được người cần đến. “Món súp ngon” ở đây không chỉ là một món ăn. Nó có thể tượng trưng cho cách sống, lời nói, công việc, sự tu tập và những gì chúng ta trao cho cuộc đời.
Nếu bạn viết một bài có giá trị, người cần đọc sẽ tìm thấy nó.
Nếu bạn sống tử tế, người khác sẽ cảm nhận được điều đó.
Nếu bạn làm một công việc bằng tâm huyết, giá trị của nó sẽ dần được công nhận.
Nếu sự tu tập thật sự làm cho tâm mình bình an hơn, người khác sẽ nhìn thấy sự thay đổi ấy mà không cần mình nói quá nhiều về bản thân.
6. Đừng cố chứng minh mình tốt — hãy sống sao cho người khác tự cảm nhận
Đây cũng là một bài học rất đẹp cho đời sống hiện đại.
Chúng ta thường muốn nói cho người khác biết mình đang làm gì, mình tốt như thế nào, và mình thành công ra sao. Nhưng bài viết lại đưa ra một cách nhìn khác:
Thay vì cố quảng bá bản thân, hãy tập trung làm cho “món súp” của mình thật ngon.
Nghĩa là thay vì cố chứng minh mình là người tốt, hãy sống tử tế.
Thay vì cố chứng minh mình hiểu Phật pháp, hãy để cách mình đối xử với người khác nói lên điều đó.
Thay vì cố chứng minh mình hạnh phúc, hãy sống một cuộc đời bình an.
7. Sau cùng, bài viết nhắc chúng ta về sự tương thuộc
Không ai hoàn toàn độc lập.
Người tu cần người cư sĩ. Người cư sĩ cũng cần những giá trị tinh thần mà người tu giữ gìn. Một người cho đi, một người tiếp nhận; nhưng trong mối quan hệ ấy, cả hai đều có thể trưởng thành.
Đó cũng rất gần với tinh thần duyên khởi trong Phật giáo: đời sống của chúng ta không tồn tại một cách riêng lẻ mà luôn được hình thành trong mối liên hệ với người khác.
Vì vậy, nếu rút lại thành một lời khuyên cho đời sống, tôi nghĩ bài viết muốn nói:
Hãy sống đơn giản hơn, biết đủ hơn, rộng lòng cho đi, đừng mất niềm tin vào lòng tốt của con người, và quan trọng nhất, hãy làm cho “món súp” của chính mình thật ngon. Khi những gì bạn làm thật sự có giá trị, bạn không cần phải quá cố gắng để thuyết phục người khác; giá trị ấy sẽ tự lên tiếng.
Đây cũng là một tư tưởng rất đẹp nếu đặt trong đời sống của người tu tại gia: không cần xa rời cuộc đời, mà ngay trong cuộc đời, hãy biến cách mình sống thành lời pháp thoại.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét