Đừng sợ bất kỳ ai rời đi

Thoạt nghe câu nói “Đừng sợ bất kỳ ai rời đi”, chúng ta có thể cảm thấy hơi khó hiểu. Bởi trong cuộc sống, khi yêu thương một người, chúng ta thường mong họ ở bên mình thật lâu. Khi một người thân rời xa, dù vì thay đổi hoàn cảnh, chia tay hay qua đời, chúng ta khó tránh khỏi cảm giác mất mát và đau buồn.

Nhưng khi suy ngẫm sâu hơn về lời dạy của Đức Đạt Lai Lạt Ma, tôi mới hiểu rằng câu nói ấy không có nghĩa là chúng ta không được yêu thương, không được buồn hay không được tiếc nuối. Điều quan trọng là đừng để nỗi sợ mất đi một người trở thành sự bám chấp khiến tâm mình không còn bình an.

Giáo lý nhà Phật nhắc nhở chúng ta về một sự thật rất căn bản: mọi pháp hữu vi đều vô thường. Những người chúng ta gặp, những mối quan hệ chúng ta có, những ngôi nhà ta từng sống, những đồ vật ta từng trân quý và ngay cả chính thân tâm này cũng đều đang thay đổi từng giây phút.

Khi còn trẻ, chúng ta thường nghĩ rằng những người mình yêu thương sẽ luôn ở bên cạnh mình. Ta nghĩ rằng hạnh phúc là có một người để yêu thương và có thể giữ người ấy ở lại với mình thật lâu. Nhưng càng đi qua nhiều năm tháng, chúng ta càng gặp nhiều người, rồi cũng lần lượt chứng kiến những cuộc gặp gỡ trở thành chia ly.

Đến một lúc nào đó, ta mới hiểu rằng hạnh phúc không phải là giữ được một người bên mình mãi mãi. Bởi trên đời này, không có gì chúng ta có thể thật sự giữ cho riêng mình.

Người đến với ta là một duyên. Người ở lại với ta một đoạn đường cũng là một duyên. Và khi duyên thay đổi, sự chia xa cũng là một phần của cuộc đời.

Vì vậy, thay vì luôn lo sợ một ngày nào đó người mình thương sẽ rời đi, có lẽ chúng ta nên học cách trân trọng khi còn có nhau. Hãy yêu thương khi còn có thể yêu thương, nói những lời cần nói khi còn có thể nói, và sống trọn vẹn với những người đang hiện diện trong cuộc đời mình.

Khi một ngày họ phải rời đi, chúng ta vẫn có thể buồn. Buồn là một phản ứng tự nhiên của con người. Nhưng sau nỗi buồn ấy, ta học cách nhìn sự việc bằng một tâm sáng hơn: đã đến lúc phải đi thì hãy để người ấy đi, bởi không ai có thể cưỡng lại quy luật vô thường.

Nhìn quanh căn nhà mình đang sống, chúng ta có thể thấy rất nhiều đồ vật gắn với những người thân đã từng hiện diện trong cuộc đời mình.

Tôi đã giữ cây gậy của mẹ suốt nhiều năm sau lần cuối bà đến thăm tôi; mãi đến khi mẹ qua đời, tôi mới nhận ra đó là cách níu giữ ký ức về bà ở lại bên mình. Mãi đến sau này, tôi mới đủ bình thản để trao nó cho người khác. Một bức tranh chị dâu tặng, tôi cũng nâng niu hơn ba mươi năm, như giữ lại một món quà rất quý như thể không có gì quý hơn. Rồi cuối cùng, sau khi tôi thay đổi chỗ ở hơn 5 lần, tôi cũng nhẹ nhàng gửi nó đi, để món quà ấy tiếp tục mang ý nghĩa trong một cuộc đời khác.

Ngày trước, tôi nghĩ rằng bỏ đi những món đồ ấy có nghĩa là mình đang bỏ lại một phần ký ức. Nhưng càng lớn tuổi, tôi càng nhận ra rằng ký ức không nằm trong một món đồ. Ký ức nằm trong tâm mình.

Một món đồ có thể cũ đi, hư hỏng hoặc biến mất, nhưng tình cảm và những gì ta đã từng trải qua vẫn có thể ở lại trong ký ức. Có những vật chúng ta giữ lại hàng chục năm không phải vì còn sử dụng đến, mà vì mỗi lần nhìn thấy chúng, ta lại nhớ đến một người, một thời gian hay một câu chuyện đã qua. Chúng nằm đó, có khi phủ bụi, nhưng ta vẫn không nỡ rời bỏ.

Điều ấy rất tự nhiên. Bởi phía sau sự lưu giữ ấy đôi khi không chỉ là một món đồ, mà còn là sự lưu luyến của tâm đối với quá khứ.

Khi cha mẹ, người phối ngẫu hay một người bạn thân rời khỏi cuộc đời, mỗi lần nhìn thấy những vật họ từng sử dụng hoặc từng tặng, ký ức có thể ùa về. Có lúc ta mỉm cười, có lúc lòng chùng xuống. Không hoàn toàn buồn, nhưng cũng không hoàn toàn vui.

Ta như đang đứng giữa hiện tại và quá khứ.

Khi còn trẻ, có lẽ chúng ta ít nhận ra điều này. Nhưng càng lớn tuổi, khi cuộc sống chậm lại và ta có nhiều cơ hội quay vào bên trong quan sát chính mình, ta càng thấy rõ một điều: những người từng gặp ta, những cuộc trò chuyện từng diễn ra, những buổi sáng từng bắt đầu và những buổi chiều từng đi qua... tất cả đều không thể trở lại nguyên vẹn như trước.

Đó chính là vô thường.

Vô thường không phải để chúng ta sợ hãi

Khi nghe đến vô thường, nhiều người nghĩ ngay đến mất mát và chia lìa. Nhưng vô thường không chỉ có nghĩa là mất đi. Vô thường chính là sự thay đổi không ngừng của tất cả các pháp.

Một người đến rồi đi.

Một cuộc gặp bắt đầu rồi kết thúc.

Một bông hoa nở rồi tàn.

Một buổi sáng đến rồi trở thành buổi chiều.

Không có dòng sông nào mang cùng một dòng nước hai lần. Cũng không có bình minh nào hoàn toàn giống bình minh nào khác.

Cuộc đời con người cũng vậy.

Nếu hiểu được vô thường, chúng ta sẽ không còn quá bất ngờ trước sự thay đổi. Ta biết rằng những gì đang có mặt hôm nay đều đang trên đường thay đổi. Vì thế, thay vì sống trong lo sợ rằng một ngày nào đó mình sẽ mất đi người mình thương, ta có thể học cách biết ơn sự hiện diện của họ ngay trong giây phút này.

Điều làm chúng ta đau khổ nhiều khi không phải chỉ vì một người rời đi, mà vì trong tâm ta vẫn muốn họ phải ở lại.  Đó chính là sự ái nhiễm và chấp thủ.

Ta muốn người ấy luôn yêu thương ta như ngày đầu. Muốn cha mẹ mãi còn đó. Muốn con cái mãi ở bên cạnh. Muốn bạn bè không thay đổi. Muốn căn nhà, những món đồ và những kỷ niệm mãi giữ nguyên như cũ.

Nhưng cuộc đời không vận hành theo mong muốn của chúng ta. Khi ta cố giữ những điều vốn không thể giữ, tâm sẽ bất an. Khi hiểu rằng mọi sự đều do duyên hợp rồi duyên tan, ta học cách thương mà không chiếm hữu, trân trọng mà không chấp thủ, nhớ mà không để quá khứ trói buộc. Đó không phải là sự lạnh lùng hay vô tình, mà là một cách yêu thương sâu sắc hơn.

“Đừng sợ bất kỳ ai rời đi” không có nghĩa là ta không cần người khác. Con người vẫn cần tình thương, sự gắn bó và những mối quan hệ ý nghĩa. Nhưng ta có thể học cách yêu mà không biến tình yêu thành sự sở hữu.

Khi người ấy còn bên cạnh, hãy đối xử tử tế. Khi còn cha mẹ, hãy trân trọng cha mẹ. Khi còn bạn bè, hãy trân trọng tình bạn. Khi còn có thể nói lời yêu thương, hãy nói. Khi còn có thể tha thứ, hãy tha thứ.

Và khi một ngày nào đó duyên đã hết, hãy mỉm cười và nói: “Cảm ơn vì chúng ta đã từng gặp nhau.” Bởi trên con đường vô thường này, không phải ai đến với chúng ta cũng ở lại suốt đời. Có người đến để yêu thương ta, có người đến để dạy ta một bài học, có người chỉ đồng hành cùng ta một đoạn đường rồi rẽ sang một hướng khác. Điều quan trọng không phải là chúng ta đã giữ được họ bao lâu, mà là khi còn có nhau, chúng ta đã sống với nhau như thế nào.

Cuộc đời luôn trôi về phía trước. Quá khứ không thể quay lại, tương lai chưa đến, chỉ có giây phút hiện tại là nơi chúng ta thật sự đang sống. Vì vậy, thay vì mãi nhìn về những người đã rời đi, hãy quay lại với những người đang ở đây. Thay vì tiếc nuối những gì đã mất, hãy biết ơn những gì đang có.

Đừng sợ sự rời đi. Hãy học cách đón nhận sự đến và đi với tâm bình thản.

Hiểu được vô thường không phải để chúng ta sống buồn bã hơn, mà để biết trân trọng hơn từng giây phút hiện tại.

Và có lẽ, đó cũng là một phần của con đường tu tập:

Thương yêu nhưng không chấp thủ, nhớ nhưng không bị quá khứ trói buộc, sống hết lòng với hiện tại và bình thản trước những đổi thay của cuộc đời.