Sống thuận theo tự nhiên

Chắc hẳn chúng ta đã từng nghe những câu như: “Cố ý trồng hoa, hoa không nở; vô tình cấy liễu, liễu xanh um”, hay “Sống chết có số.” Những câu nói ấy thường được nhắc đến khi con người gặp phải những điều ngoài dự tính: một cơ hội mong chờ mãi không đến, một người mình thương lại rời đi, một tài sản đang có bỗng mất đi, hay một kế hoạch đã chuẩn bị rất kỹ nhưng cuối cùng vẫn không thành.

Nhưng “sống thuận theo tự nhiên” không có nghĩa là phó mặc cho số phận, càng không có nghĩa là không cần cố gắng. Đó là biết làm hết khả năng của mình, nhưng không cố chấp đòi hỏi cuộc đời phải diễn ra đúng theo ý mình.

Bởi vì trong cuộc sống, có rất nhiều thứ chúng ta có thể cố gắng nhưng không thể hoàn toàn kiểm soát. Ta có thể chăm sóc một cái cây, tưới nước và bón phân, nhưng không thể ra lệnh cho nó phải nở hoa vào đúng ngày mình muốn. Ta có thể yêu thương một người, nhưng không thể bắt người ấy mãi mãi ở bên mình. Ta có thể tiết kiệm tiền bạc, làm việc chăm chỉ và chuẩn bị cho tương lai, nhưng không ai biết chắc ngày mai sẽ xảy ra điều gì.

Vì sao chúng ta thường đau khổ?

Phần lớn phiền não của con người không chỉ đến từ những gì đang xảy ra, mà còn đến từ nỗi sợ những gì có thể xảy ra trong tương lai.

Chúng ta sợ mất tiền nên cứ muốn tích lũy thật nhiều. Sợ tuổi già nên cố giữ lấy tuổi trẻ. Sợ bệnh tật nên lo lắng quá mức về sức khỏe. Sợ cô đơn nên cố giữ một mối quan hệ dù nó đã không còn lành mạnh. Sợ mất người mình thương nên luôn muốn kiểm soát họ.

Sống thuận theo tự nhiên không phải là buông xuôi

Trong giáo lý Phật giáo, vô thường nhắc chúng ta rằng mọi sự vật đều thay đổi. Không có gì tồn tại mãi mãi trong cùng một trạng thái. Con người sinh ra, lớn lên, già đi rồi qua đời. Tài sản có thể đến rồi mất. Các mối quan hệ có lúc gần gũi, có lúc xa cách. Thành công và thất bại cũng thay nhau xuất hiện.

Hiểu vô thường không phải để chúng ta trở nên bi quan, mà để biết trân trọng những gì đang có mà không quá chấp giữ.

Ví dụ, khi còn trẻ, chúng ta có thể rất quan tâm đến việc kiếm thật nhiều tiền. Điều đó không sai. Tiền giúp chúng ta có cuộc sống ổn định và có khả năng chăm sóc gia đình. Nhưng nếu vì tiền mà chúng ta đánh đổi sức khỏe, tình cảm và những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời thì đến một lúc nào đó, chúng ta có thể nhận ra rằng mình đã giữ được tiền nhưng lại đánh mất thời gian.

Tiền mất còn có thể kiếm lại. Nhưng một ngày đã qua thì không thể mua lại bằng bất kỳ số tiền nào.

Vì vậy, sống thuận theo tự nhiên không phải là “không làm gì cả”, mà là làm những gì cần làm nhưng không để lòng tham và sự sợ hãi điều khiển cuộc sống.

1. Thuận theo tự nhiên của thân – biết lắng nghe cơ thể

Cơ thể con người cũng có quy luật riêng.

Khi còn trẻ, chúng ta có thể thức khuya, làm việc nhiều giờ và nghĩ rằng mình vẫn khỏe. Nhưng khi tuổi tác thay đổi, cơ thể bắt đầu gửi đến những tín hiệu khác: dễ mệt hơn, cần ngủ nhiều hơn, cần vận động nhẹ nhàng hơn và cần chú ý đến chế độ ăn uống.

Nếu đã lớn tuổi mà vẫn cố bắt cơ thể phải hoạt động như lúc hai mươi tuổi, chúng ta đang chống lại quy luật tự nhiên. Vì thế, hãy học cách lắng nghe cơ thể. Khi mệt thì nghỉ. Khi đói thì ăn vừa đủ. Khi cơ thể cần vận động thì đi bộ, tập yoga, thiền hành hoặc những hoạt động phù hợp với sức khỏe.

Không phải lúc nào cố gắng nhiều hơn cũng tốt hơn. Đôi khi biết dừng đúng lúc mới là trí tuệ.

2. Thuận theo tự nhiên của tâm – để cảm xúc đến rồi đi

Cảm xúc cũng giống như thời tiết.

Có ngày trời nắng, có ngày trời mưa. Tâm con người cũng có lúc vui, lúc buồn, lúc bình an, lúc bất an.

Khi buồn, chúng ta thường muốn tìm cách loại bỏ nỗi buồn ngay lập tức. Khi giận, chúng ta muốn người khác phải thay đổi để mình hết giận. Khi lo lắng, chúng ta cố suy nghĩ thật nhiều để tìm một câu trả lời chắc chắn cho tương lai.  Nhưng càng cố kiểm soát cảm xúc, đôi khi chúng ta càng bị cảm xúc kiểm soát.

Thay vì nghĩ:

“Tôi không được buồn.”

Ta có thể nhận biết:

“Bây giờ tôi đang buồn.”

Thay vì:

“Tôi không được tức giận.”

Ta nhận biết:

“Tôi đang có một cơn giận.”

Chỉ cần nhìn thấy cảm xúc mà không lập tức chạy theo nó, chúng ta đã tạo ra một khoảng cách giữa người quan sát và cảm xúc đang xảy ra. Cơn giận rồi sẽ qua. Nỗi buồn rồi cũng thay đổi. Giống như một đám mây đi qua bầu trời, cảm xúc cũng không tồn tại mãi mãi.

3. Thuận theo tự nhiên trong tình cảm – yêu nhưng không sở hữu

Đây có lẽ là điều khó nhất.

Khi yêu một người, chúng ta thường muốn người ấy luôn ở bên mình, luôn hiểu mình và luôn yêu mình như ngày đầu tiên. Nhưng con người thay đổi theo thời gian. Tình cảm cũng thay đổi theo hoàn cảnh.

Một người hôm nay rất gần gũi với chúng ta có thể nhiều năm sau trở nên xa cách. Một người từng là tất cả đối với chúng ta có thể cuối cùng chỉ còn là một kỷ niệm.

Điều đó không nhất thiết có nghĩa tình yêu ngày trước là giả dối. Chỉ là duyên đã thay đổi.

Sống thuận theo tự nhiên là biết yêu thương khi còn có thể yêu thương, biết trân trọng khi còn có nhau, nhưng cũng biết chấp nhận khi một mối quan hệ đã đến lúc phải thay đổi.

Giữ một người bằng sự kiểm soát không phải là tình yêu. Đôi khi, biết để người khác được tự do cũng là một cách yêu thương.

4. Thuận theo tự nhiên trong tiền bạc – biết đủ nhưng không thụ động

Tiền bạc rất cần thiết cho cuộc sống. Vì vậy, sống thuận theo tự nhiên không có nghĩa là không làm việc, không tiết kiệm hay không chuẩn bị cho tương lai.

Chúng ta vẫn cần làm việc, tiết kiệm, đầu tư hợp lý và chuẩn bị cho tuổi già.

Nhưng sau khi đã làm những gì có thể, chúng ta cũng cần biết rằng tiền bạc không thể bảo đảm tuyệt đối cho tương lai.

Có người dành cả đời để tích lũy, nhưng vì quá lo sợ mất tiền nên không dám sống. Cuối cùng, họ có thể có một tài khoản ngân hàng rất lớn nhưng lại có rất ít thời gian để tận hưởng cuộc sống.

Biết kiếm tiền là một kỹ năng. Biết sử dụng tiền là một kỹ năng khác. Nhưng biết khi nào mình đã đủ lại là một loại trí tuệ.

5. Thuận theo tự nhiên trước tuổi già và bệnh tật

Tuổi già là một phần tự nhiên của đời người.

Không ai có thể thương lượng với thời gian để giữ mãi một khuôn mặt trẻ trung hay một cơ thể khỏe mạnh. Khi có tuổi, thay vì buồn phiền vì tóc bạc, da nhăn, sức khỏe giảm sút, chúng ta có thể nhìn đó như một lời nhắc nhở của vô thường:

“Thời gian đang đi qua. Vì vậy, hãy sống tỉnh thức hơn với những ngày mình đang có.”

Bệnh tật cũng vậy. Chúng ta cần chăm sóc và điều trị khi cần thiết, nhưng sau khi đã làm những điều có thể làm, chúng ta không nên dành toàn bộ tâm trí để sợ hãi điều chưa xảy ra. Chấp nhận không có nghĩa là bỏ mặc bệnh tật. Chấp nhận là nhìn thẳng vào sự thật để có thể hành động bằng một tâm bình tĩnh hơn.

6. Thuận theo tự nhiên trong công việc – không phải cơ hội nào cũng thuộc về mình

Có người làm việc rất chăm chỉ nhưng vẫn không được thăng chức. Có người chuẩn bị rất kỹ cho một vị trí nhưng cuối cùng lại không được nhận. Có người kinh doanh thất bại dù đã bỏ vào đó rất nhiều tâm sức.

Điều ấy không có nghĩa mọi nỗ lực đều vô ích. Đôi khi một cánh cửa khép lại chỉ để ta nhìn thấy một con đường khác đang mở ra.

Nếu cứ mãi nghĩ: “Tại sao chuyện này lại xảy ra với tôi?” ta dễ bị mắc kẹt trong thất vọng. Nhưng khi đổi câu hỏi thành: “Với hoàn cảnh này, tôi có thể làm gì tiếp theo?” thì tâm bắt đầu chuyển từ than trách sang trí tuệ.

Đó chính là thuận theo hoàn cảnh nhưng không đầu hàng hoàn cảnh — biết mềm mà không yếu, biết buông mà không bỏ cuộc.

7. Thuận theo tự nhiên là hiểu luật nhân quả

Phật giáo dạy về nhân quả. Chúng ta gieo nhân nào thì có xu hướng nhận quả tương ứng, nhưng thời điểm và cách thức quả xuất hiện không phải lúc nào cũng theo ý muốn của chúng ta.

Một người trồng cây hôm nay không thể bắt ngày mai có quả.

Muốn có một cơ thể khỏe mạnh, cần nhiều ngày chăm sóc. Muốn có một mối quan hệ tốt đẹp, cần nhiều năm vun đắp. Muốn tâm an, cũng cần quá trình tu tập lâu dài.

Vì vậy, thay vì quá nóng lòng với kết quả, hãy chú trọng vào cái nhân mình đang gieo mỗi ngày.

Nói một lời tử tế là gieo một nhân.

Giúp đỡ một người là gieo một nhân.

Giữ tâm sân hận cũng là gieo một nhân.

Sống tham lam, ích kỷ cũng là gieo một nhân.

Khi hiểu như vậy, chúng ta sẽ bớt đòi hỏi cuộc đời phải lập tức trả lại cho mình điều gì đó.

8. “Vô vi” không phải là không làm gì

Có một điểm rất quan trọng cần hiểu rõ: sống thuận theo tự nhiên không đồng nghĩa với sống thụ động.

Một dòng sông chảy theo địa hình nhưng vẫn luôn vận động. Nước mềm nhưng có thể xuyên qua đá. Nó không chống lại mọi vật, nhưng cũng không ngừng tiến về phía trước.

Con người cũng vậy.

Khi gặp khó khăn, ta vẫn cần hành động. Khi có bệnh, cần chữa trị. Khi thiếu tiền, cần làm việc. Khi một mối quan hệ có vấn đề, cần đối thoại. Khi mắc sai lầm, cần sửa chữa.

Nhưng sau khi đã làm phần việc của mình, hãy học cách buông phần không thuộc quyền kiểm soát của mình.

Đó mới là sự cân bằng giữa nỗ lực và buông bỏ.

Cuối cùng, sống thuận theo tự nhiên là sống tỉnh thức

Cuộc đời giống như một dòng sông. Chúng ta không thể bắt dòng sông chảy ngược, nhưng chúng ta có thể học cách điều khiển con thuyền của mình.

Có lúc nước êm, có lúc sóng lớn. Có lúc thuận lợi, có lúc khó khăn. Có người đến rồi ở lại, có người đến rồi rời đi. Có tài sản được tạo ra rồi mất đi. Có sức khỏe rồi suy giảm. Có tuổi trẻ rồi đi qua.

Tất cả đều nằm trong dòng chảy của vô thường.

Điều chúng ta có thể làm không phải là giữ cho mọi thứ mãi mãi như cũ, mà là sống trọn vẹn với những gì đang có, làm điều đúng đắn trong khả năng của mình và bình thản đón nhận những gì không thể thay đổi.

Sống thuận theo tự nhiên là khi có tiền thì biết sử dụng đúng cách, mất tiền thì không để mất luôn sự bình an.

Có người thương thì biết trân trọng, người rời đi thì biết chấp nhận.

Có sức khỏe thì biết chăm sóc, khi bệnh thì biết chữa trị và học cách đối diện.

Còn trẻ thì biết tận dụng thời gian, về già thì biết thuận theo tuổi tác.

Có thành công thì không kiêu ngạo, gặp thất bại thì không tuyệt vọng.

Bởi cuối cùng, bình an không đến từ việc cuộc đời luôn diễn ra theo ý mình. Bình an đến từ khả năng của chúng ta trong việc đón nhận cuộc đời như nó đang là.

Khi tâm không còn quá nhiều chống đối, ta bắt đầu nhìn thấy vẻ đẹp của những điều rất bình thường.

Một buổi sáng thức dậy khỏe mạnh.

Một bữa cơm đơn giản với ngưòi thân

Một ngày không có chuyện gì đặc biệt xảy ra.

Ta chợt nhận ra rằng, có thể hạnh phúc không phải là có được tất cả những gì mình muốn, mà là biết trân trọng những gì đang hiện hữu. Đó cũng chính là lúc chúng ta bắt đầu sống thuận theo tự nhiên: không cưỡng cầu, không buông xuôi; không chạy theo mọi thứ, cũng không chống lại mọi thứ; chỉ tỉnh thức, làm điều cần làm và bình thản bước đi cùng dòng chảy của cuộc đời.