Mỗi ngày, nếu chúng ta biết dừng lại, nhìn sâu vào chính mình và đưa ánh sáng của chánh niệm vào đời sống, chúng ta sẽ dần nhận ra bản chất vô thường, duyên sinh và tương tức tương nhập của mọi sự vật. Khi ấy, chúng ta không còn dễ dàng nhìn cuộc đời như một điều gì cố định, bất biến, hay tin rằng mọi thứ đều có một cái “ta” riêng biệt và tồn tại độc lập.
Chúng ta nhìn thấy người sinh ra, người già đi, người bệnh, người chết. Chúng ta cũng chứng kiến những người hôm nay còn khỏe mạnh nhưng ngày mai có thể đối mặt với bệnh tật hoặc cái chết. Những điều ấy diễn ra trước mắt chúng ta mỗi ngày, nhưng phần lớn chúng ta vẫn sống như thể mình có thể giữ mãi tuổi trẻ, sức khỏe, tiền bạc, danh vọng, tình cảm và những gì mình đang sở hữu.
Đó chính là một trong những biểu hiện của sự mắc kẹt trong đời sống thế tục.
Trí tuệ thế tục thường hướng chúng ta đến những gì có thể nhìn thấy, nghe thấy, chạm vào, sở hữu và tận hưởng. Một người có thể rất thông minh, nhưng sự thông minh ấy vẫn có thể chỉ phục vụ cho những mục tiêu của thế gian. Một điều có thể rất hấp dẫn, nhưng sự hấp dẫn ấy rồi cũng sẽ thay đổi. Một niềm vui có thể rất lớn, nhưng niềm vui ấy cũng không tồn tại mãi mãi.
Hạnh phúc thế tục không phải là điều xấu. Chúng ta vẫn có thể tận hưởng những niềm vui bình thường của cuộc sống. Nhưng nếu chúng ta nhầm lẫn những niềm vui ấy với hạnh phúc của sự giải thoát, chúng ta sẽ tiếp tục tìm kiếm, tiếp tục nắm giữ và tiếp tục sợ mất.
Bởi vì bất cứ thứ gì còn phụ thuộc vào điều kiện đều có thể thay đổi
Là những cư sĩ tại gia, chúng ta không nhất thiết phải rời bỏ gia đình hay đời sống xã hội để tu tập. Chúng ta vẫn có thể đi làm, chăm sóc gia đình, học tập, kiếm tiền và sống giữa cuộc đời. Điều quan trọng là cách chúng ta nhìn nhận những điều ấy và mức độ chúng chi phối chúng ta. Tu tập không phải là cố gắng trở thành một con người lạnh lùng, không còn tình cảm hay không còn yêu thương cuộc sống. Tu tập là học cách sống giữa cuộc đời mà không để những điều của cuộc đời trói buộc tâm trí mình.
Chúng ta có thể yêu thương nhưng không chiếm hữu. Có thể có tiền nhưng không để tiền làm chủ.Có thể sử dụng vật chất nhưng không trở thành nô lệ của vật chất.
Có thể tận hưởng cuộc sống nhưng không tuyệt vọng khi những điều mình yêu thích thay đổi. Đó mới là ý nghĩa sâu sắc của buông bỏ. Buông bỏ không phải là vứt bỏ tất cả những gì mình đang có. Buông bỏ trước hết là buông bỏ sự chấp trước trong tâm.
Khi nhìn sâu hơn, sự chấp trước tự nhiên sẽ yếu đi. Tôi nhớ một câu chuyện từ thời thơ ấu mà mẹ tôi đã dạy cho anh em chúng tôi một cách rất đơn giản. Mỗi lần mẹ gọt dứa, anh chị em chúng tôi thường ngồi xung quanh và tranh nhau nhặt những phần mắt dứa mà mẹ cắt bỏ. Thấy chúng tôi thích ăn dứa như vậy, có lần mẹ mua cả một rổ dứa về, gọt và cắt cho chúng tôi ăn rất nhiều. Nhưng dứa ngon đến đâu cũng không thể ăn mãi. Ăn quá nhiều sẽ khiến miệng bị rát và đau.
Từ đó, riêng tôi lại trở nên rất sợ ăn dứa. Câu chuyện nhỏ ấy khiến tôi nghĩ đến một điều rất sâu sắc trong đời sống: khi chúng ta tiếp xúc quá nhiều với một điều mà mình từng ham muốn, đôi khi chính trải nghiệm ấy giúp chúng ta nhìn thấy giới hạn của nó. Tuy nhiên, trong tu tập, chúng ta không cần phải chạy theo mọi ham muốn rồi chờ đến khi đau khổ mới chịu buông bỏ. Chánh niệm giúp chúng ta nhận ra ngay từ đầu rằng mọi ham muốn đều vô thường, và nếu bám chặt vào chúng, chính chúng ta sẽ trở thành người phải chịu khổ. Khi thấy rõ, sự buông bỏ sẽ đến một cách tự nhiên hơn. Nếu trong tâm chúng ta vẫn còn nghĩ rằng một món đồ, một con người, một địa vị hay một điều gì đó của thế gian nhất định phải thuộc về mình, thì sự tự do vẫn còn rất xa.
Tu tập cần sự quyết tâm và những người đồng hành
Chúng ta không phải là tu sĩ. Chúng ta vẫn sống giữa xã hội, vẫn có gia đình, công việc và rất nhiều trách nhiệm. Vì vậy, con đường tu tập của người cư sĩ đôi khi còn nhiều thử thách. Chúng ta đọc sách, nghe pháp, thiền định, niệm Phật, giữ giới và cố gắng quan sát tâm mình. Nhưng hiểu bằng lý thuyết và thực sự sống được với điều mình hiểu lại là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Có những lúc chúng ta quyết tâm thay đổi, nhưng chỉ vài ngày sau, những thói quen cũ lại quay trở lại. Vì vậy, bên cạnh sự quyết tâm của chính mình, chúng ta cũng cần tri thức và những người cùng tu tập. Một môi trường lành mạnh, một người bạn biết nhắc nhở, một lời pháp đúng lúc đôi khi có thể giúp chúng ta đứng vững trong những lúc tâm mình dao động. Nhưng cuối cùng, không ai có thể tu thay cho chúng ta. Người khác có thể chỉ đường, nhưng chính chúng ta phải bước đi. Nếu sự thực hành của chúng ta giống như một con đập được xây dựng quá yếu, thì khi dòng nước của tham, sân, si và những thói quen cũ tràn đến, con đập ấy rất dễ bị phá vỡ. Vì vậy, chúng ta phải từng ngày củng cố tâm mình bằng chánh niệm, tỉnh thức và sự thực tập liên tục.
Những thói quen cũ luôn kéo chúng ta trở lại
Tâm chúng ta không dễ dàng bình an vì bên trong mỗi người đều có những thói quen đã hình thành từ rất lâu.
Chúng ta quen với việc tìm kiếm sự công nhận.
Quen với việc so sánh bản thân với người khác.
Quen với việc muốn có nhiều hơn.
Quen với việc giữ lại những điều mình yêu thích.
Quen với việc chống lại những điều mình không muốn.
Những thói quen ấy được nuôi dưỡng bởi những hành động, suy nghĩ và phản ứng lặp đi lặp lại trong cuộc sống. Trong giáo lý Phật giáo, những hành động có chủ ý ấy tạo thành nghiệp, và nghiệp tiếp tục ảnh hưởng đến cách chúng ta suy nghĩ, cảm nhận và hành xử.
Vì vậy, dù đôi khi chúng ta rất muốn thay đổi, những thói quen cũ vẫn kéo chúng ta trở lại. Chúng ta muốn sống đơn giản nhưng lại muốn có thêm. Muốn bình an nhưng lại giữ quá nhiều lo lắng. Muốn tự do nhưng lại sợ mất những gì mình đang có. Muốn buông bỏ nhưng trong lòng vẫn mong mọi thứ diễn ra theo ý mình. Đó chính là sự ràng buộc.
Muốn được tự do, trước hết phải thấy được giá trị của tự do. Chúng ta không thể thực sự buông bỏ nếu chưa nhìn thấy nỗi khổ của sự chấp trước và giá trị của sự tự do. Nhiều người tu tập bằng cách cố gắng chịu đựng, ép mình vào khuôn khổ, giữ hình thức hoặc làm thật nhiều việc thiện, nhưng bên trong vẫn đầy lo lắng, tham muốn và bất an. Kỷ luật trong tu tập là cần thiết, nhưng nếu chỉ giữ hình thức mà không hiểu mục đích của việc thực hành thì chúng ta rất dễ biến tu tập thành một gánh nặng khác.
Tu tập không phải để chúng ta chịu khổ.
Tu tập là để thấy rõ nguyên nhân của khổ và học cách thoát khỏi nó.
Khi chúng ta thật sự nhìn thấy sự ràng buộc của tham ái và chấp trước, việc buông bỏ không còn là sự ép buộc. Chúng ta buông vì đã hiểu. Chúng ta buông vì không còn muốn tiếp tục mang theo những thứ khiến mình đau khổ.
Đó là sự buông bỏ xuất phát từ trí tuệ. Bình an đến từ sự tỉnh thức. Nhiều khi chúng ta không bình an vì trong tâm còn quá nhiều việc chưa hoàn tất.
Chúng ta lo lắng về những điều đã xảy ra.
Lo lắng về những điều chưa xảy ra.
Muốn sửa lại quá khứ.
Muốn kiểm soát tương lai.
Muốn mọi người hiểu mình.
Muốn mọi việc diễn ra theo ý mình.
Nhưng cuộc đời không bao giờ hoàn toàn nằm trong sự kiểm soát của chúng ta.
Có những việc chúng ta làm hết sức nhưng vẫn không thể hoàn thành. Có những người chúng ta yêu thương nhưng không thể giữ mãi bên mình. Có những điều chúng ta mong muốn nhưng cuối cùng vẫn phải chấp nhận sự thay đổi. Nếu cứ cố nắm giữ tất cả, tâm chúng ta sẽ luôn mang theo gánh nặng. Bình an không phải là khi cuộc đời không còn vấn đề. Bình an là khi tâm chúng ta không còn bị cuốn theo mọi vấn đề xảy ra trong cuộc đời.
Khi làm một việc, hãy làm với sự tỉnh thức.
Khi yêu thương, hãy yêu thương bằng sự thấu hiểu.
Khi cho đi, hãy cho đi mà không đòi hỏi.
Khi mất mát, hãy học cách chấp nhận.
Khi thành công, đừng quá say mê.
Khi thất bại, đừng vội tuyệt vọng.
Làm mọi việc bằng sự hiện diện trọn vẹn của thân và tâm, rồi biết lúc nào nên tiếp tục và lúc nào nên buông xuống. Đời sống đơn giản là một bước đầu của tự do. Nếu chúng ta đã quyết tâm tu tập, hãy bắt đầu từ những điều rất gần gũi trong đời sống. Hãy tập suy nghĩ tích cực nhưng không phải là phủ nhận những khó khăn. Hãy học cách nhìn mọi việc bằng sự tỉnh táo, thay vì phản ứng ngay theo cảm xúc.
Hãy đơn giản hóa cuộc sống.
Không phải vì vật chất là xấu, mà vì quá nhiều vật chất và quá nhiều ham muốn có thể khiến tâm trí chúng ta ngày càng bận rộn. Chúng ta có thể mua thêm rất nhiều thứ, nhưng không thể mua thêm thời gian.Có thể sở hữu một căn nhà lớn, nhưng không thể sở hữu sự vô thường. Có thể tích lũy rất nhiều tiền, nhưng không thể mang theo khi rời khỏi cuộc đời này.
Cuối cùng, khi chết, chúng ta không thể mang theo tài sản, danh vọng hay những thứ mình từng sở hữu. Điều chúng ta mang theo, theo cách nhìn của Phật giáo, chính là nghiệp do chính mình tạo tác qua thân, khẩu và ý.
Mỗi suy nghĩ, mỗi lời nói, mỗi hành động đều góp phần tạo nên hướng đi của chính chúng ta. Vì vậy, thay vì chỉ lo tích lũy cho cuộc sống hiện tại, hãy học cách tích lũy những điều có giá trị cho tâm mình: lòng từ bi, sự hiểu biết, sự tỉnh thức, lòng bao dung và khả năng buông bỏ.
Đó mới là những tài sản không nằm trong tay thế gian.
Giải thoát bắt đầu từ một tâm biết buông
Giải thoát không phải là chạy trốn khỏi cuộc đời.
Giải thoát là sống giữa cuộc đời nhưng không còn bị cuộc đời trói buộc.
Chúng ta vẫn yêu thương, nhưng không chấp giữ.
Vẫn làm việc, nhưng không để danh lợi làm chủ.
Vẫn sử dụng vật chất, nhưng không để vật chất chi phối.
Vẫn sống giữa những biến động của thế gian, nhưng không để những biến động chi phối.
Khi trí tuệ dần sáng lên, chúng ta sẽ hiểu rằng mọi thứ đến rồi đi, hợp rồi tan, sinh rồi diệt theo những điều kiện của nó. Không có gì để chúng ta nắm giữ mãi mãi. Và khi nhìn thấy điều ấy thật rõ ràng, chúng ta không còn cần phải chạy theo cuộc đời để tìm kiếm một hạnh phúc bền vững. Đến một lúc nào đó, chúng ta nhận ra rằng điều mình tìm kiếm bấy lâu không nằm ở bên ngoài. Sự bình an không phải là thứ chúng ta đi tìm ở cuối con đường. Nó bắt đầu ngay từ khoảnh khắc chúng ta nhìn thấy rõ tâm mình, hiểu được sự chấp trước và học cách buông xuống. Đó chính là bước đầu tiên trên con đường đi từ ràng buộc đến tự do, từ mê lầm đến tỉnh thức, và từ những bất an của thế tục trở về với sự bình an trong chính tâm mình.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét